Lesmodule 1: hoofdstuk 1:
recht en sociaal werk
1.1 Wat is recht?
- Definitie: Recht is een geheel van afdwingbare regels, opgesteld en
opgelegd door de samenleving, die het menselijk handelen in de
samenleving ordenen
- Wat? Het recht is een geheel van regels
- Van waar? Deze regels worden opgelegd door de maatschappij, via
haar vertegenwoordigers
- Waarom? Deze regels hebben als doel de samenleving te ordenen
- Wat als? De overtreding of niet-naleving van deze regels wordt
gesanctioneerd door een wettelijk voorzien systeem van sancties
1.1.1Een geheel van regels
Rechtsregels:
- Soorten
o Gedragsregels: gebod en verbod
o Toepassingsregels en -structuren
o Regels voor maken en wijzigen van recht
- Abstract geformuleerd en algemeen geldend
- Verbindende kracht
o Dwingende rechtsregels
Openbare orde
Goede zeden
Dwingende regels ter bescherming van ‘zwakkere’
groepen
o Aanvullende rechtsregels
1.1.2Opgesteld en opgelegd door de samenleving
- Samenleving verandert voortdurend
o Gevolg:
Recht is evolutief: regels veranderen en kunnen
gewijzigd worden
o Weerspiegeling van wat leeft in de samenleving
- Toenemende juridisering van de samenleving
- Aanpassen van het recht
o Taak van wetgevende organen (parlementen)
o Via wettelijke procedures
1
, 1.1.3Ordening van de samenleving
- Gelijklopende en tegenstrijdige belangen
o Bron van conflict
- Mensen zijn handelende wezens
o Kennis van rechten en plichten is noodzakelijk
- Koppeling van ‘recht’ aan ‘de samenleving’ houdt in da recht:
o Tijdgebonden is
o Plaatsgebonden is
o Ideologisch gebonden is
1.1.4Afdwingbaarheid van het recht
- Rechtsregels vs andere maatschappelijke gedragsregels:
afdwingbaarheid
- Overtreding of miskenning van rechtsregels wordt gesanctioneerd
o Sanctie heeft afschrikwekkend karakter
o Voorbeelden: strafsanctie, administratieve sanctie,…
- Afdwingbaarheid via structuren, instellingen en procedures
- Verbod van eigenrichting (geen rechter in eigen zaak)
o Geweldsmonopolie van de Staat
1.2 Indeling van het recht
1.2.1Publiek recht door het recht geregeld
Wat wordt er door het recht geregeld?
- Publiek recht
o Verhouding tussen overheden onderling en tussen overheid en
burger
o Structuur, werking en financiën van de overheid, alles wat
strafbaar is,…
- Privaat recht
o Verhouding tussen burgers of ondernemingen
o Huwelijk, eigendom, koop-verkoop, lenen, werken, ouderschap,
…
1.2.2Nationaal recht VS internationaal recht
Waar is het recht tot toestand gekomen?
- Nationaal: binnen de grenzen van de Staat (land)
o Soevereiniteit: ultieme beslissingsmacht over wat er op
grondgebied van eigen staat gebeurt
- Internationaal: overstijgt de nationale landgrenzen
2
, o Komt tot stand door afspraken die landen let elkaar maken of
binnen internationale organisatie
o Supranationale organisaties – boven (supra) de staat
(nationaal)
Gedeeltelijke vrijwillige afstand van soevereiniteit aan
organisatie of instelling die boven de landen staat
Centraal orgaan neemt beslissingen, beperkte
beslissingsmacht lidstaten
Voorbeeld: Europese Unie
o Intergouvernementele organisaties – tussen (inter) regeringen
(gouvermenten)
Belangrijkste beslissingsmacht bij deelnemende
lidstaten, maar beslissing in onderling overleg
Voorbeeld: Verenigde Naties
o Samenwerking via verdragen: zie later
1.2.3Strafbaar of niet strafbaar
Wat is de aard van de handeling die gesteld is?
- Burgerrechtelijke handeling
o Er staat geen straf op de handeling die je hebt gedaan
o Werken, huis kopen, iets online bestellen, schadevergoeding
betalen of vorderen, …
- Strafrechtelijke handeling
o Er staat een straf op de handeling die je hebt gesteld
(legaliteitsbeginsel)
o Diefstal, fraude, doodslag, verkrachting, door rood licht rijden,
…
o Belang van intentie en toestemming
Sommige handelingen worden strafbaar bij gebrek aan
toestemming
Vaak doet toestemming slachtoffer er niet toe
Intentie van de dader speelt vaak een rol
o Overheid wordt betrokken en strafrechtbank kan eventueel
sanctie opleggen
1.3 Recht en de praktijk van het sociaal werk
Recht als 1 van de instrumenten in de professionele gereedschapskist van
de sociaal werker
- Startpunt van hulpverlening: noden en behoeften van mensen en
proberen daarop een antwoord te formuleren
o Informeren
o Adviseren
3
recht en sociaal werk
1.1 Wat is recht?
- Definitie: Recht is een geheel van afdwingbare regels, opgesteld en
opgelegd door de samenleving, die het menselijk handelen in de
samenleving ordenen
- Wat? Het recht is een geheel van regels
- Van waar? Deze regels worden opgelegd door de maatschappij, via
haar vertegenwoordigers
- Waarom? Deze regels hebben als doel de samenleving te ordenen
- Wat als? De overtreding of niet-naleving van deze regels wordt
gesanctioneerd door een wettelijk voorzien systeem van sancties
1.1.1Een geheel van regels
Rechtsregels:
- Soorten
o Gedragsregels: gebod en verbod
o Toepassingsregels en -structuren
o Regels voor maken en wijzigen van recht
- Abstract geformuleerd en algemeen geldend
- Verbindende kracht
o Dwingende rechtsregels
Openbare orde
Goede zeden
Dwingende regels ter bescherming van ‘zwakkere’
groepen
o Aanvullende rechtsregels
1.1.2Opgesteld en opgelegd door de samenleving
- Samenleving verandert voortdurend
o Gevolg:
Recht is evolutief: regels veranderen en kunnen
gewijzigd worden
o Weerspiegeling van wat leeft in de samenleving
- Toenemende juridisering van de samenleving
- Aanpassen van het recht
o Taak van wetgevende organen (parlementen)
o Via wettelijke procedures
1
, 1.1.3Ordening van de samenleving
- Gelijklopende en tegenstrijdige belangen
o Bron van conflict
- Mensen zijn handelende wezens
o Kennis van rechten en plichten is noodzakelijk
- Koppeling van ‘recht’ aan ‘de samenleving’ houdt in da recht:
o Tijdgebonden is
o Plaatsgebonden is
o Ideologisch gebonden is
1.1.4Afdwingbaarheid van het recht
- Rechtsregels vs andere maatschappelijke gedragsregels:
afdwingbaarheid
- Overtreding of miskenning van rechtsregels wordt gesanctioneerd
o Sanctie heeft afschrikwekkend karakter
o Voorbeelden: strafsanctie, administratieve sanctie,…
- Afdwingbaarheid via structuren, instellingen en procedures
- Verbod van eigenrichting (geen rechter in eigen zaak)
o Geweldsmonopolie van de Staat
1.2 Indeling van het recht
1.2.1Publiek recht door het recht geregeld
Wat wordt er door het recht geregeld?
- Publiek recht
o Verhouding tussen overheden onderling en tussen overheid en
burger
o Structuur, werking en financiën van de overheid, alles wat
strafbaar is,…
- Privaat recht
o Verhouding tussen burgers of ondernemingen
o Huwelijk, eigendom, koop-verkoop, lenen, werken, ouderschap,
…
1.2.2Nationaal recht VS internationaal recht
Waar is het recht tot toestand gekomen?
- Nationaal: binnen de grenzen van de Staat (land)
o Soevereiniteit: ultieme beslissingsmacht over wat er op
grondgebied van eigen staat gebeurt
- Internationaal: overstijgt de nationale landgrenzen
2
, o Komt tot stand door afspraken die landen let elkaar maken of
binnen internationale organisatie
o Supranationale organisaties – boven (supra) de staat
(nationaal)
Gedeeltelijke vrijwillige afstand van soevereiniteit aan
organisatie of instelling die boven de landen staat
Centraal orgaan neemt beslissingen, beperkte
beslissingsmacht lidstaten
Voorbeeld: Europese Unie
o Intergouvernementele organisaties – tussen (inter) regeringen
(gouvermenten)
Belangrijkste beslissingsmacht bij deelnemende
lidstaten, maar beslissing in onderling overleg
Voorbeeld: Verenigde Naties
o Samenwerking via verdragen: zie later
1.2.3Strafbaar of niet strafbaar
Wat is de aard van de handeling die gesteld is?
- Burgerrechtelijke handeling
o Er staat geen straf op de handeling die je hebt gedaan
o Werken, huis kopen, iets online bestellen, schadevergoeding
betalen of vorderen, …
- Strafrechtelijke handeling
o Er staat een straf op de handeling die je hebt gesteld
(legaliteitsbeginsel)
o Diefstal, fraude, doodslag, verkrachting, door rood licht rijden,
…
o Belang van intentie en toestemming
Sommige handelingen worden strafbaar bij gebrek aan
toestemming
Vaak doet toestemming slachtoffer er niet toe
Intentie van de dader speelt vaak een rol
o Overheid wordt betrokken en strafrechtbank kan eventueel
sanctie opleggen
1.3 Recht en de praktijk van het sociaal werk
Recht als 1 van de instrumenten in de professionele gereedschapskist van
de sociaal werker
- Startpunt van hulpverlening: noden en behoeften van mensen en
proberen daarop een antwoord te formuleren
o Informeren
o Adviseren
3
