Samenvatting Biologie (BVJ) V5
H7 - Regeling
Elephant's breath
, 1
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave....................................................................................................................................1
Homeostase en hormonen............................................................................................................... 3
1. In- en uitwendig milieu........................................................................................................................... 3
2. De regelkring......................................................................................................................4
3. Terugkoppeling (Feedback)..................................................................................................................4
4. Hormonale regulatie en neurohormonen...................................................................................... 4
Verschil tussen gewone hormonen en neurohormonen:...................................................... 4
5. Belangrijke endocriene klieren en hormonen (BiNaS Tabel 89A).......................................6
A. Hypothalamus en Hypofyse......................................................................................................... 6
B. Schildklier (Schildklier / Thyroxine).......................................................................................... 6
C. Alvleesklier (Alvleesklier / Pancreas) en Bloedsuikerspiegel........................................6
D. Bijnieren (Bijnieren).......................................................................................................................... 8
1. Structuur van het Zenuwstelsel.......................................................................................................... 9
A. Anatomische indeling...................................................................................................................... 9
B. Functionele indeling......................................................................................................................... 9
2. Neuronen en Impulsoverdracht..........................................................................................................9
Opbouw van een neuron:.....................................................................................................................9
Drie typen neuronen:...........................................................................................................................10
De Synaps.................................................................................................................................................11
3. Anatomie van het Ruggenmerg....................................................................................................... 11
Dwarsdoorsnede van het ruggenmerg:......................................................................................11
Bouw van de ruggenmergszenuwen:...........................................................................................11
4. Anatomie van de Hersenen................................................................................................................12
5. Geheugenprocessen en Informatieverwerking........................................................................12
6. Nuttige Opdrachten uit het boek.....................................................................................................13
Opdracht 30.................................................................................................................................................... 13
Opdracht 31..............................................................................................................................................13
Opdracht 34 (a)......................................................................................................................................13
Opdracht 35 (b)...................................................................................................................................... 13
Reflexen en het Autonome Zenuwstelsel.................................................................................. 14
1. Reflexen en de Reflexboog.................................................................................................................14
De Reflexboog........................................................................................................................................14
Belangrijke examenkenmerken van reflexen:......................................................................... 14
2. Bewuste reactie vs. Reflex.................................................................................................................. 15
3. Het Autonome Zenuwstelsel.............................................................................................................. 16
A. Orthosympathisch zenuwstelsel (Strijd of Vlucht / Fight or Flight)........................ 16
1
, 2
B. Parasympathisch zenuwstelsel (Rust en Herstel / Rest and Digest)...................... 16
4. Vergelijking: Animale vs. Autonome Zenuwstelsel.................................................................. 17
5. Nuttige opdracht uit het boek.......................................................................................................... 18
Casus 1: Dwarslaesie in de nek.......................................................................................................18
Impulsgeleiding en Impulsoverdracht..................................................................................... 19
1. Het Rustpotentiaal..................................................................................................................................19
Verdeling van ionen:............................................................................................................................ 19
Instandhouding van het rustpotentiaal (circa -70mV):...................................................... 19
2. Het Actiepotentiaal................................................................................................................................20
Fasen van het actiepotentiaal (zie BiNaS tabel 88F):.........................................................20
3. Principes van Impulsgeleiding..........................................................................................................22
A. Alles-of-nietsprincipe.....................................................................................................................22
B. Impulssterkte en Impulsfrequentie........................................................................................22
C. Refractaire Periode........................................................................................................................ 22
4. Typen Impulsgeleiding in Axonen...................................................................................................22
5. Impulsoverdracht in de Synaps....................................................................................................... 22
Stappenplan synaptische overdracht:........................................................................................ 23
BiNaS Referentie-overzicht voor dit hoofdstuk (Bs5)................................................................ 23
Spierwerking, Beweging en Spierfysiologie........................................................................... 24
1. Typen Spierweefsel................................................................................................................................ 24
2. Opbouw van een Skeletspier.............................................................................................................25
3. Sliding Filament Theory / Contractiemechanisme................................................................. 26
Stappenplan van de spiercontractie:.......................................................................................... 26
4. Spiergevoeligheid en Regelkringen............................................................................................... 27
A. Spiertonus...........................................................................................................................................27
B. Zintuigen in de spier:..................................................................................................................... 27
5. Antagonisten............................................................................................................................................. 27
6. Langzame vs. Snelle Spiervezels (!)................................................................................................28
7. Training, Warming-up en Doping.................................................................................................... 30
A. Effecten van Training.................................................................................................................... 30
B. Warming-up en Cooling-down.................................................................................................. 30
C. Doping.................................................................................................................................................. 30
2
, 3
Homeostase en hormonen
Elk levend organisme neemt stoffen op uit omgeving en scheidt afvalstoffen uit.
Voorbeelden hiervan zijn de opname van zuurstof en voedingsstoffen, en de
uitscheiding van koolstofdioxide, urine, faeces en zweet.
Het menselijk lichaam houdt vele factoren constant rondom een spec يبةwaarde: de
normwaarde (setpoint). Denk hierbij aan:
● Zuurstofconcentratie in het bloed
● Glucoseconcentratie in het bloed
● De osmotische waarde van de lichaamsvloeistoffen
● Lichaamstemperatuur
Deze waarden zijn niet altijd exact constant, maar mogen niet te ver van de
normwaarde afwijken. Dit noemen we een dynamisch evenwicht (dynamic
equilibrium).
Definitie van homeostase: Homeostase is het in stand houden van een dynamisch
evenwicht in het inwendig milieu van een organisme, waarbij een regelkring ervoor
zorgt dat een factor rondom een normwaarde oscilleert (schommelt).
Het Griekse woord homoios betekent gelijk/gelijksoortig, en stasis betekent toestand.
Homeostase is een vorm van zelfregulatie waarmee het organisme zichzelf in leven
houdt.
1. In- en uitwendig milieu
In multicellular organisms (vele cellen), hebben de meeste cellen geen direct contact
met de buitenwereld, omdat ze omgeven zijn door andere cellen.
● Inwendig milieu: Dit bestaat uit bloed en weefselvloeistof (tissue fluid) dat zich
tussen de cellen van een weefsel bevindt.
● Uitwendig milieu: Tussen het inwendig milieu en de buitenwereld bevindt zich
minstens één cella laag. Interessant detail: De inhoud van de darmen, longen en
blaas behoort feitelijk tot het uitwendige milieu, omdat deze holten via een
cella laag in verbinding staan met de buitenkant van het lichaam.
De homeostatische regelkringen in je lichaam zorgen ervoor dat de condities van het
inwendig milieu niet te sterk veranderen.
3
H7 - Regeling
Elephant's breath
, 1
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave....................................................................................................................................1
Homeostase en hormonen............................................................................................................... 3
1. In- en uitwendig milieu........................................................................................................................... 3
2. De regelkring......................................................................................................................4
3. Terugkoppeling (Feedback)..................................................................................................................4
4. Hormonale regulatie en neurohormonen...................................................................................... 4
Verschil tussen gewone hormonen en neurohormonen:...................................................... 4
5. Belangrijke endocriene klieren en hormonen (BiNaS Tabel 89A).......................................6
A. Hypothalamus en Hypofyse......................................................................................................... 6
B. Schildklier (Schildklier / Thyroxine).......................................................................................... 6
C. Alvleesklier (Alvleesklier / Pancreas) en Bloedsuikerspiegel........................................6
D. Bijnieren (Bijnieren).......................................................................................................................... 8
1. Structuur van het Zenuwstelsel.......................................................................................................... 9
A. Anatomische indeling...................................................................................................................... 9
B. Functionele indeling......................................................................................................................... 9
2. Neuronen en Impulsoverdracht..........................................................................................................9
Opbouw van een neuron:.....................................................................................................................9
Drie typen neuronen:...........................................................................................................................10
De Synaps.................................................................................................................................................11
3. Anatomie van het Ruggenmerg....................................................................................................... 11
Dwarsdoorsnede van het ruggenmerg:......................................................................................11
Bouw van de ruggenmergszenuwen:...........................................................................................11
4. Anatomie van de Hersenen................................................................................................................12
5. Geheugenprocessen en Informatieverwerking........................................................................12
6. Nuttige Opdrachten uit het boek.....................................................................................................13
Opdracht 30.................................................................................................................................................... 13
Opdracht 31..............................................................................................................................................13
Opdracht 34 (a)......................................................................................................................................13
Opdracht 35 (b)...................................................................................................................................... 13
Reflexen en het Autonome Zenuwstelsel.................................................................................. 14
1. Reflexen en de Reflexboog.................................................................................................................14
De Reflexboog........................................................................................................................................14
Belangrijke examenkenmerken van reflexen:......................................................................... 14
2. Bewuste reactie vs. Reflex.................................................................................................................. 15
3. Het Autonome Zenuwstelsel.............................................................................................................. 16
A. Orthosympathisch zenuwstelsel (Strijd of Vlucht / Fight or Flight)........................ 16
1
, 2
B. Parasympathisch zenuwstelsel (Rust en Herstel / Rest and Digest)...................... 16
4. Vergelijking: Animale vs. Autonome Zenuwstelsel.................................................................. 17
5. Nuttige opdracht uit het boek.......................................................................................................... 18
Casus 1: Dwarslaesie in de nek.......................................................................................................18
Impulsgeleiding en Impulsoverdracht..................................................................................... 19
1. Het Rustpotentiaal..................................................................................................................................19
Verdeling van ionen:............................................................................................................................ 19
Instandhouding van het rustpotentiaal (circa -70mV):...................................................... 19
2. Het Actiepotentiaal................................................................................................................................20
Fasen van het actiepotentiaal (zie BiNaS tabel 88F):.........................................................20
3. Principes van Impulsgeleiding..........................................................................................................22
A. Alles-of-nietsprincipe.....................................................................................................................22
B. Impulssterkte en Impulsfrequentie........................................................................................22
C. Refractaire Periode........................................................................................................................ 22
4. Typen Impulsgeleiding in Axonen...................................................................................................22
5. Impulsoverdracht in de Synaps....................................................................................................... 22
Stappenplan synaptische overdracht:........................................................................................ 23
BiNaS Referentie-overzicht voor dit hoofdstuk (Bs5)................................................................ 23
Spierwerking, Beweging en Spierfysiologie........................................................................... 24
1. Typen Spierweefsel................................................................................................................................ 24
2. Opbouw van een Skeletspier.............................................................................................................25
3. Sliding Filament Theory / Contractiemechanisme................................................................. 26
Stappenplan van de spiercontractie:.......................................................................................... 26
4. Spiergevoeligheid en Regelkringen............................................................................................... 27
A. Spiertonus...........................................................................................................................................27
B. Zintuigen in de spier:..................................................................................................................... 27
5. Antagonisten............................................................................................................................................. 27
6. Langzame vs. Snelle Spiervezels (!)................................................................................................28
7. Training, Warming-up en Doping.................................................................................................... 30
A. Effecten van Training.................................................................................................................... 30
B. Warming-up en Cooling-down.................................................................................................. 30
C. Doping.................................................................................................................................................. 30
2
, 3
Homeostase en hormonen
Elk levend organisme neemt stoffen op uit omgeving en scheidt afvalstoffen uit.
Voorbeelden hiervan zijn de opname van zuurstof en voedingsstoffen, en de
uitscheiding van koolstofdioxide, urine, faeces en zweet.
Het menselijk lichaam houdt vele factoren constant rondom een spec يبةwaarde: de
normwaarde (setpoint). Denk hierbij aan:
● Zuurstofconcentratie in het bloed
● Glucoseconcentratie in het bloed
● De osmotische waarde van de lichaamsvloeistoffen
● Lichaamstemperatuur
Deze waarden zijn niet altijd exact constant, maar mogen niet te ver van de
normwaarde afwijken. Dit noemen we een dynamisch evenwicht (dynamic
equilibrium).
Definitie van homeostase: Homeostase is het in stand houden van een dynamisch
evenwicht in het inwendig milieu van een organisme, waarbij een regelkring ervoor
zorgt dat een factor rondom een normwaarde oscilleert (schommelt).
Het Griekse woord homoios betekent gelijk/gelijksoortig, en stasis betekent toestand.
Homeostase is een vorm van zelfregulatie waarmee het organisme zichzelf in leven
houdt.
1. In- en uitwendig milieu
In multicellular organisms (vele cellen), hebben de meeste cellen geen direct contact
met de buitenwereld, omdat ze omgeven zijn door andere cellen.
● Inwendig milieu: Dit bestaat uit bloed en weefselvloeistof (tissue fluid) dat zich
tussen de cellen van een weefsel bevindt.
● Uitwendig milieu: Tussen het inwendig milieu en de buitenwereld bevindt zich
minstens één cella laag. Interessant detail: De inhoud van de darmen, longen en
blaas behoort feitelijk tot het uitwendige milieu, omdat deze holten via een
cella laag in verbinding staan met de buitenkant van het lichaam.
De homeostatische regelkringen in je lichaam zorgen ervoor dat de condities van het
inwendig milieu niet te sterk veranderen.
3
