Samenvatting Biomedische informatie en informatieverwerking

HOOFDSTUK 1: WAT IS WETENSCHAP?
1. WAT IS WETENSCHAP?
Science  scienta = kennis
- enkel kennis opbouwen is geen wetenschap
- moet systematisch gebeuren zodat kennis zich opbouwt en organiseert onder de
vorm van testbare verklaringen en voorspellingen
- kennis opbouwen en organiseren om nieuwe kennis op te bouwen = cyclisch
KENNIS OPBOUWEN: VIA WETENSCHAPPELIJKE METHODES
 In biomedische wetenschappen (elke wetenschap doet het anders)
o Testbare hypothese
o Gecontroleerde experimenten = makkelijk uniforme omstandigheden
creëren
(geologie of sterrenkunde niet -> niet controleerbaar)
o Wetenschappelijke communicatie (= onvoldoende -> moeilijkheidsgraad en
begrijpen)
KENNIS ORGANISEREN
- Classificatie en nomenclatuur van organismen (Linneaus)
- Tabel van Mendeljev
- Chemische stoffen (Merck Index)
- Classificatie enzymen
- 3D – eiwitstructuren
- Wetenschappelijke literatuur via databanken (= georganiseerd om kennis door te
geven)
- Annotatie van genen in het menselijke genoom
- Kankerdata in cBioportal
- Evolutieleer
vb. Darwin evolutietheorie ontwikkeld zonder kennis vh bestaan van genen en
eiwitten
(nog geen enkel moleculair experiment heeft deze theorie tegengesproken)
o onderzoeksmethodes = gegevens verzamelen, waarnemen, interpreteren
en rapporteren
o Evolutietheorie evolutionair gezien:
 Mens is een zoogdier
 Mens is maar recent dominant aanwezig
 Mens heeft nu grote impact op zijn omgeving
(industriële revolutie, klimaatopwarming)
 Dat beïnvloedt onderzoek
 Oude systemen nodig voor overleving zijn nog steeds aanwezig
 geen experimenten op mens
 modellen gebruiken (vergemakkelijkt onderzoek)
 metabolisme, DNA- verdubbeling, overschrijving, vertaling
= hetzelfde in alle organismen
 communicatie tussen cellen is jonger (meercelligen)
 Sociaal gedrag ouder dan ontstaan vd mens
(deels genetisch bepaald, aangeleerd)
 Evolutief gezien = periode van 300.000 vC tot 1900 NC meer
bepalend voor mens dan laatste 100 jaar (ondanks 20 jaar social
media)
RAAKVLAKKEN IN WETENSCHAPPEN/ MEERDERE WETENSCHAPPEN?
- Natuurwetenschappen

, o Bio, fysica, geologie… streven exactheid (hoe meer variabiliteit, hoe
minder exact)
o Wiskunde = exact
- Cultuurwetenschappen
o Sociologie, psychologie, criminologie, taalwetenschappen, (kunst)
geschiedenis,…
- Analoge onderwerpen in verschillende wetenschappen




o Raakvlakken en zelfs cross-over en meer en meer cross fertilisatie =
kruisbestuiving
 vb. palynologie = onderzoek van plantenpollen ( Pollen bewaren
lang met ongewijzigde structuur en kunnen dus info geven over
voeding van vroeger)
 vb. COVID – 19 pandemie
- BMW = STEM opleiding tussen
o Gerekend tot de natuurwetenschappen
 steunt op chemie, biologie, fysica en gebruikt wiskundige methodes
o MAAR grote raakvlakken met de sociale wetenschappen
 psychologie, sociologie, criminologie, economie (patenten,
octrooien)

2. IMPACT VAN WETENSCHAP

- Motor van industriële (r)evolutie
o vb. stoommachine, gloeilamp, teflon…
o soms met grote vertraging vb. Leibniz binair tellen in 1703 en digitale
revolutie start 1950
- Motor van geneeskunde
o pasteuriseren, antibiotica, vaccins, wetten Mendel (erwt), evidence based
medicine
- Digitale revolutie (communiceren anders dan 20 jaar geleden)
- weinig wetenschappelijke ontwikkelingen zijn onmiddellijk commercialiseerbaar
- niet alle wetenschappelijke ontdekkingen zijn goed

INTERNATIONALE CONTEXT VAN BMW
- iedereen gebruikt wetenschappelijke methode gebaseerd op
o Empirisme (Westers) = onderzoek gebaseerd op waarnemingen
(wereldwijd)
o Wiskunde (Hellenistisch/Arabisch)
- Maar verschillende noden
o Tropische ziekten : Ebola (Afrika) COVID (wereldwijd)
o Prevalentie van overerfbare ziekten: in armere landen meer incidenten dan
in bv US
- Omgevingsvariabelen kunnen sterk verschillen
o Benelux: laatste gerapporteerde dodelijke adderbeet in 1946

, o India: dood door slangenbeten geschat op 35,000–50,000 per jaar

RELATIE MAATSCHAPPIJ EN WETENSCHAP
- Wetenschap botst op morele/ethische grenzen.
o commerciële factor
o vb.discussie rond opschorten van patenten (alle firma’s kunnen de techniek
nadoen) omtrent COVID vaccins  winst naar beneden van firma met
patent & politiek wilt vaccin
o beleid Genetische Gemonificeerde planten (GGO’s) verschillend in US en
EU
o clonen voor therapeutisch gebruik, designerbaby’s
- Indien er geld vrijgemaakt wordt, gaat het snel (vb. vaccin covid)
 regelgeving veranderen & firma’s en onderzoekers samenwerken

3. WETENSCHAP EVOLUEERT

- We weten/kunnen meer dan vorig jaar daardoor weten/kunnen we meer dan vorig
jaar
- Life sciences is “technology driven”  nu is beter door technologie
- Meer vermarkting (connectie met economie)
en translationeel onderzoek (from “bench to bedside” = van lab tot patiënt)
o meer onderzoek in kader van toepassing
o maar fundamentele wetenschap blijft nodig
*Watson en Crick ontrafelden de structuur van DNA (1957), maar deden dit
niet met het oog op gentherapie (eerste goedkeuringen door FDA in 2017)
- wetenschap blijft waarneming gedreven, niet alles hoeft toepasbaar te zijn
o vb. de waarneming en rapportering van het eerste geval van homoseksuele
necrofilie onder eenden leverde de Nederlander Moeliker in 2003 de Ig
Nobelprijs op
*met (helaas onuitgesproken) dank aan Rosalind Franklin


ONDERZOEKERSTYPES EVOLUEREN
Multidisciplinair
- Newton: engelse natuurkundige, wiskundige, atronoom, natuurfilosoof, alchemist,
officieel muntmeester en theoloog
- Marat: Franse arts, natuurkundige, sociaal filosoof, journalist en politicus
- Virchow: Duitse arts, antropoloog, etnoloog, antropoloog en politicus
- Watson: Amerikaanse moleculair bioloog
- Cassiman : Belgische professor in de menselijke genetica
Speciali
st
Specialisme is een (opgedrongen) keuze van de onderzoeker, tegenwoordig vaak early
career
WETENSCHAPPELIJKE TAAL EVOLUEERT
- Noodaan gemeenschappelijke taal (huismuis  Mus musculus; water  H2O)
- Noodaan nieuwe termen want nieuwe zaken worden ontdekt
o Celdood vernoemd door Hippocrates
o Twee verschillende vormen beschreven door Virchow als necrobiosis en
necrosis
o Necrosis gedefinieerd eind 19de eeuw door William Coley
o Necrobiosis hernoemd als apoptose door Kerr in 1972
o Nieuwe vorm van celdood: necroptosis, in 2005

, - Grieks  Latijn/Arabisch  Duits, Frans, Engels  Engels, Frans 
programmeertalen?
- Tot 1800 Latijn gemeenschappelijke taal,
- na WO1: Duits geschrapt, na WO2: Engels wetenschap taal
- Engels = dominant maar invloed Grieks en Latijn = merkbaar
o Vb. Mus musculus, Tyrannosaurus rex, sarcomeer, appendix, apoptosis,
cardiomyopathy, colorectal cancer, influenza (ipv griepvirus), antibiotic, …
- Universele taal voor benoemen van soorten in Latijn
- En toegepast in naamgeving: Curium, Einsteinium, Polonium


WISSELWERKING TUSSEN WETENSCHAP EN MAATSCHAPPIJ
- Onderzoek draagt bij tot maatschappelijke vooruitgang
o Mensen leven langer gezond
o Gebruik maken van social media
o Sneller op reis gaan naar andere kant wereld



- De maatschappij beïnvloedt onderzoek via
 INTERSUBJECTIVITEIT
o Benoemen/begrijpen we dingen op dezelfde manier?
 Benoemen: via definities en standaarden (inspanning onderzoekers)
 Begrijpen: inherent moeilijk door zoektocht in onbekende dat per
definitie weinig is gedefinieerd
 EXTERNE FACTOREN
o Oorlog: V2-raket  1e man op de maan, atoombom  atoomenergie
o Economie: vraag en aanbod, verhogen productie-efficiëntie
o Gezondheidsproblemen: veel vraag naar oplossingen (weinig medicatie in
Afrika)
o Politiek: financiering Universiteiten en onderzoekscentra
o Religies: vaak remmend
o Ethiek: we klonen geen mensen alhoewel we dat waarschijnlijk kunnen
o Rampen zoals pandemieën (COVID)
 INTERNE FACTOREN
o Kennistheorieën leiden tot theorieën en ontdekken van natuurwetten
o Manier van uitvoeren wetenschappelijke methode: verbeterd door
technologie
o Andere (globale) visie
(beperkt in life sciences = biochemie in japan is hetzelfde als in belgië)
o Antropocentrisme = mens staat centraal  minder plantenonderzoek
o Wetenschapper zelf geeft kennis door van generatie op generatie
 NOOD AAN GOEDE COMMUNICATIE

4. BMW WETENSCHAPPELIJKE COMMUNICATIE

- gestart tussen 1500 en 1600 = rapporteren in boeken
- Eerste wetenschappelijk tijdschrift: Journal des sçavans (Frankrijk)
- Philosophical Transactions of the Royal Society (UK)
-  nu grote reikwijde en heel toegankelijke Engelstalige artikels

COMMUNICATIE MET PEERS