A1 – Kritisch en logisch redeneren
Onderzoekend vermogen:
• Opmerkzaam (onderscheid maken tussen feiten en interpretaties).
• Nieuwsgierig (willen weten hoe iets in elkaar zit).
• Bedachtzaam (informatie niet zomaar accepteren -> kan ook een valkuil zijn, want je gaat
misschien aan alles twijfelen).
• Kritisch beoordelen van bronnen en kunnen argumenteren en redeneren.
‘Kritisch denken’ betekent dat je informatie niet zomaar accepteert. Je gaat zorgvuldig na of er tegen
uitspraken of redeneringen iets valt in te brengen. Daarom is het altijd belangrijk om andere
wetenschappers of deskundigen te raadplegen, want zo kan worden vastgesteld of de gegeven cijfers en
conclusies juist zijn.
Een redenering bestaat uit een argument en een conclusie of standpunt. Het bestaat dus uit minimaal
twee onderdelen.
o Voorbeeld: ijs kaatst zonlicht terug, daarom is het aan de polen erg koud.
▪ Argument wordt gebruikt om de conclusie te ondersteunen: het is aan de polen erg koud.
Om te bepalen wat het standpunt is en wat het argument, zijn er twee regeltjes:
1. Na dus, derhalve, daarom, daaruit volgt komt altijd een standpunt.
2. Na want, omdat, immers, aangezien komt er altijd een argument.
Argument -> premisse.
Standpunt of conclusie -> stelling of gevolgtrekking.
Redenering -> argumentatie.
Soorten argumenten:
• Enkelvoudige argumentatie -> er wordt slechts één
argument aangevoerd om het standpunt te
verdedigen.
• Meervoudige argumentatie -> er worden meerdere
argumenten aangevoerd om een standpunt te
verdedigen.
• Onderschikkende argumentatie -> het argument op
een standpunt wordt ondersteund door een ander
argument.
• Tegenargument of contra-argument -> een argument
tegen een standpunt, een argument, een
onderschikkend argument of zelfs tegen een contra-
argument.
,Syllogismen:
• Uitspraken over groepen, klassen, verzamelingen of eigenschappen
die gekoppeld worden aan een bijzonder geval, dus aan één mens,
één volk, één ding.
• Bestaat uit een majorpremisse (een algemene uitspraak), een
minorpremisse (een specifieke uitspraak binnen die categorie) en
een conclusie.
• Er bestaan geldige en ongeldige syllogismen.
• Kan worden weergegeven in een Venn-diagram.
Conditionele redeneringen:
• Bestaat uit een voorwaarde, oftewel een conditie, en een beschrijving van wat er gebeurt als aan
de voorwaarde wordt voldaan.
• Voorbeeld:
1. Als het regent, wordt de straat nat (bevat een conditie, oftewel een voorwaarde);
2. Het regent (beschrijft wat er gebeurt als aan de voorwaarde wordt voldaan);
3. Dus: de straat wordt nat.
• 4 basisvormen ->
• Vorm I en vorm IV zijn geldige redeneringen, omdat de conclusie dwingend uit de argumenten
volgt. Vorm II en vorm III zijn ongeldige redeneringen.
Voldoende en noodzakelijke voorwaarden:
• Voldoende voorwaarde -> als A, dan B (bv. als je verdrinkt, dan ga je dood), oftewel je weet het
zeker.
• Noodzakelijke voorwaarde -> als niet A, dan niet B (bv. als je niet kan lezen, kan je geen boek met
letters lezen).
Volledigheid en non-overlap van categorieën:
Als je een grote verzameling in categorieën of onderdelen verdeelt, moeten twee dingen kloppen:
1. Non-overlap: de onderdelen mogen elkaar niet overlappen;
2. Volledigheid: de onderdelen moeten samen alles bevatten wat je wilt onderzoeken.
Voorbeeld: je wilt leerlingen indelen naar leeftijd:
• 12 – 14 jaar
• 15 – 17 jaar
• 18 - 20 jaar
Dit is volledig en zonder overlap: elke leerling past precies in één categorie.
Intelligentietests:
Bij intelligentietests wordt soms gekeken of je logisch kunt categoriseren en uitzonderingen kunt
herkennen.
• Voorbeeld: 16 – 36 – 96 – 196 – 256, waarbij 96 er niet bij hoort omdat de andere getallen
kwadraten zijn.
, Het gaat hierbij niet alleen om het antwoord, maar ook om het herkennen van de eigenschap die de
categorie bepaalt.
Een onderzoeksvraag operationaliseren:
Operationaliseren = een abstracte vraag omzetten in iets wat je daadwerkelijk kunt meten.
• Voorbeeld:
o Abstract: hoe effectief zijn de reclames van een bedrijf?
o Meetbaar: hoeveel stijgt de verkoop na een reclamecampagne?
Deelvragen maken:
Een grote onderzoeksvraag kun je opdelen in meerdere deelvragen. Daarbij moeten de deelvragen:
1. Volledig zijn -> samen beantwoorden ze de hele onderzoeksvraag;
2. Elkaar uitsluiten -> ze onderzoeken niet steeds hetzelfde.
De vragen vullen elkaar aan en geven samen een beter antwoord op de hoofdvraag.
Drogredenen:
• Drogreden = ondeugdelijk argument.
• Drogreden met gebrek aan logische geldigheid → formele drogreden.
• Drogreden waarbij het niet draait om logische geldigheid of ongeldigheid, maar om de inhoud ->
informele drogreden.
• 7 veelvoorkomende informele drogredenen zijn:
1. Stroman – standpunt van de ander wordt verdraaid, overdreven of verzonnen, om
daarna de andere makkelijk aan te vallen;
2. Ad hominem – een persoonlijke aanval op iemand in plaats van op het argument. te
reageren op de inhoud van iemands argument;
3. Post Hoc – men neemt ten onrechte aan dat gebeurtenis B wordt veroorzaakt door
gebeurtenis A, puur omdat B na A plaatsvindt;
4. Overhaaste generalisatie – een algemene uitspraak die is gebaseerd op bijzondere
gevallen;
5. Cirkelredenering – herhaling van een standpunt in andere woorden;
6. Omdraaien van de bewijslast – iemand eist dat de ander het tegendeel bewijst van een
niet onderbouwde bewering;
7. Onjuiste analogie – twee zaken worden vergeleken die op cruciale punten van elkaar
verschillen.
Een kritische denker stelt zichzelf altijd de volgende twee vragen:
1. Zijn de argumenten relevant voor de conclusie?
2. Zijn de argumenten ten een volledige ondersteuning van de conclusie?
De relatie tussen relevantie en volledigheid:
• Relevantie: A is relevant voor B betekent dat er een bepaalde relatie bestaat tussen A en B.
• Volledigheid: soms is een argument wel enigszins relevant, maar heeft het onvoldoende gewicht
om de conclusies te ondersteunen.
• Relevantie en volledigheid zijn van elkaar afhankelijk: als argumentatie volledig is, is die zeker
relevant; als argumentatie niet relevant is, is die zeker niet volledig.
• Maar: relevante argumentatie hoeft niet per se volledig te zijn.
Onderzoekend vermogen:
• Opmerkzaam (onderscheid maken tussen feiten en interpretaties).
• Nieuwsgierig (willen weten hoe iets in elkaar zit).
• Bedachtzaam (informatie niet zomaar accepteren -> kan ook een valkuil zijn, want je gaat
misschien aan alles twijfelen).
• Kritisch beoordelen van bronnen en kunnen argumenteren en redeneren.
‘Kritisch denken’ betekent dat je informatie niet zomaar accepteert. Je gaat zorgvuldig na of er tegen
uitspraken of redeneringen iets valt in te brengen. Daarom is het altijd belangrijk om andere
wetenschappers of deskundigen te raadplegen, want zo kan worden vastgesteld of de gegeven cijfers en
conclusies juist zijn.
Een redenering bestaat uit een argument en een conclusie of standpunt. Het bestaat dus uit minimaal
twee onderdelen.
o Voorbeeld: ijs kaatst zonlicht terug, daarom is het aan de polen erg koud.
▪ Argument wordt gebruikt om de conclusie te ondersteunen: het is aan de polen erg koud.
Om te bepalen wat het standpunt is en wat het argument, zijn er twee regeltjes:
1. Na dus, derhalve, daarom, daaruit volgt komt altijd een standpunt.
2. Na want, omdat, immers, aangezien komt er altijd een argument.
Argument -> premisse.
Standpunt of conclusie -> stelling of gevolgtrekking.
Redenering -> argumentatie.
Soorten argumenten:
• Enkelvoudige argumentatie -> er wordt slechts één
argument aangevoerd om het standpunt te
verdedigen.
• Meervoudige argumentatie -> er worden meerdere
argumenten aangevoerd om een standpunt te
verdedigen.
• Onderschikkende argumentatie -> het argument op
een standpunt wordt ondersteund door een ander
argument.
• Tegenargument of contra-argument -> een argument
tegen een standpunt, een argument, een
onderschikkend argument of zelfs tegen een contra-
argument.
,Syllogismen:
• Uitspraken over groepen, klassen, verzamelingen of eigenschappen
die gekoppeld worden aan een bijzonder geval, dus aan één mens,
één volk, één ding.
• Bestaat uit een majorpremisse (een algemene uitspraak), een
minorpremisse (een specifieke uitspraak binnen die categorie) en
een conclusie.
• Er bestaan geldige en ongeldige syllogismen.
• Kan worden weergegeven in een Venn-diagram.
Conditionele redeneringen:
• Bestaat uit een voorwaarde, oftewel een conditie, en een beschrijving van wat er gebeurt als aan
de voorwaarde wordt voldaan.
• Voorbeeld:
1. Als het regent, wordt de straat nat (bevat een conditie, oftewel een voorwaarde);
2. Het regent (beschrijft wat er gebeurt als aan de voorwaarde wordt voldaan);
3. Dus: de straat wordt nat.
• 4 basisvormen ->
• Vorm I en vorm IV zijn geldige redeneringen, omdat de conclusie dwingend uit de argumenten
volgt. Vorm II en vorm III zijn ongeldige redeneringen.
Voldoende en noodzakelijke voorwaarden:
• Voldoende voorwaarde -> als A, dan B (bv. als je verdrinkt, dan ga je dood), oftewel je weet het
zeker.
• Noodzakelijke voorwaarde -> als niet A, dan niet B (bv. als je niet kan lezen, kan je geen boek met
letters lezen).
Volledigheid en non-overlap van categorieën:
Als je een grote verzameling in categorieën of onderdelen verdeelt, moeten twee dingen kloppen:
1. Non-overlap: de onderdelen mogen elkaar niet overlappen;
2. Volledigheid: de onderdelen moeten samen alles bevatten wat je wilt onderzoeken.
Voorbeeld: je wilt leerlingen indelen naar leeftijd:
• 12 – 14 jaar
• 15 – 17 jaar
• 18 - 20 jaar
Dit is volledig en zonder overlap: elke leerling past precies in één categorie.
Intelligentietests:
Bij intelligentietests wordt soms gekeken of je logisch kunt categoriseren en uitzonderingen kunt
herkennen.
• Voorbeeld: 16 – 36 – 96 – 196 – 256, waarbij 96 er niet bij hoort omdat de andere getallen
kwadraten zijn.
, Het gaat hierbij niet alleen om het antwoord, maar ook om het herkennen van de eigenschap die de
categorie bepaalt.
Een onderzoeksvraag operationaliseren:
Operationaliseren = een abstracte vraag omzetten in iets wat je daadwerkelijk kunt meten.
• Voorbeeld:
o Abstract: hoe effectief zijn de reclames van een bedrijf?
o Meetbaar: hoeveel stijgt de verkoop na een reclamecampagne?
Deelvragen maken:
Een grote onderzoeksvraag kun je opdelen in meerdere deelvragen. Daarbij moeten de deelvragen:
1. Volledig zijn -> samen beantwoorden ze de hele onderzoeksvraag;
2. Elkaar uitsluiten -> ze onderzoeken niet steeds hetzelfde.
De vragen vullen elkaar aan en geven samen een beter antwoord op de hoofdvraag.
Drogredenen:
• Drogreden = ondeugdelijk argument.
• Drogreden met gebrek aan logische geldigheid → formele drogreden.
• Drogreden waarbij het niet draait om logische geldigheid of ongeldigheid, maar om de inhoud ->
informele drogreden.
• 7 veelvoorkomende informele drogredenen zijn:
1. Stroman – standpunt van de ander wordt verdraaid, overdreven of verzonnen, om
daarna de andere makkelijk aan te vallen;
2. Ad hominem – een persoonlijke aanval op iemand in plaats van op het argument. te
reageren op de inhoud van iemands argument;
3. Post Hoc – men neemt ten onrechte aan dat gebeurtenis B wordt veroorzaakt door
gebeurtenis A, puur omdat B na A plaatsvindt;
4. Overhaaste generalisatie – een algemene uitspraak die is gebaseerd op bijzondere
gevallen;
5. Cirkelredenering – herhaling van een standpunt in andere woorden;
6. Omdraaien van de bewijslast – iemand eist dat de ander het tegendeel bewijst van een
niet onderbouwde bewering;
7. Onjuiste analogie – twee zaken worden vergeleken die op cruciale punten van elkaar
verschillen.
Een kritische denker stelt zichzelf altijd de volgende twee vragen:
1. Zijn de argumenten relevant voor de conclusie?
2. Zijn de argumenten ten een volledige ondersteuning van de conclusie?
De relatie tussen relevantie en volledigheid:
• Relevantie: A is relevant voor B betekent dat er een bepaalde relatie bestaat tussen A en B.
• Volledigheid: soms is een argument wel enigszins relevant, maar heeft het onvoldoende gewicht
om de conclusies te ondersteunen.
• Relevantie en volledigheid zijn van elkaar afhankelijk: als argumentatie volledig is, is die zeker
relevant; als argumentatie niet relevant is, is die zeker niet volledig.
• Maar: relevante argumentatie hoeft niet per se volledig te zijn.
