Hoofdstuk 4: Maatschappelijk verantwoordelijk
handelen
Inleiding (aan de hand van een voorbeeld)
Jack Bean is een 100% plantaardig fastfoodrestaurant. Hun doel is om mensen aan te
zetten om minder dierlijke eiwitten te eten en te kiezen voor duurzame, milieuvriendelijke
voeding. Ze gebruiken producten uit de regio en willen duurzaam leven stimuleren. Maar ze
hebben ook een togo-concept met wegwerpverpakkingen, wat in strijd lijkt met hun
duurzaamheidsvisie. Dit toont het dilemma tussen winstgevendheid (profit) en
maatschappelijke missie (people & planet).
Kernidee: Managers worden vaak geconfronteerd met dit soort maatschappelijke dilemma's,
waarbij ze een evenwicht moeten zoeken tussen economische doelen en maatschappelijke
verantwoordelijkheid.
➔ In dit hoofdstuk: We onderzoeken wat maatschappelijke verantwoordelijkheid
betekent, en hoe dit net als organisatiecultuur en omgevingsfactoren (uit hoofdstuk 3)
de speelruimte van de manager beïnvloedt.
Centrale vraag: Waarom bestaan organisaties? Wat is hun echte bestaansreden?
4.1 Wat is maatschappelijke verantwoordelijkheid
4.1.1 Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen
Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) betekent dat een bedrijf
verantwoordelijkheid neemt voor de effecten van zijn activiteiten op mens, milieu en
bedrijfsvoering.
Het doel is een balans te vinden tussen:
● People
● Planet
● Profit (of Prosperity):
Belangrijk:
● MVO is een integrale visie op ondernemerschap, dus het zit verankerd (vast) in
alle bedrijfsprocessen.
● MVO is maatwerk: de invulling verschilt per onderneming, afhankelijk van
bedrijfsgrootte, sector, cultuur en strategie.
● MVO is een proces, geen eindbestemming: doelen worden voortdurend bijgesteld
naargelang tijd en beslissingen.
19
,4.1.2 Twee zienswijzen op maatschappelijke verantwoordelijkheid
Er bestaan twee zienswijzen over wat maatschappelijke verantwoordelijkheid voor een
organisatie betekent: de klassieke zienswijze en de sociaal-economische zienswijze.
De klassieke zienswijze op maatschappelijke verantwoordelijkheid
Volgens de klassieke zienswijze is de enige maatschappelijke verantwoordelijkheid van een
onderneming het maximaliseren van de winst. Managers moeten de onderneming zo leiden
dat de aandeelhouders tevreden zijn, want zij zijn de eigenaars van het bedrijf.
➔ Wanneer managers de middelen van het bedrijf inzetten voor maatschappelijke
doeleinden, verhogen ze de kosten. Dat leidt tot minder winst voor de
aandeelhouders en vaak tot hogere prijzen voor consumenten.
➔ Volgens deze visie moet een bedrijf zich dus enkel richten op profit en niet op
sociale of ecologische doelen. (Angelsaksische model)
De sociale-economische zienswijze op maatschappelijke verantwoordelijkheid
De sociaal-economische zienswijze zegt dat de verantwoordelijkheid van het management
verder gaat dan enkel winst maken.
➔ Ondernemingen moeten ook bijdragen aan het beschermen en verbeteren van het
welzijn van de samenleving.
➔ Bedrijven zijn geen onafhankelijke eenheden die enkel verantwoording afleggen aan
hun aandeelhouders, maar hebben ook een morele verantwoordelijkheid
tegenover de maatschappij.
➔ Ze moeten dus “het juiste doen” en rekening houden met maatschappelijke,
juridische en politieke vraagstukken.
Kortom: winst is belangrijk, maar niet het enige doel. Een bedrijf moet ook ethisch, sociaal
en milieubewust handelen.
Vergelijking tussen de klassieke en de sociaal-economische zienswijze:
Aspect Klassieke zienswijze Sociaal-economische
zienswijze
Doel Winstmaximalisatie voor Belanghebbenden
eigenaars (stakeholders) motiveren tot
samenwerking
Verantwoordelijkheid Enkel tegenover de Verantwoordelijkheid
aandeelhouders tegenover alle
(eigenaars). De organisatie stakeholders:
= eigendom van medewerkers, klanten,
aandeelhouders leveranciers, overheid en de
samenleving. Organisatie =
geheel van relaties tussen
belanghebbenden.
20
, Visie op de maatschappij De markt zorgt vanzelf voor Bedrijven moeten actief
evenwicht: als elk bedrijf rekening houden met hun
winst nastreeft, is dat goed maatschappelijke impact
voor de economie. en bijdragen aan duurzame
ontwikkeling.
Focus Enkel op profit (winst). Focus op People, Planet en
Zaken zoals duurzaamheid, Profit. Niet alleen winst,
werkplezier of ethiek zijn maar ook sociale en
secundair of irrelevant. ecologische doelen zijn
belangrijk.
Effect op samenleving Kan leiden tot grotere Stimuleert duurzaamheid,
ongelijkheid (rijk en arm), sociale rechtvaardigheid en
uitputting van natuurlijke evenwicht tussen
hulpbronnen en economische groei en
milieuproblemen, omdat menselijk welzijn.
enkel geld telt.
Voordelen - Held doel (winst) - Meer aandacht voor
- Meetbaar resultaat mens en milieu
- Duidelijke - Minder focus op
verantwoordelijkhed groei
en - Beter werkcultuur en
- Efficiënt en betrokkenheid
ondernemend: wie - Meer
presteert, groeit → kleinschaligheid en
wie niet presteert, menselijke maat
verdwijnt
Nadelen - Geen aandacht voor - Tragere
ethiek of milieu besluitvorming door
- Risico op sociale overlegcultuur
ongelijkheid - Minder focus op
- Druk op werknemers winst en groei
- Alles draait om - Risico op
cijfers en efficiëntie “hobbyisme” of te
veel idealisme
- Slecht presterende
bedrijven blijven
soms onterecht
bestaan.
Voorbeeld van denken “Zolang het winst oplevert, “Winst is belangrijk, maar
is het goed” niet ten koste van de mens
of de planeet”
Het vierfasenmodel: laat de progressie van de maatschappelijke verantwoordelijkheid van
een organisatie zien.
21
, Fase 1: Eigenaren en management
● Manager volgt klassieke zienswijze: focus op aandeelhouders, naleven van wetten
en regels.
● Voorbeeld: goedkope productie via toeleveranciers (Apple en Chinese fabrieken).
Fase 2: Werknemers
● Verantwoordelijkheid uitgebreid naar medewerkers.
● Verbeteren van werkomstandigheden, werkzekerheid en HR-zaken.
● Voorbeeld: Apple beleid voor verantwoord omgaan met toeleveranciers en hun
medewerkers.
Fase 3: Belanghebbenden van het bedrijf (klanten en leveranciers)
● Verantwoordelijkheid uitgebreid naar andere stakeholders.
● Acties: redelijke prijzen, producten van hoge kwaliteit, veilige producten, goede
leveranciersrelaties.
Fase 4: Gemeenschap als geheel
● Hoogste sociaal-economische commitment: maatschappij en algemeen belang.
● Actief bevorderen van sociale rechtvaardigheid, milieu, sociale en culturele
activiteiten, zelfs als dat winst beïnvloedt.
● Doel: onderneming ziet zichzelf als een publieke grootheid.
22
handelen
Inleiding (aan de hand van een voorbeeld)
Jack Bean is een 100% plantaardig fastfoodrestaurant. Hun doel is om mensen aan te
zetten om minder dierlijke eiwitten te eten en te kiezen voor duurzame, milieuvriendelijke
voeding. Ze gebruiken producten uit de regio en willen duurzaam leven stimuleren. Maar ze
hebben ook een togo-concept met wegwerpverpakkingen, wat in strijd lijkt met hun
duurzaamheidsvisie. Dit toont het dilemma tussen winstgevendheid (profit) en
maatschappelijke missie (people & planet).
Kernidee: Managers worden vaak geconfronteerd met dit soort maatschappelijke dilemma's,
waarbij ze een evenwicht moeten zoeken tussen economische doelen en maatschappelijke
verantwoordelijkheid.
➔ In dit hoofdstuk: We onderzoeken wat maatschappelijke verantwoordelijkheid
betekent, en hoe dit net als organisatiecultuur en omgevingsfactoren (uit hoofdstuk 3)
de speelruimte van de manager beïnvloedt.
Centrale vraag: Waarom bestaan organisaties? Wat is hun echte bestaansreden?
4.1 Wat is maatschappelijke verantwoordelijkheid
4.1.1 Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen
Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) betekent dat een bedrijf
verantwoordelijkheid neemt voor de effecten van zijn activiteiten op mens, milieu en
bedrijfsvoering.
Het doel is een balans te vinden tussen:
● People
● Planet
● Profit (of Prosperity):
Belangrijk:
● MVO is een integrale visie op ondernemerschap, dus het zit verankerd (vast) in
alle bedrijfsprocessen.
● MVO is maatwerk: de invulling verschilt per onderneming, afhankelijk van
bedrijfsgrootte, sector, cultuur en strategie.
● MVO is een proces, geen eindbestemming: doelen worden voortdurend bijgesteld
naargelang tijd en beslissingen.
19
,4.1.2 Twee zienswijzen op maatschappelijke verantwoordelijkheid
Er bestaan twee zienswijzen over wat maatschappelijke verantwoordelijkheid voor een
organisatie betekent: de klassieke zienswijze en de sociaal-economische zienswijze.
De klassieke zienswijze op maatschappelijke verantwoordelijkheid
Volgens de klassieke zienswijze is de enige maatschappelijke verantwoordelijkheid van een
onderneming het maximaliseren van de winst. Managers moeten de onderneming zo leiden
dat de aandeelhouders tevreden zijn, want zij zijn de eigenaars van het bedrijf.
➔ Wanneer managers de middelen van het bedrijf inzetten voor maatschappelijke
doeleinden, verhogen ze de kosten. Dat leidt tot minder winst voor de
aandeelhouders en vaak tot hogere prijzen voor consumenten.
➔ Volgens deze visie moet een bedrijf zich dus enkel richten op profit en niet op
sociale of ecologische doelen. (Angelsaksische model)
De sociale-economische zienswijze op maatschappelijke verantwoordelijkheid
De sociaal-economische zienswijze zegt dat de verantwoordelijkheid van het management
verder gaat dan enkel winst maken.
➔ Ondernemingen moeten ook bijdragen aan het beschermen en verbeteren van het
welzijn van de samenleving.
➔ Bedrijven zijn geen onafhankelijke eenheden die enkel verantwoording afleggen aan
hun aandeelhouders, maar hebben ook een morele verantwoordelijkheid
tegenover de maatschappij.
➔ Ze moeten dus “het juiste doen” en rekening houden met maatschappelijke,
juridische en politieke vraagstukken.
Kortom: winst is belangrijk, maar niet het enige doel. Een bedrijf moet ook ethisch, sociaal
en milieubewust handelen.
Vergelijking tussen de klassieke en de sociaal-economische zienswijze:
Aspect Klassieke zienswijze Sociaal-economische
zienswijze
Doel Winstmaximalisatie voor Belanghebbenden
eigenaars (stakeholders) motiveren tot
samenwerking
Verantwoordelijkheid Enkel tegenover de Verantwoordelijkheid
aandeelhouders tegenover alle
(eigenaars). De organisatie stakeholders:
= eigendom van medewerkers, klanten,
aandeelhouders leveranciers, overheid en de
samenleving. Organisatie =
geheel van relaties tussen
belanghebbenden.
20
, Visie op de maatschappij De markt zorgt vanzelf voor Bedrijven moeten actief
evenwicht: als elk bedrijf rekening houden met hun
winst nastreeft, is dat goed maatschappelijke impact
voor de economie. en bijdragen aan duurzame
ontwikkeling.
Focus Enkel op profit (winst). Focus op People, Planet en
Zaken zoals duurzaamheid, Profit. Niet alleen winst,
werkplezier of ethiek zijn maar ook sociale en
secundair of irrelevant. ecologische doelen zijn
belangrijk.
Effect op samenleving Kan leiden tot grotere Stimuleert duurzaamheid,
ongelijkheid (rijk en arm), sociale rechtvaardigheid en
uitputting van natuurlijke evenwicht tussen
hulpbronnen en economische groei en
milieuproblemen, omdat menselijk welzijn.
enkel geld telt.
Voordelen - Held doel (winst) - Meer aandacht voor
- Meetbaar resultaat mens en milieu
- Duidelijke - Minder focus op
verantwoordelijkhed groei
en - Beter werkcultuur en
- Efficiënt en betrokkenheid
ondernemend: wie - Meer
presteert, groeit → kleinschaligheid en
wie niet presteert, menselijke maat
verdwijnt
Nadelen - Geen aandacht voor - Tragere
ethiek of milieu besluitvorming door
- Risico op sociale overlegcultuur
ongelijkheid - Minder focus op
- Druk op werknemers winst en groei
- Alles draait om - Risico op
cijfers en efficiëntie “hobbyisme” of te
veel idealisme
- Slecht presterende
bedrijven blijven
soms onterecht
bestaan.
Voorbeeld van denken “Zolang het winst oplevert, “Winst is belangrijk, maar
is het goed” niet ten koste van de mens
of de planeet”
Het vierfasenmodel: laat de progressie van de maatschappelijke verantwoordelijkheid van
een organisatie zien.
21
, Fase 1: Eigenaren en management
● Manager volgt klassieke zienswijze: focus op aandeelhouders, naleven van wetten
en regels.
● Voorbeeld: goedkope productie via toeleveranciers (Apple en Chinese fabrieken).
Fase 2: Werknemers
● Verantwoordelijkheid uitgebreid naar medewerkers.
● Verbeteren van werkomstandigheden, werkzekerheid en HR-zaken.
● Voorbeeld: Apple beleid voor verantwoord omgaan met toeleveranciers en hun
medewerkers.
Fase 3: Belanghebbenden van het bedrijf (klanten en leveranciers)
● Verantwoordelijkheid uitgebreid naar andere stakeholders.
● Acties: redelijke prijzen, producten van hoge kwaliteit, veilige producten, goede
leveranciersrelaties.
Fase 4: Gemeenschap als geheel
● Hoogste sociaal-economische commitment: maatschappij en algemeen belang.
● Actief bevorderen van sociale rechtvaardigheid, milieu, sociale en culturele
activiteiten, zelfs als dat winst beïnvloedt.
● Doel: onderneming ziet zichzelf als een publieke grootheid.
22
