Samenvatting Bronnen en Beginselen van het Recht |DEEL I: Het objectieve recht | UA | 2026/27

BRONNEN EN BEGINSELEN
VAN HET RECHT
2025 - 2026

,BRONNEN EN BEGINSELEN VAN HET RECHT (OBJECTIEF RECHT EN PUBLIEKRECHT)
DEEL 1: HET OBJECTIEVE RECHT
HOOFDSTUK 1: HET OBJECTIEF EN SUBJECTIEF RECHT
1.1Recht en rechten
- Recht:
o Objectief recht: het geheel van rechtsregels die in een samenleving geldt
 Komt voort uit rechtsbronnen en wordt verder bestudeerd in de rechtstakken van
de rechtsdogmatiek
o Subjectieve rechten: een individuele aanspraak die geldt namens het objectieve recht
 Het objectieve recht is een mogelijkheidsvoorwaarde van een subjectief recht
o Relatief in tijd en ruimte:
 Wijzigt en evolueert in de tijd
 Nieuwe wetten aannemen
 Bestaande wetten worden veranderd
 Wijze van interpretatie en toepassing veranderd
 Nationaal gegeven
 Soeverein staatsgezag van Staten
o Recht kan per land inhoudelijk verschillen
 Internationaal recht: samenwerking tussen Staten
o Globaal
o Regionaal
o Tussen twee of meer Staten (bi- of multilaterale relaties
o Leidt soms tot een gedeeltelijke harmonisatie van recht in de
betrokken Staten
1.2Het objectieve recht
- Recht is een maatschappelijk fenomeen:
o Objectieve recht/positief recht = geheel aan rechtsregels dat op een bepaald moment, op
een bepaalde plaats van toepassing is
- 4 kernelementen van de definitie van objectief recht:
o Recht is gericht op de normatieve ordening in en van de samenleving
 Wetten creëren en veranderen: hiermee onderscheidt recht zich van andere
disciplines
o Recht is een geheel van regels (wat mag/moet wel/niet) en voorschriften (hoe mag dit
(niet))
o Recht is uitgevaardigd door of krachtens het maatschappelijk gezag
 Maatschappelijk gezag = mechanisme dat de bevoegdheid heeft om wetten uit te
vaardigen
o Recht is afdwingbaar door of krachtens het maatschappelijk gezag
 Bv.: naar de rechter stappen als je medecontractant zijn verplichtingen niet
nakomt
- Objectief recht is abstract:
o Rechtsregels
 Uitgevaardigd, afgedwongen en toegepast door bevoegde overheid
 Mogelijke (probleem)situaties oplossen
o Studie van het objectieve recht
 Regelgeoriënteerde of doctrinaire benadering van het recht
 Nadruk op rechtsregels en hun samenhang met andere rechtsregels
 Law in books
o Wetenschappelijke bestudering in de rechtsdogmatiek
- Het objectieve recht is statisch, maar niet onveranderlijk
o Statisch: bestaande, geldende recht op een bepaald ogenblik (zoals een foto)
o Niet onveranderlijk: het objectieve recht is onderhevig aan wijzigingen in de tijd
 Net zoals de samenleving waarin het van kracht is
- Materieel en formeel recht
o Materieel: objectieve recht dat de inhoud van rechtsregels vastlegt
 Wat mag (niet)
 Rechten en plichten
 Voorwaarden voor rechtsgeldig stellen van handelingen
 Verboden


1

,  Gevolgen
 …

o Formeel: objectief recht dat de diverse procedures bepaalt om het materiële recht te
handhaven
 Hoe iets sanctioneren, aanhangig maken, …
 Privaatrechtelijk procesrecht
 Strafprocesrecht
 Bestuurlijke procesrecht
 …
1.3De subjectieve rechten
1.3.1 Begrip
- Subjectief recht: vanuit het niveau en perspectief van de persoon die een bepaalde juridische
aanspraak heeft
o Door het objectieve recht bekrachtigde bevoegdheid of aanspraak op bepaalde zaak of
jegens een bepaalde persoon
 Objectieve recht bepaalt welke subjectieve rechten een persoon bezit
 Meestal bepaalt de wetgever het bestaan en de draagwijdte van een subjectief
recht
 Recht erkend in de Grondwet of internationaal verdrag over mensenrechten =
grondrecht/fundamenteel recht
o Tegenover de aanspraak staat vaak een juridische verplichting aan een derde
 Naleving door rechter afdwingbaar
 Vaak wederzijdse rechten en plichten
 Bv.: koop (koper betaalt en krijgt daar een goed voor in de plaats; verkoper
geeft een goed weg, maar verwacht daar een prijs voor in de plaats)
o Belangen: geen subjectieve rechten
 Niet juridisch afdwingbaar
 Wel juridisch beschermd
 In algemene termen omschreven: ‘hoe’ wordt niet beschreven
 Onrechtmatige aantasting kan aanleiding geven tot een schadevergoeding
1.3.2 Verscheidenheid aan subjectieve rechten
- Gradaties van heerschappij
o Zeggenschap verlenen, ingrijpen in eigen of andermans rechtstoestand, overeenkomsten
sluiten, …
- Legal Conceptions van Wesley Hohfeld
o Legal conceptions: wat subjectieve rechten allemaal kan betekenen
o Aanspraak (claim): tegenover een recht staat een plicht
 Claim ten opzichte van de tegenpartij
 Je moet van iemand anders iets krijgen
 Plichten (duty) van de tegenpartij zijn juridisch verankerd en schending ervan kan
aanleiding geven tot aansprakelijkheid
 Claim tegenover personen, maar ook goederen
o Vrijheid (privilege): het rechtssubject heeft de vrijheid iets te doen, zonder dat hij daartoe
verplicht is
 Geen verplichting
 Vrijheid wordt wel beschermd door verplichting voor anderen
 Overheid kan beperkingen opleggen aan uitoefening van vrijheid omwille van een
legitiem doel
o Macht of bevoegdheid (power): het rechtssubject kan aanspraken en vrijheden in het
leven roepen
 Gestaltungsrecht: vormgevingsrecht
 Door eenzijdige handeling
 Concrete rechtsverhouding voor iemand anders doen ontstaan, wijzigen of
beëindigen
o Immuniteit (immunity): men is beschermt tegen de macht van anderen om een
aanspraak of vrijheid te wijzigen
 Staat mag geen wetgeving aannemen die fundamentele vrijheden afschaft
- Subjectieve rechten kunnen bestaan in een private en publieke context
o Privaat: tussen individuen
o Publiek: verhouding tussen burger en overheid


2

, 1.3.3 De rechtsregel en het subjectieve recht
- De rechtsregel is nodig om een subjectief recht te kunnen toekennen
A: Hypothetische vorm
- Rechtsregels hebben een hypothetische vorm: als … dan
o Verbindt aan een algemeen omschreven feit aan een algemeen omschreven
rechtsgevolg
- Rechtsregels komen pas tot leven als ze worden toegepast
o Titularis van een subjectief recht eist dat recht op
o Titularis van een subjectief recht wordt aangesproken op zijn rechtsplichten
o  objectieve recht komt tot leven
o Toepassing van norm op concrete feiten
 Beantwoorden de feiten aan de hypothese in de norm?
 Ja: rechtsgevolgen uit de norm vloeit eruit voort
- Abstract geformuleerd
o Men kan niet alle situaties benoemen
o Kan aanleiding geven tot toepassings- en interpretatievragen
o Lezing van de wettekst alleen volstaat niet
o Men moet kijken naar de toepassing ervan in concreto door rechters
o Rechter moet recht spreken, op straffe van rechtsweigering
o Wetgever kan consistente toepassing van een bepaalde rechtsnorm door rechters
codificeren in het wetboek
B: Het rechtssubject
- Rechtssubject: heeft rechten en plichten
o Voor wie de rechtsnorm gevolgen teweegbrengt
o Aan wie het objectieve recht mogelijke rechten toekent en verplichtingen oplegt
o Drager/titularis van rechten en verplichtingen
- Twee soorten rechtssubjecten
o De natuurlijke persoon
 Elke mens kan titularis zijn van rechten en plichten
 Verlies van alle rechten is verboden
 Rechtsbekwaam: alle mensen zijn in principe gelijk en dus in dezelfde mate
drager van rechten en verplichtingen
 Iedere natuurlijke persoon, tenzij wet anders bepaalt
 Handelingsbekwaam: men kan rechtshandelingen stellen
 Uitzonderingen
o Minderjarigen
o Geesteszwakken
 Enkel de mens: antropocentrisch recht
 Dieren en planten zijn geen titularis van rechten en plichten
o Enkel voorwerp van een subjectief recht
o Worden wel beschermd door beperkingen van subjectieve rechten
van de mens
o Bewaarder is aansprakelijk voor de schade dat een dier maakt
o De rechtspersoon
 Begrip van juridische fictie: rechtspersoon is geen échte persoon, maar wordt wel
zo behandeld
 Rechtspersoon = door wetgever aangeduid met rechtspersoonlijkheid
 Groepering van rechtssubjecten
 Of voor bepaald doel afgescheiden vermogen
 Wordt ten aanzien van het recht als een zelfstandige eenheid gezien
 Kan drager zijn van rechten en plichten en van een eigen vermogen
 Rechtspersonen van publiekrecht
 Bekleed met een deel van de overheidsmacht
 Opgericht door overheid
 Publieke dienstverlening
 Rechtspersoonlijkheid toegekend door wet, decreet of ordonnantie
 Privaatrechtelijke rechtspersonen
 Opgericht op privaat initiatief, voor private belangen


3