Contractenrecht Werkboek week 1
1. Week 1 – Totstandkoming van overeenkomsten (verdiepend)
1.1 Korte omschrijving van de inhoud
Zoals vermeld in de Cursushandleiding (zie par. 1), bouwt het vak Contractenrecht voort op
het eerstejaars vak Inleiding Verbintenissenrecht. In dat vak zijn we onder andere ingegaan
op de vraag hoe overeenkomsten tot stand komen. In deze eerste week is het van belang
dat u zich nog eens goed in het leerstuk van de totstandkoming van overeenkomsten
verdiept, omdat dat leerstuk de basis vormt voor de beantwoording van de (nieuwe) vraag
hoe contractspartijen gebonden raken aan algemene voorwaarden die een van de partijen
op de overeenkomst van toepassing zou willen verklaren. In het verlengde daarvan kan ook
de vraag worden gesteld wat rechtens is in het geval dat beide partijen van mening zijn dat
hun eigen algemene voorwaarden op de overeenkomst van toepassing zijn. De
beantwoording van deze vragen komt als eerste aan bod in deze week.
Dat partijen gebonden zijn aan tussen hen overeengekomen algemene voorwaarden,
betekent nog niet dat de gebruiker daarvan zich jegens diens contractuele wederpartij
steeds op een beding in die voorwaarden zal kunnen beroepen. Zoals we later in week 3
nog zullen zien, is het beding vernietigbaar wanneer het onredelijk bezwarend is voor de
wederpartij (dan gaat het dus over de inhoud van het beding). Ook is het mogelijk – en dat is
een kwestie waar we in deze week al op zullen ingaan – dat de gebruiker van de algemene
voorwaarden een op hem rustende informatieplicht met betrekking tot die algemene
voorwaarden niet is nagekomen, met als gevolg dat het beding eveneens vernietigbaar is
(dan gaat het dus over de vraag of de wederpartij een redelijke mogelijkheid heeft gehad om
van het beding kennis te nemen).
Het laatste leerstuk waar we in deze week aandacht aan zullen besteden is het leerstuk van
afgebroken onderhandelingen. De totstandkoming van een overeenkomst wordt in de
praktijk dikwijls voorafgegaan door een (precontractuele) fase waarin partijen met elkaar
over de beoogde overeenkomst onderhandelen. Hoe ‘vrij’ zijn partijen eigenlijk om in die
onderhandelingsfase te doen en laten wat ze willen? Kunnen ze in die fase op elk gewenst
moment bijvoorbeeld weer uit elkaar gaan? En gesteld dat de vrijheid om onderhandelingen
af te breken juridisch is begrensd, wat zijn dan de rechtsgevolgen wanneer die grenzen
worden overschreden?
1.2 Leerstukken & arresten
Leerstukken
1. Algemene voorwaarden
2. Gebondenheid aan algemene voorwaarden
- MeeGaa Substrates BV/Stichting De Grondige Reden
3. De ‘informatieplicht’ van de gebruiker
- De Eendracht/Doens
- Slachtafval- arrest
- Bekendheidsuitzondering
4. De precontractuele fase – Afgebroken onderhandelingen
- Klaprozenbuurt-arrest
- CBB/JPO
,Voorbereiding op het hoorcollege en de werkgroep: te bestuderen jurisprudentie
● HR 12 augustus 2005, ECLI:NL:HR:2005:AT7337, NJ 2005/467 (CBB/JPO).
● HR 9 oktober 2015, ECLI:NL:HR:2015:3013, NJ 2015/442 (MeeGaa Substrates
BV/Stichting De Grondige Reden).
● HR 11 november 2022, ECLI:NL:HR:2022:1599, NJ 2024/227 (De
Eendracht/Doens).
● HR 2 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:835, NJ 2025/295 (Slachtafval)
● HR 14 juni 2024, ECLI:NL:HR:2024:884, NJ 2026/54 (Klaprozenbuurt)
Hoorcollege
Recapitulatie: hoe komen overeenkomsten tot stand?
Aanbod en aanvaarding→ Art. 6:217 BW
Wil en verklaring moeten overeenkomen → Art. 3:33 BW
Verdieping: Hoe ontstaat gebondenheid aan algemene voorwaarden?
Hoofdregels: Art. 3:33 en 6.217 e.v. BW
Snelle gebondenheid
→ Zodra vaststaat dat de algemene voorwaarden als geheel zijn aanvaard, is de wederpartij
van de gebruiker gebonden, ongeacht:
- of de wederpartij op dat moment alle individuele bedingen in de algemene
voorwaarde kende en
- of de gebruiker van de algemene voorwaarden wist of behoorde te weten dat de
wederpartij niet alle individuele bedingen kende
→ Art. 6:232 BW
- “Een wederpartij is ook dan aan de algemene voorwaarden gebonden als bij het
sluiten van de overeenkomst de gebruiker begreep of moest begrijpen dat zij de
inhoud daarvan niet kende”
→ Zijn de algemene voorwaarden als geheel aanvaard?
Welke algemene voorwaarden zijn overeengekomen?
‘Battle of forms’
Situatie: Partijen beide verwezen naar eigen andere algemene voorwaarden
Mogelijke oplossing:
● er zijn geen algemene voorwaarden overeengekomen
● de voorwaarden van A zijn overeengekomen
● de voorwaarden van B zijn overeengekomen
● De voorwaarden van A en B zijn overeengekomen
○ Voor zover de door A en B gebruikte voorwaarden gelijkluidend zijn, zijn die
voorwaarden overeengekomen
○ Voor het overige gelden noch de voorwaarden van A noch die van B en zullen
eventuele leemtes door de rechter moeten worden aangevuld
,Voor welke oplossingen is in Nederland gekozen?
→ Art. 6:225 lid 3 BW
lid 3. Verwijzen aanbod en aanvaarding naar verschillende algemene voorwaarden, dan
komt aan de tweede verwijzing geen werking toe, wanneer daarbij niet tevens de
toepasselijkheid van de in de eerste verwijzing aangegeven algemene voorwaarden
uitdrukkelijk van de hand wordt gewezen.
→ De voorwaarden van A zijn overeengekomen, tenzij B bij de aanvaarding van het aanbod
van A zijn eigen algemene voorwaarden van toepassing verklaard, onder uitdrukkelijke
verwerping van de voorwaarden van A
Hoe loopt het vervolgens af?
→ Stel dat B de algemene voorwaarden van A uiterlijk van de hand wijst conform art. 6:225
lid 3 BW, hoe loopt het af?
● Art. 6:225 lid 1 BW
○ B verwerpt daarmee het aanbod van A en doet zelf een nieuw aanbod
○ er is met de ‘afwijkende aanvaarding' door B dus nog geen overeenkomst tot
stand gekomen
● Art. 6:225 lid 2 BW
○ in theorie zouden de voorwaarden slecht op ondergeschikte punt van elkaar
kunnen verschillen
○ in dat geval zou een overeenkomst tot stand komen op basis van de
voorwaarde van B, tenzij A daar onverwijld bezwaar tegen zou maken
Vernietigbaarheid van algemene voorwaarden: overzicht
Overzicht
● Eerst moet vaststaan dat partijen gebondenheid aan de algemene voorwaarden zijn
overeengekomen
○ anders kunnen we namelijk niet toekomen aan de vraag of een beding in die
algemene voorwaarden eventueel vernietigbaar is
● Een beding in die algemene voorwaarden is vervolgens in twee gevallen
vernietigbaar, zie art. 6:233 BW
○ omdat gebruiker zijn informatieplicht met betrekking tot die algemene
voorwaarden niet goed heeft nageleefd
zie art. 6:233 sub b jo. art. 6:234 BW
○ omdat het beding onredelijk bezwarend is voor de wederpartij
zie ar. 6:233 sub a jo. (eventueel) art. 6:236 en 6:237 BW
→ Welke wederpartijen van gebruikers van algemene voorwaarden kunnen eventueel op
deze vernietigingsgronden een beroep doen
● Consumenten
● Ondernemingen
- ‘grote’ ondernemingen
- ‘kleine’ ondernemingen
Welke wederpartij kan zich op welke artikelen beroepen?
→ Kan de wederpartij van de gebruiker van algemene voorwaarden een beroep doen op art.
6:233, 6:234, 6:236 en 6:237 BW?
1. Week 1 – Totstandkoming van overeenkomsten (verdiepend)
1.1 Korte omschrijving van de inhoud
Zoals vermeld in de Cursushandleiding (zie par. 1), bouwt het vak Contractenrecht voort op
het eerstejaars vak Inleiding Verbintenissenrecht. In dat vak zijn we onder andere ingegaan
op de vraag hoe overeenkomsten tot stand komen. In deze eerste week is het van belang
dat u zich nog eens goed in het leerstuk van de totstandkoming van overeenkomsten
verdiept, omdat dat leerstuk de basis vormt voor de beantwoording van de (nieuwe) vraag
hoe contractspartijen gebonden raken aan algemene voorwaarden die een van de partijen
op de overeenkomst van toepassing zou willen verklaren. In het verlengde daarvan kan ook
de vraag worden gesteld wat rechtens is in het geval dat beide partijen van mening zijn dat
hun eigen algemene voorwaarden op de overeenkomst van toepassing zijn. De
beantwoording van deze vragen komt als eerste aan bod in deze week.
Dat partijen gebonden zijn aan tussen hen overeengekomen algemene voorwaarden,
betekent nog niet dat de gebruiker daarvan zich jegens diens contractuele wederpartij
steeds op een beding in die voorwaarden zal kunnen beroepen. Zoals we later in week 3
nog zullen zien, is het beding vernietigbaar wanneer het onredelijk bezwarend is voor de
wederpartij (dan gaat het dus over de inhoud van het beding). Ook is het mogelijk – en dat is
een kwestie waar we in deze week al op zullen ingaan – dat de gebruiker van de algemene
voorwaarden een op hem rustende informatieplicht met betrekking tot die algemene
voorwaarden niet is nagekomen, met als gevolg dat het beding eveneens vernietigbaar is
(dan gaat het dus over de vraag of de wederpartij een redelijke mogelijkheid heeft gehad om
van het beding kennis te nemen).
Het laatste leerstuk waar we in deze week aandacht aan zullen besteden is het leerstuk van
afgebroken onderhandelingen. De totstandkoming van een overeenkomst wordt in de
praktijk dikwijls voorafgegaan door een (precontractuele) fase waarin partijen met elkaar
over de beoogde overeenkomst onderhandelen. Hoe ‘vrij’ zijn partijen eigenlijk om in die
onderhandelingsfase te doen en laten wat ze willen? Kunnen ze in die fase op elk gewenst
moment bijvoorbeeld weer uit elkaar gaan? En gesteld dat de vrijheid om onderhandelingen
af te breken juridisch is begrensd, wat zijn dan de rechtsgevolgen wanneer die grenzen
worden overschreden?
1.2 Leerstukken & arresten
Leerstukken
1. Algemene voorwaarden
2. Gebondenheid aan algemene voorwaarden
- MeeGaa Substrates BV/Stichting De Grondige Reden
3. De ‘informatieplicht’ van de gebruiker
- De Eendracht/Doens
- Slachtafval- arrest
- Bekendheidsuitzondering
4. De precontractuele fase – Afgebroken onderhandelingen
- Klaprozenbuurt-arrest
- CBB/JPO
,Voorbereiding op het hoorcollege en de werkgroep: te bestuderen jurisprudentie
● HR 12 augustus 2005, ECLI:NL:HR:2005:AT7337, NJ 2005/467 (CBB/JPO).
● HR 9 oktober 2015, ECLI:NL:HR:2015:3013, NJ 2015/442 (MeeGaa Substrates
BV/Stichting De Grondige Reden).
● HR 11 november 2022, ECLI:NL:HR:2022:1599, NJ 2024/227 (De
Eendracht/Doens).
● HR 2 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:835, NJ 2025/295 (Slachtafval)
● HR 14 juni 2024, ECLI:NL:HR:2024:884, NJ 2026/54 (Klaprozenbuurt)
Hoorcollege
Recapitulatie: hoe komen overeenkomsten tot stand?
Aanbod en aanvaarding→ Art. 6:217 BW
Wil en verklaring moeten overeenkomen → Art. 3:33 BW
Verdieping: Hoe ontstaat gebondenheid aan algemene voorwaarden?
Hoofdregels: Art. 3:33 en 6.217 e.v. BW
Snelle gebondenheid
→ Zodra vaststaat dat de algemene voorwaarden als geheel zijn aanvaard, is de wederpartij
van de gebruiker gebonden, ongeacht:
- of de wederpartij op dat moment alle individuele bedingen in de algemene
voorwaarde kende en
- of de gebruiker van de algemene voorwaarden wist of behoorde te weten dat de
wederpartij niet alle individuele bedingen kende
→ Art. 6:232 BW
- “Een wederpartij is ook dan aan de algemene voorwaarden gebonden als bij het
sluiten van de overeenkomst de gebruiker begreep of moest begrijpen dat zij de
inhoud daarvan niet kende”
→ Zijn de algemene voorwaarden als geheel aanvaard?
Welke algemene voorwaarden zijn overeengekomen?
‘Battle of forms’
Situatie: Partijen beide verwezen naar eigen andere algemene voorwaarden
Mogelijke oplossing:
● er zijn geen algemene voorwaarden overeengekomen
● de voorwaarden van A zijn overeengekomen
● de voorwaarden van B zijn overeengekomen
● De voorwaarden van A en B zijn overeengekomen
○ Voor zover de door A en B gebruikte voorwaarden gelijkluidend zijn, zijn die
voorwaarden overeengekomen
○ Voor het overige gelden noch de voorwaarden van A noch die van B en zullen
eventuele leemtes door de rechter moeten worden aangevuld
,Voor welke oplossingen is in Nederland gekozen?
→ Art. 6:225 lid 3 BW
lid 3. Verwijzen aanbod en aanvaarding naar verschillende algemene voorwaarden, dan
komt aan de tweede verwijzing geen werking toe, wanneer daarbij niet tevens de
toepasselijkheid van de in de eerste verwijzing aangegeven algemene voorwaarden
uitdrukkelijk van de hand wordt gewezen.
→ De voorwaarden van A zijn overeengekomen, tenzij B bij de aanvaarding van het aanbod
van A zijn eigen algemene voorwaarden van toepassing verklaard, onder uitdrukkelijke
verwerping van de voorwaarden van A
Hoe loopt het vervolgens af?
→ Stel dat B de algemene voorwaarden van A uiterlijk van de hand wijst conform art. 6:225
lid 3 BW, hoe loopt het af?
● Art. 6:225 lid 1 BW
○ B verwerpt daarmee het aanbod van A en doet zelf een nieuw aanbod
○ er is met de ‘afwijkende aanvaarding' door B dus nog geen overeenkomst tot
stand gekomen
● Art. 6:225 lid 2 BW
○ in theorie zouden de voorwaarden slecht op ondergeschikte punt van elkaar
kunnen verschillen
○ in dat geval zou een overeenkomst tot stand komen op basis van de
voorwaarde van B, tenzij A daar onverwijld bezwaar tegen zou maken
Vernietigbaarheid van algemene voorwaarden: overzicht
Overzicht
● Eerst moet vaststaan dat partijen gebondenheid aan de algemene voorwaarden zijn
overeengekomen
○ anders kunnen we namelijk niet toekomen aan de vraag of een beding in die
algemene voorwaarden eventueel vernietigbaar is
● Een beding in die algemene voorwaarden is vervolgens in twee gevallen
vernietigbaar, zie art. 6:233 BW
○ omdat gebruiker zijn informatieplicht met betrekking tot die algemene
voorwaarden niet goed heeft nageleefd
zie art. 6:233 sub b jo. art. 6:234 BW
○ omdat het beding onredelijk bezwarend is voor de wederpartij
zie ar. 6:233 sub a jo. (eventueel) art. 6:236 en 6:237 BW
→ Welke wederpartijen van gebruikers van algemene voorwaarden kunnen eventueel op
deze vernietigingsgronden een beroep doen
● Consumenten
● Ondernemingen
- ‘grote’ ondernemingen
- ‘kleine’ ondernemingen
Welke wederpartij kan zich op welke artikelen beroepen?
→ Kan de wederpartij van de gebruiker van algemene voorwaarden een beroep doen op art.
6:233, 6:234, 6:236 en 6:237 BW?
