Samenvatting H1, 2 en 3. Observeren en Rapporteren
Hoofdstuk 1:
Je kan observeren over:
Anderen
Jezelf (door zelfobservatie & afgeleide observatie)
Relaties en situaties
Zelfobservatie: waarneming van je gedrag en innerlijke prikkels (lichamelijke gewaarwording,
gevoelens en gedachten).
Afgeleide observatie: je eigen waarneming van hoe anderen tegenover jou verhouden, waaruit jij
gaat afleiden wat zij over jou denken en voelen.
Je brein beschikt over bijzondere hersencellen die tijdens de observatie in staat is om gedrag en
andere vertonen te begrijpen, de zogenaamde spiegelneutronen.
Spiegelneutronen: hersencellen die actief worden door het observeren van wat iemand anders doet.
Ze bevonden zich op dezelfde plaatsen in het brein die actief worden wanneer je zelf een handeling
uitvoert. Spiegelneutronen in je brein spiegelen dus de handelingen van anderen alleen door
observatie, ook al handel je zelf niet. Spiegelneutronen worden ook actief wanneer je gevoelens van
iemand anders observeert.
Attributie: het automatisch toekennen van betekenis aan en het zoeken naar verklaringen voor het
gedrag van anderen en jezelf.
Alledaags interpreteren: het voortdurend en ongemerkt waarnemen, verwerken en interpreteren
van zintuigelijke prikkels. Alledaagse interpretatie heeft behoorlijk wat beperkingen: het heeft
bijvoorbeeld met je gevoel te maken (ene dag kan je ziek zijn). Maar ook blijvende beperkingen:
persoonlijkheid, denk- en voelwijze, sociale en culturele achtergrond geven alle vormen van
observatie. Het tijdperk, de plaats en de situatie bepalen verder de waarneming van, of interacties
met, anderen.
Observeren betekent letterlijk ‘gadeslaan’, ‘in acht nemen’ of ‘waarnemen’.
Waarnemen: opnemen van prikkels via de zintuigen. Afhankelijk van de prikkels, gaat het om
verschillende zintuigen (zicht, gehoor, reuk-, tast-, en smaakzin). Ook innerlijke gewaarwordingen
behoren hiertoe (pijn, jeuk, warmte).
Het beroepsvaardig observeren en begeleiden van gedrag, personen of situaties noemen we
professioneel observeren.
Professioneel observeren: bewust en met doelgerichte aandacht via de zintuigen
waarnemingsprikkels in zich opnemen en verwerken.
Deze definitie bevat een viertal onderdelen:
Ten eerste: er is bewuste wijze van informatie opnemen. Je beseft dat je aan het observeren bent. Je
staat hierbij ook stil bij een aantal vragen zoals: hoe ga ik observeren? Welke factoren kunnen de
geldigheid van observatie negatief of positief beïnvloeden?
,Ten tweede: er is sprake van doelgerichte aandacht. Je spant je in om doelgericht gedragsinformatie
te verzamelen. Als je een mindere dag hebt, span je je dus extra in om je aandacht beschikbaar te
houden voor de observatie.
Ten derde: de observatie gebeurt via de zintuigen. Je neemt waar met behulp van je ogen, oren,
geur, tast- en smaakzintuigen. Zonder zintuigen kun je niet waarnemen!
Ten vierde: je observatie wordt op één of andere manier geregistreerd en bewaart. Tijdens
observatie nemen je de waarnemingen als eerst op in de vorm van prikkels die je zintuigen bereiken.
De zintuigen sturen deze prikkels naar de hersenen, waar ze bewerkt worden. Het brein selecteert,
organiseert en interpreteert de waarnemingsprikkels dus verder. Dit proces noemen we perceptie.
Perceptie: verdere bewerking van zintuigelijke prikkels of gewaarwordingen door het brein tot
zinvolle gehelen. Eerst bewaart het brein de zintuigelijke prikkels in het korte termijngeheugen voor
aanvankelijke bewerking. Slecht een deel van de waarneming wordt vervolgens opgeslagen in het
langetermijngeheugen. Er is zodoende sprake van selectieve waarneming.
Selectiviteit van de waarneming: dit betekend dat alles wat je bewust waarneemt altijd een
ongemerkt gekozen gedeelte is van alle prikkels die je zintuigen bereiken. Deze selectie gebeurt niet
toevallig, maar volgens de cognitieve en emotionele basiswerking van het brein.
Cognitief: bepaalt de aandacht- en geheugencapaciteit. Bijvoorbeeld hoeveel prikkels je kunt
opnemen.
Emotioneel: bepaalt je gemoedstoestand. Bijvoorbeeld welke prikkels je in het oog springen.
uiteindelijk verschilt de waarneming van persoon tot persoon. Dit proces noemen we subjectiviteit
van de waarneming.
Subjectiviteit van de waarneming: betekent dat de verdere bewerking van de prikkels in je brein
gebeurt volgens je gebruikelijke denk- en voelwijzen, ervaringen en belevingen.
Impliciete of niet-declaratieve geheugen: zorgt voor informatieopslag zonder dat je je daarvan
bewust bent. Alleen wanneer je een of andere informatie daadwerkelijk nodig hebt, haal je die terug
dankzij het expliciete geheugen.
Expliciete of declaratieve geheugen: laat je toe opgeslagen kennis bewust op te roepen. Het komt er
dan op aan de juiste opbergruimte te openen.
Observeren is een cognitief en emotioneel gestuurd proces van informatieverwerking.
Er bestaan 2 overeenkomsten tussen alledaags- en professioneel observeren:
1. Het algemeen doel van observeren is het verzamelen van gedragingen van mensen,
interacties, relaties en/of situaties.
2. De vaststelling van dezelfde bronnen van vertekeningen (het wordt uitgevoerd door mensen.
Deze hebben een eigen denk en voelwijze en kunnen elke keer anders denken).
Er zijn echter ook verschillen:
1. Het doel van observeren. Professionele observatie beoogt op doelgerichte wijze
gedragsinformatie te verzamelen, uitgaande van een observatievraag en leidend tot een
handelingsbesluit. In tegenstelling tot het ongemerkte, continue waarneming in het dagelijks
leven.
2. Het verschil in de methode of werkwijze tussen het professioneel en alledaags observeren. In
alledaagse observatie selecteert, registreert en interpreteert het brein de prikkels
, automatisch. Tijdens professioneel zorg je er echter voor om de waarnemingen op
aantoonbaar standvastige en geldige manier te verzamelen.
3. Betreft het observatieresultaat. In het dagelijkse observatie handel je voortdurend vanuit
ongemerkte interpretaties die je van de waarnemingen maakt. In professionele observatie
dien je je interpretaties eerst gedegen te onderbouwen. Vervolgens leid je hier doelbewust
uit af hoe de observatieresultaten, je handelen kunnen begeleiden.
Hoofdstuk 2:
Professionele observatie omvat het verzamelen en ordenen van waarneembaar gedrag, vooral met
behulp van de visuele en aanvullend de auditieve waarneming (ogen en het gehoor).
Eerste hoofddoel bij observatie is het inwinnen van informatie. Je eerst doel is dus veelal
beschrijvend. Als je genoeg informatie hebt, ga je door naar het tweede doel, een hypothese.
Hypothese: een toetsbare verwachting of voorspelling van hoe het gedrag of de interactie zich zal
voordoen in een gegeven situatie.
Bij observatie is er geen sprake van een oorzaak-gevolgverband omdat, de observatie zelden
variabelen manipuleert. Op vele aspecten van de situatie heb je dus geen vat.
Observatie is niet goed geschikt voor:
- Een groot aantal personen
- Weinig toegankelijke onderwerpen
Cognities en emoties zijn op het eerste zicht een minder geschikt onderwerp voor observaties.
Observeren is vooral geschikt om informatie te verzamelen over gedrag waar mensen net bij
stilstaan of slechts gedeeltelijk zicht op hebben, bij individuen of bij een beperkt aantal personen.
Verder is observatie zinvol bij personen die om diverse redenen verbale beperkingen kennen
(peuters, bejaarden, mensen met een spraakbeperking maar ook taalverschillen).
Een gevoel kan verschillende gedragingen uiten, en omgekeerd kan eenzelfde waarneembaar gedrag
diverse gevoelens of gedachten weerspiegelen.
Een psychologisch construct verzamelt innerlijke en uiterlijke eigenschappen onder één term.
Operationaliseren: werkbaar of meetbaar maken. In de praktijk dien je de meeste observatie-
onderwerpen te operationaliseren.
Inductieve denkweg: je tracht uit de concrete gedragswaarneming af te leiden welke onderliggende
eigenschap deze vertegenwoordigt. Inductief denken doe je dus om de betekenissen van het
geobserveerde gedrag te begrijpen.
Deductieve denkweg: je vertaalt een onderliggende eigenschap (zoals agressie) naar direct
waarneembaar gedrag (zoals schelden, roepen, stampen). Je bepaalt dus op voorhand de
gedragingen die de gekozen eigenschap geldig weerspiegelen en observeert dan of deze gedragingen
zich voordoen.
Molaire observatie: omvat de waarneming van ruime betekenisvolle gedragseenheden bij individuen
of groepen. Molaire observatie veronderstelt de waarneming van relatief brede onderliggende
aspecten van denk- en voelwijzen die zich in diverse gedragingen kunnen uiten
Hoofdstuk 1:
Je kan observeren over:
Anderen
Jezelf (door zelfobservatie & afgeleide observatie)
Relaties en situaties
Zelfobservatie: waarneming van je gedrag en innerlijke prikkels (lichamelijke gewaarwording,
gevoelens en gedachten).
Afgeleide observatie: je eigen waarneming van hoe anderen tegenover jou verhouden, waaruit jij
gaat afleiden wat zij over jou denken en voelen.
Je brein beschikt over bijzondere hersencellen die tijdens de observatie in staat is om gedrag en
andere vertonen te begrijpen, de zogenaamde spiegelneutronen.
Spiegelneutronen: hersencellen die actief worden door het observeren van wat iemand anders doet.
Ze bevonden zich op dezelfde plaatsen in het brein die actief worden wanneer je zelf een handeling
uitvoert. Spiegelneutronen in je brein spiegelen dus de handelingen van anderen alleen door
observatie, ook al handel je zelf niet. Spiegelneutronen worden ook actief wanneer je gevoelens van
iemand anders observeert.
Attributie: het automatisch toekennen van betekenis aan en het zoeken naar verklaringen voor het
gedrag van anderen en jezelf.
Alledaags interpreteren: het voortdurend en ongemerkt waarnemen, verwerken en interpreteren
van zintuigelijke prikkels. Alledaagse interpretatie heeft behoorlijk wat beperkingen: het heeft
bijvoorbeeld met je gevoel te maken (ene dag kan je ziek zijn). Maar ook blijvende beperkingen:
persoonlijkheid, denk- en voelwijze, sociale en culturele achtergrond geven alle vormen van
observatie. Het tijdperk, de plaats en de situatie bepalen verder de waarneming van, of interacties
met, anderen.
Observeren betekent letterlijk ‘gadeslaan’, ‘in acht nemen’ of ‘waarnemen’.
Waarnemen: opnemen van prikkels via de zintuigen. Afhankelijk van de prikkels, gaat het om
verschillende zintuigen (zicht, gehoor, reuk-, tast-, en smaakzin). Ook innerlijke gewaarwordingen
behoren hiertoe (pijn, jeuk, warmte).
Het beroepsvaardig observeren en begeleiden van gedrag, personen of situaties noemen we
professioneel observeren.
Professioneel observeren: bewust en met doelgerichte aandacht via de zintuigen
waarnemingsprikkels in zich opnemen en verwerken.
Deze definitie bevat een viertal onderdelen:
Ten eerste: er is bewuste wijze van informatie opnemen. Je beseft dat je aan het observeren bent. Je
staat hierbij ook stil bij een aantal vragen zoals: hoe ga ik observeren? Welke factoren kunnen de
geldigheid van observatie negatief of positief beïnvloeden?
,Ten tweede: er is sprake van doelgerichte aandacht. Je spant je in om doelgericht gedragsinformatie
te verzamelen. Als je een mindere dag hebt, span je je dus extra in om je aandacht beschikbaar te
houden voor de observatie.
Ten derde: de observatie gebeurt via de zintuigen. Je neemt waar met behulp van je ogen, oren,
geur, tast- en smaakzintuigen. Zonder zintuigen kun je niet waarnemen!
Ten vierde: je observatie wordt op één of andere manier geregistreerd en bewaart. Tijdens
observatie nemen je de waarnemingen als eerst op in de vorm van prikkels die je zintuigen bereiken.
De zintuigen sturen deze prikkels naar de hersenen, waar ze bewerkt worden. Het brein selecteert,
organiseert en interpreteert de waarnemingsprikkels dus verder. Dit proces noemen we perceptie.
Perceptie: verdere bewerking van zintuigelijke prikkels of gewaarwordingen door het brein tot
zinvolle gehelen. Eerst bewaart het brein de zintuigelijke prikkels in het korte termijngeheugen voor
aanvankelijke bewerking. Slecht een deel van de waarneming wordt vervolgens opgeslagen in het
langetermijngeheugen. Er is zodoende sprake van selectieve waarneming.
Selectiviteit van de waarneming: dit betekend dat alles wat je bewust waarneemt altijd een
ongemerkt gekozen gedeelte is van alle prikkels die je zintuigen bereiken. Deze selectie gebeurt niet
toevallig, maar volgens de cognitieve en emotionele basiswerking van het brein.
Cognitief: bepaalt de aandacht- en geheugencapaciteit. Bijvoorbeeld hoeveel prikkels je kunt
opnemen.
Emotioneel: bepaalt je gemoedstoestand. Bijvoorbeeld welke prikkels je in het oog springen.
uiteindelijk verschilt de waarneming van persoon tot persoon. Dit proces noemen we subjectiviteit
van de waarneming.
Subjectiviteit van de waarneming: betekent dat de verdere bewerking van de prikkels in je brein
gebeurt volgens je gebruikelijke denk- en voelwijzen, ervaringen en belevingen.
Impliciete of niet-declaratieve geheugen: zorgt voor informatieopslag zonder dat je je daarvan
bewust bent. Alleen wanneer je een of andere informatie daadwerkelijk nodig hebt, haal je die terug
dankzij het expliciete geheugen.
Expliciete of declaratieve geheugen: laat je toe opgeslagen kennis bewust op te roepen. Het komt er
dan op aan de juiste opbergruimte te openen.
Observeren is een cognitief en emotioneel gestuurd proces van informatieverwerking.
Er bestaan 2 overeenkomsten tussen alledaags- en professioneel observeren:
1. Het algemeen doel van observeren is het verzamelen van gedragingen van mensen,
interacties, relaties en/of situaties.
2. De vaststelling van dezelfde bronnen van vertekeningen (het wordt uitgevoerd door mensen.
Deze hebben een eigen denk en voelwijze en kunnen elke keer anders denken).
Er zijn echter ook verschillen:
1. Het doel van observeren. Professionele observatie beoogt op doelgerichte wijze
gedragsinformatie te verzamelen, uitgaande van een observatievraag en leidend tot een
handelingsbesluit. In tegenstelling tot het ongemerkte, continue waarneming in het dagelijks
leven.
2. Het verschil in de methode of werkwijze tussen het professioneel en alledaags observeren. In
alledaagse observatie selecteert, registreert en interpreteert het brein de prikkels
, automatisch. Tijdens professioneel zorg je er echter voor om de waarnemingen op
aantoonbaar standvastige en geldige manier te verzamelen.
3. Betreft het observatieresultaat. In het dagelijkse observatie handel je voortdurend vanuit
ongemerkte interpretaties die je van de waarnemingen maakt. In professionele observatie
dien je je interpretaties eerst gedegen te onderbouwen. Vervolgens leid je hier doelbewust
uit af hoe de observatieresultaten, je handelen kunnen begeleiden.
Hoofdstuk 2:
Professionele observatie omvat het verzamelen en ordenen van waarneembaar gedrag, vooral met
behulp van de visuele en aanvullend de auditieve waarneming (ogen en het gehoor).
Eerste hoofddoel bij observatie is het inwinnen van informatie. Je eerst doel is dus veelal
beschrijvend. Als je genoeg informatie hebt, ga je door naar het tweede doel, een hypothese.
Hypothese: een toetsbare verwachting of voorspelling van hoe het gedrag of de interactie zich zal
voordoen in een gegeven situatie.
Bij observatie is er geen sprake van een oorzaak-gevolgverband omdat, de observatie zelden
variabelen manipuleert. Op vele aspecten van de situatie heb je dus geen vat.
Observatie is niet goed geschikt voor:
- Een groot aantal personen
- Weinig toegankelijke onderwerpen
Cognities en emoties zijn op het eerste zicht een minder geschikt onderwerp voor observaties.
Observeren is vooral geschikt om informatie te verzamelen over gedrag waar mensen net bij
stilstaan of slechts gedeeltelijk zicht op hebben, bij individuen of bij een beperkt aantal personen.
Verder is observatie zinvol bij personen die om diverse redenen verbale beperkingen kennen
(peuters, bejaarden, mensen met een spraakbeperking maar ook taalverschillen).
Een gevoel kan verschillende gedragingen uiten, en omgekeerd kan eenzelfde waarneembaar gedrag
diverse gevoelens of gedachten weerspiegelen.
Een psychologisch construct verzamelt innerlijke en uiterlijke eigenschappen onder één term.
Operationaliseren: werkbaar of meetbaar maken. In de praktijk dien je de meeste observatie-
onderwerpen te operationaliseren.
Inductieve denkweg: je tracht uit de concrete gedragswaarneming af te leiden welke onderliggende
eigenschap deze vertegenwoordigt. Inductief denken doe je dus om de betekenissen van het
geobserveerde gedrag te begrijpen.
Deductieve denkweg: je vertaalt een onderliggende eigenschap (zoals agressie) naar direct
waarneembaar gedrag (zoals schelden, roepen, stampen). Je bepaalt dus op voorhand de
gedragingen die de gekozen eigenschap geldig weerspiegelen en observeert dan of deze gedragingen
zich voordoen.
Molaire observatie: omvat de waarneming van ruime betekenisvolle gedragseenheden bij individuen
of groepen. Molaire observatie veronderstelt de waarneming van relatief brede onderliggende
aspecten van denk- en voelwijzen die zich in diverse gedragingen kunnen uiten
