Cross-culturele psychologie
Hoofdstuk 1: Inleiding in de cross-culturele psychologie
1. Wat is cultuur?
Die vraag is moeilijk te beantwoorden. Er bestaan vele pogingen, classificaties en
benaderingen. De definities hebben een aantal elementen gemeen, die we
illustreren a.d.h.v. deze definitie:
“Cultuur is een door een gemeenschap gedeeld systeem van waarden,
normen, ideeën, attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen en de
producten ervan, die van generatie op generatie worden overgeleverd
3 belangrijke kenmerken: gedeeld, overgeleverd en dynamisch
1.1. Cultuur is gedeeld
Voor cultuur is een groep nodig
o Van heel klein tot heel groot
De mate waarin het gedeeld is varieert: individuele verschillen binnen
eenzelfde cultuur
o Cultuur is dus niet allesbepalend
o Cultuur heeft betrekking op zaken die in meer/mindere mate worden
gedeeld door een groep
o Ook persoonlijkheid, levenservaring en de vele andere cultuurtjes
waar je deel van bent
Ook verschillen tussen culturen: Tight vs. loose cultures
1.2. Cultuur is overgeleverd
Het betekent dus dat cultuur is aangeleerd en niet dat we het met de geboorte
meekrijgen via de genen van onze ouders
Cultuur is datgene dat bovenop de “natuur” komt, het is alles wat gemaakt
en verworven is door de mens
Cultuur van een samenleving wordt overgedragen van de ene op de andere
generatie via een levenslang leerproces= socialisatieproces
Primaire socialisatie
o Directe familie (ouders of andere centrale zorgfiguren)
Secundaire socialisatie
o Door school, vrienden, werk,…
o Vooral in de jongere jaren, maar ook later op het werk
o Je leert niet alleen kennis en vaardigheden, maar raken zo ook
vertrouwd met nieuwe waarden, normen en gedragingen
Tertiaire socialisatie
o Door samenleving, (sociale) media,…
o Vaker om onbewuste beïnvloeding dan directe
interactie/communicatie
o We leren ook hieruit wat verwacht wordt of gestimuleerd in de
samenleving
Gebeurt bewust én onbewust
,Enculturatie: cultuuroverdracht in tijd
Acculturatie: cultuuroverdracht in geografische en sociale ruimte
Later meer hierover
Nuancering: cultuuroverdracht is zeker geen kopieermachine
Cultuuroverdracht door sociaal leren laat ruimte voor
verandering/vernieuwing als aanpassing aan verander(en)de omgeving
Cultuur beïnvloedt leden… en omgekeerd
1.3. Cultuur is dynamisch
Cultuur is dynamisch en verandert over de tijd.
Cultuur biedt een kader dat richting geeft aan ons handelen, maar er zijn
situaties waarin dat kader niet meer past
Daardoor ontstaan nieuwe denkwijzen en verandert cultuur
Bv. hoe communicatiemiddelen zijn veranderd
o Die technologische mogelijkheden hebben onze culturele
communicatiepatronen veranderd
Niet meer lange teksten
Verwachtingen naar elkaar toe zijn veranderd: snel antwoord
Niet meer alleen in gesprek met de persoon die voor ons staat
Cultuur verandert via mensen constante wederkerigheid
Cultuur heeft invloed op ons via socialisatie
Wij hebben ook invloed op onze cultuur
Veranderingen zijn adaptief
Siësta
Bier en frietjes omdat graan en aardappelen bij ons goed worden gekweekt
Nomadische culturen aanpassing aan levensonderhoud bv. schapen
Cultuur is de aanpassing van de menselijke soort ecologische, socio-politieke en
biologische factoren
Overbevolking in Tokio waardoor mensen anders omgaan met persoonlijke
afstand
In sommige culturen was het tijdens de Corona makkelijker om afstand te
houden. Ook in België Franstalige collega’s kussen elkaar en dat was voor
hun dus een grotere aanpassing. Maar tegelijk zien we wel dat iedereen
zich wel heeft aangepast tijdens corona
2. Wat is cross-culturele psychologie?
= wetenschappelijke studie van gelijkenissen en verschillen in het menselijk
psychologisch functioneren in verschillende culturele groepen, daarbij
onderzoekend hoe ons denken, voelen en doen beïnvloed wordt door een
culturele context.
In de cross-culturele psychologie beschrijft men de continue wisselwerking
tussen een individu en de culturele omgeving. hoe psychologie
, verschillend/gelijkaardig is over culturen heen of anders gezegd: “In
hoeverre beïnvloedt onze cultuur ons denken, voelen en
handelen?
Bij het beantwoorden 2 benaderingen die een ander standpunt innemen
Absolutisme/universalisme: menselijke psychologie universeel
hetzelfde is over culturen heen en dus niet wordt beïnvloedt door cultuur
o Zoeken naar ‘de’ menselijke psychologie
o Culturele verschillen gezien als ruis daarop
o Machinekamer, hardware van de menselijke psychologie
- Sensorische, motorische functies
bv. Ishihara test voor kleurenblindheid
- Functies vanaf jonge leeftijd
bv. Objectpermanentie (8 maand)
- Zeer abstracte functies
bv. Taalontwikkeling (elke cultuur leert taal) MAAR hoe de taal in elkaar zit
verschilt erg
Universalisme is een kwestie van abstraheren
Kritiek: Wat met vele betekenisvolle culturele variatie?
Relativisme: cultuur heeft een enorme invloed op onze psychologie en
dat menselijk denken, voelen en gedrag pas begrepen kan worden binnen
de context van de cultuur waarin het zich afspeelt
o Er bestaat geen contextvrije psychologie
o Menselijke psychologie kan slechts begrepen worden binnen de
context van de cultuur waarin het verschijnt
- Numerisch redeneren door te tellen op je vingers
- De betekenis van een boer laten kan gaan van onbeleefd tot een
compliment geven
Kritiek:
Te verschillend om te kunnen interageren?
Algemene morele standaarden en wetgevingen? (dan wordt dat lastig)
Niet vergeten dat we over culturen heen ook enorm veel gemeen hebben
We zien het dus als een empirische vraag
De waarheid ligt in het midden: mensen zijn op vele manieren gelijkaardig, maar
tegelijkertijd beïnvloedt de cultuur hun psychologie op betekenisvolle manieren
Voorbeeld in het boek:
Bewijs absolutisme: vaardigheden die we op jonge leeftijd leren of die
meer biologisch/lichamelijk van aard is
o Voorbeeld: gelijkaardige lichamelijke gewaarwordingen bij emoties
Kwaadheid: activatie v/h bovenlichaam
Depressie: deactivatie v/d ledenmaten
Bewijs relativisme: lezen we in hoofdstuk 9
, 3. De geschiedenis van de cross-culturele psychologie
Studie van culturele variatie heeft lang een zeer beperkte plaats ingenomen in de
psychologische wetenschap.
Pas in de jaren 1960-1970 werden de 1ste cross-culturele psychologische
studies verricht
Pas tegen het einde van de 20ste eeuw begon die discipline te groeien
Toch heeft het een veel langere voorgeschiedenis
(Rond 1850) ontstond de Völkerpsychologie (nu zou dat cultuurpsychologie
zijn)
=Mens bestuderen i.r.t. de gewoonten en gebruiken van de samenleving
en zich niet kon beperken tot het individuele bewustzijn
1 v/d grondleggers of dé grondlegger van de moderne psychologie is Wundt
Hij begon rond 1870 met experimenteel psychologisch onderzoek
Hield zich ook intensief bezig met cross-culturele psychologie, maar die
bijdrage is in de vergetelheid geraakt
o Schreef zo een boekenreeks aan de Völkerpsychologie
10 boeken over de ontwikkeling van denken, taal, artistieke
verbeelding, mythen en gewoonten i.r.t. de samenleving
Wundt gaf aan: “Zoals je i/e experiment variabelen kunt
variëren om hun effect op gedrag te meten, zo kan je de rol
van cultuur bestuderen door de samenleving met elkaar te
vergelijken.”
Andere belangrijke voorloper van de cross-culturele psychologie was Rivers
Onderzoek naar de waarnemingen bij bewoners van Papua Nieuw-Guinea
o Conclusie: zij zijn veel minder gevoelig voor visuele illusies dan
mensen uit Europa en dat ze in sommige gevallen ook kleuren in
hun talen minder differentieerden
1920-1930: in de VS ontstond grote belangstelling voor het werk van Freud
Dat kwam door de vlucht van Centraal-Europese geleerden voor het
naziregime
Zijn psychoanalyse begon invloed uit te oefenen op de culturele
antropologie
o =wetenschap die niet-Westerse samenlevingen bestudeerde
Vb. Antrolopoog Mead tot conclusie dat de puberteit op eiland
Samoa minder heftig en emotioneel werd beleefd dan in de
westerse wereld
Bekend werd ook de Culture&Personality-stroming (1940)
Culture&Personality-stroming
Ging men opzoek naar de basispersoonlijkheid i/e samenleving
Hoofdstuk 1: Inleiding in de cross-culturele psychologie
1. Wat is cultuur?
Die vraag is moeilijk te beantwoorden. Er bestaan vele pogingen, classificaties en
benaderingen. De definities hebben een aantal elementen gemeen, die we
illustreren a.d.h.v. deze definitie:
“Cultuur is een door een gemeenschap gedeeld systeem van waarden,
normen, ideeën, attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen en de
producten ervan, die van generatie op generatie worden overgeleverd
3 belangrijke kenmerken: gedeeld, overgeleverd en dynamisch
1.1. Cultuur is gedeeld
Voor cultuur is een groep nodig
o Van heel klein tot heel groot
De mate waarin het gedeeld is varieert: individuele verschillen binnen
eenzelfde cultuur
o Cultuur is dus niet allesbepalend
o Cultuur heeft betrekking op zaken die in meer/mindere mate worden
gedeeld door een groep
o Ook persoonlijkheid, levenservaring en de vele andere cultuurtjes
waar je deel van bent
Ook verschillen tussen culturen: Tight vs. loose cultures
1.2. Cultuur is overgeleverd
Het betekent dus dat cultuur is aangeleerd en niet dat we het met de geboorte
meekrijgen via de genen van onze ouders
Cultuur is datgene dat bovenop de “natuur” komt, het is alles wat gemaakt
en verworven is door de mens
Cultuur van een samenleving wordt overgedragen van de ene op de andere
generatie via een levenslang leerproces= socialisatieproces
Primaire socialisatie
o Directe familie (ouders of andere centrale zorgfiguren)
Secundaire socialisatie
o Door school, vrienden, werk,…
o Vooral in de jongere jaren, maar ook later op het werk
o Je leert niet alleen kennis en vaardigheden, maar raken zo ook
vertrouwd met nieuwe waarden, normen en gedragingen
Tertiaire socialisatie
o Door samenleving, (sociale) media,…
o Vaker om onbewuste beïnvloeding dan directe
interactie/communicatie
o We leren ook hieruit wat verwacht wordt of gestimuleerd in de
samenleving
Gebeurt bewust én onbewust
,Enculturatie: cultuuroverdracht in tijd
Acculturatie: cultuuroverdracht in geografische en sociale ruimte
Later meer hierover
Nuancering: cultuuroverdracht is zeker geen kopieermachine
Cultuuroverdracht door sociaal leren laat ruimte voor
verandering/vernieuwing als aanpassing aan verander(en)de omgeving
Cultuur beïnvloedt leden… en omgekeerd
1.3. Cultuur is dynamisch
Cultuur is dynamisch en verandert over de tijd.
Cultuur biedt een kader dat richting geeft aan ons handelen, maar er zijn
situaties waarin dat kader niet meer past
Daardoor ontstaan nieuwe denkwijzen en verandert cultuur
Bv. hoe communicatiemiddelen zijn veranderd
o Die technologische mogelijkheden hebben onze culturele
communicatiepatronen veranderd
Niet meer lange teksten
Verwachtingen naar elkaar toe zijn veranderd: snel antwoord
Niet meer alleen in gesprek met de persoon die voor ons staat
Cultuur verandert via mensen constante wederkerigheid
Cultuur heeft invloed op ons via socialisatie
Wij hebben ook invloed op onze cultuur
Veranderingen zijn adaptief
Siësta
Bier en frietjes omdat graan en aardappelen bij ons goed worden gekweekt
Nomadische culturen aanpassing aan levensonderhoud bv. schapen
Cultuur is de aanpassing van de menselijke soort ecologische, socio-politieke en
biologische factoren
Overbevolking in Tokio waardoor mensen anders omgaan met persoonlijke
afstand
In sommige culturen was het tijdens de Corona makkelijker om afstand te
houden. Ook in België Franstalige collega’s kussen elkaar en dat was voor
hun dus een grotere aanpassing. Maar tegelijk zien we wel dat iedereen
zich wel heeft aangepast tijdens corona
2. Wat is cross-culturele psychologie?
= wetenschappelijke studie van gelijkenissen en verschillen in het menselijk
psychologisch functioneren in verschillende culturele groepen, daarbij
onderzoekend hoe ons denken, voelen en doen beïnvloed wordt door een
culturele context.
In de cross-culturele psychologie beschrijft men de continue wisselwerking
tussen een individu en de culturele omgeving. hoe psychologie
, verschillend/gelijkaardig is over culturen heen of anders gezegd: “In
hoeverre beïnvloedt onze cultuur ons denken, voelen en
handelen?
Bij het beantwoorden 2 benaderingen die een ander standpunt innemen
Absolutisme/universalisme: menselijke psychologie universeel
hetzelfde is over culturen heen en dus niet wordt beïnvloedt door cultuur
o Zoeken naar ‘de’ menselijke psychologie
o Culturele verschillen gezien als ruis daarop
o Machinekamer, hardware van de menselijke psychologie
- Sensorische, motorische functies
bv. Ishihara test voor kleurenblindheid
- Functies vanaf jonge leeftijd
bv. Objectpermanentie (8 maand)
- Zeer abstracte functies
bv. Taalontwikkeling (elke cultuur leert taal) MAAR hoe de taal in elkaar zit
verschilt erg
Universalisme is een kwestie van abstraheren
Kritiek: Wat met vele betekenisvolle culturele variatie?
Relativisme: cultuur heeft een enorme invloed op onze psychologie en
dat menselijk denken, voelen en gedrag pas begrepen kan worden binnen
de context van de cultuur waarin het zich afspeelt
o Er bestaat geen contextvrije psychologie
o Menselijke psychologie kan slechts begrepen worden binnen de
context van de cultuur waarin het verschijnt
- Numerisch redeneren door te tellen op je vingers
- De betekenis van een boer laten kan gaan van onbeleefd tot een
compliment geven
Kritiek:
Te verschillend om te kunnen interageren?
Algemene morele standaarden en wetgevingen? (dan wordt dat lastig)
Niet vergeten dat we over culturen heen ook enorm veel gemeen hebben
We zien het dus als een empirische vraag
De waarheid ligt in het midden: mensen zijn op vele manieren gelijkaardig, maar
tegelijkertijd beïnvloedt de cultuur hun psychologie op betekenisvolle manieren
Voorbeeld in het boek:
Bewijs absolutisme: vaardigheden die we op jonge leeftijd leren of die
meer biologisch/lichamelijk van aard is
o Voorbeeld: gelijkaardige lichamelijke gewaarwordingen bij emoties
Kwaadheid: activatie v/h bovenlichaam
Depressie: deactivatie v/d ledenmaten
Bewijs relativisme: lezen we in hoofdstuk 9
, 3. De geschiedenis van de cross-culturele psychologie
Studie van culturele variatie heeft lang een zeer beperkte plaats ingenomen in de
psychologische wetenschap.
Pas in de jaren 1960-1970 werden de 1ste cross-culturele psychologische
studies verricht
Pas tegen het einde van de 20ste eeuw begon die discipline te groeien
Toch heeft het een veel langere voorgeschiedenis
(Rond 1850) ontstond de Völkerpsychologie (nu zou dat cultuurpsychologie
zijn)
=Mens bestuderen i.r.t. de gewoonten en gebruiken van de samenleving
en zich niet kon beperken tot het individuele bewustzijn
1 v/d grondleggers of dé grondlegger van de moderne psychologie is Wundt
Hij begon rond 1870 met experimenteel psychologisch onderzoek
Hield zich ook intensief bezig met cross-culturele psychologie, maar die
bijdrage is in de vergetelheid geraakt
o Schreef zo een boekenreeks aan de Völkerpsychologie
10 boeken over de ontwikkeling van denken, taal, artistieke
verbeelding, mythen en gewoonten i.r.t. de samenleving
Wundt gaf aan: “Zoals je i/e experiment variabelen kunt
variëren om hun effect op gedrag te meten, zo kan je de rol
van cultuur bestuderen door de samenleving met elkaar te
vergelijken.”
Andere belangrijke voorloper van de cross-culturele psychologie was Rivers
Onderzoek naar de waarnemingen bij bewoners van Papua Nieuw-Guinea
o Conclusie: zij zijn veel minder gevoelig voor visuele illusies dan
mensen uit Europa en dat ze in sommige gevallen ook kleuren in
hun talen minder differentieerden
1920-1930: in de VS ontstond grote belangstelling voor het werk van Freud
Dat kwam door de vlucht van Centraal-Europese geleerden voor het
naziregime
Zijn psychoanalyse begon invloed uit te oefenen op de culturele
antropologie
o =wetenschap die niet-Westerse samenlevingen bestudeerde
Vb. Antrolopoog Mead tot conclusie dat de puberteit op eiland
Samoa minder heftig en emotioneel werd beleefd dan in de
westerse wereld
Bekend werd ook de Culture&Personality-stroming (1940)
Culture&Personality-stroming
Ging men opzoek naar de basispersoonlijkheid i/e samenleving
