SAMENVATTING PRIVAAT BANKRECHT
GELD IN HET RECHT
FUNCTIES VAN GELD
Geld heeft belangrijke functies in ons maatschappelijk, economisch systeem
• 1) Circulatiefunctie / betaalfunctie
- The only good that trades against all goods => brengt heel duidelijk de circulatie tot uitdrukking.
iedereen is geïnteresseerd in geld als tegenprestatie voor het goed dat men levert of de dienst
dat men verstrekt
- Geld is een algemeen aanvaard ruilmiddel. In primitieve maatschappijen moesten de
ruilmiddelen complementair zijn. Nu is alles eenvoudiger omdat je van geld gebruik kan maken
- Een hele reeks virtuele munten (die dus onder de categorie virtueel geld vallen) zijn eigenlijk niet
echt geschikt voor deze belangrijke functie
• 2) Waardemeter / rekeneenheid
- -> Uitdrukking in prijs
- Euro biedt de mogelijkheid om op een eenvoudige en uniforme manier de waarde van een goed
of dienst tot uitdrukking te brengen.
- Geld informeert de potentiële tegenpartij omtrent de waarde van een goed. We weten hoeveel
iets waard is omdat daar een bepaalde prijs aan wordt gekoppeld
- De mogelijkheid om de waarde van een goed te tonen, biedt daarnaast indirect de mogelijkheid
om prijzen te vergelijken. Doordat de aanbieder weet dat er vergeleken wordt, gaat de aanbieder
proberen de prijs zo laag mogelijk te zetten. De concurrentie tussen ondernemingen wordt
gestimuleerd
• 3) Koopkrachtreserve
- -> Sparen, beleggen, investeren
- Het geld dat je in bezit hebt, moet je niet meteen uitgeven. Je kan het sparen of beleggen en dan
gebruiken op een later ogenblik.
- Als er inflatie is => gaat afbreuk doen aan de functie van geld als koopkrachtreserve
- Actueel debat binnen de EU: de Europese Commissie wil ervoor zorgen dat mensen minder gaan
sparen en meer gaan beleggen => excursie: SIU (Savings and Investment Union)
1
, ▪ Idee? Onze industrie in Europa moet op relatief korte termijn veel geld krijgen om die
omschakeling van sparen naar beleggen te kunnen maken die nodig is voor onze
economie. Als er geld beschikbaar is voor de industrie, dan kunnen ze dit gebruiken om
o.a. innovatieve projecten te financieren, klimaatneutraal te worden
▪ Men wil dus mensen aanzetten om te investeren in ondernemingen, start-ups etc om
deze doelstellingen mogelijk te maken
▪ Er is een MAAR
• (1) cultureel gezien gaan Europeanen wel evenveel zin hebben als Amrikanen
om die risico’s te nemen die verbonden zijn met beleggen. Europeanen zijn
meer risico-aversief. Je zal dus mensen moeten motiveren, aanzetten om die
omschakeling te maken
• (2) je moet de mensen dan ook eerlijk zeggen dat ze een risico lopen, want niet
iedereen is zich goed bewust van de risico’s van beleggen => financiële educatie
zal belangrijk zijn
▪ Het staat momenteel nog in zijn kinderschoenen, ze zijn nog bezig met het uitwerken
van een juridisch kader
SOORTEN GELD
• Chartaal geld: wordt uitgegeven door ECB
- Munten, biljetten
- = Fiat geld of fiduciair geld. Waarom kan je dat zo noemen? Het biljet zelf heeft geen intrinsieke
waarde. Maar we vertrouwen erop (fiat) dat daar een zekere waarde aan toekomt. Tot 1971
werkte men met een beperkte goudstandaard waarbij de waarde die werd uitgegeven met
biljetten en munten werd afgedekt met goudreserves van een bank van een land. Vandaag de dag
is dat verlaten. De waarde van biljetten en munten is nu gesteund op het vertrouwen die we
hebben op de uitgever ervan, namelijk de ECB en de nationale banken
• Giraal geld
- We spreken over giraal geld indien het gaat over het geld op je rekening. Juridisch krijgt het wel
een andere kwalificatie dan chartaal geld. Het geld op je rekening heb je niet in je bezit.
- Hoe kan je je verhouding tussen u en de bankinstelling zien? Je hebt een schuldvordering tav je
instelling. Je bent dus geen eigenaar van het geld in de klassieke betekenis, want je hebt enkel
een schuldvordering.
o Wat kan een eigenaar dat een eiser van een schuldvordering niet kan? Een
rekeninghouder is maar een chirografaire schuldeiser en zij komen er in geval van
faillissement vaak niet goed vanaf. De wetgever heeft daarom beslist om hen te
beschermen nl via depositobescherming. In geval van faillissement beschik je over 100 000
euro zekerheid dat je zal terugkrijgen.
o ó financiële instrumenten: je hebt wel eigendomsrecht en dus wel
revindicatierecht.
2
, - Beantwoordt aan de circula/efunc/e + je kan het sparen voor later (spaarrekening en
termijnrekening) + func/e van waardemeter is automa/sch vervuld als je weet hoeveel geld er op
je rekening staat
• Elektronisch geld
- Moet worden onderscheiden van elektronische betalingstransacties of elektronische
betaalinstrumenten zoals bancontactkaart. Met de instrumenten initiëren we transacties die de
mogelijkheid bieden om het giraal geld te verplaatsen
- Elektronisch geld is een monetaire waarde die elektronisch is opgeslagen en is eigenlijk een
vordering tav de emittent van het elektronisch geld (vb. Paypal)
• (Virtueel geld)
- Bv. bitcoin
- Kan je dat juridisch of economisch vergelijken met de andere vormen van geld? Is het wel een
vierde categorie?
o Heeft het een circulatiefunctie, kan je ermee betalen en is het ervoor bedoeld? Je kan
ermee betalen, maar het is minder evident
o Is het geschikt als rekeneenheid? Nee. De waarde van de virtuele munt schommelt te
sterk. Bitcoin is heel volatiel, maar zijn alle virtuele munten volatiel? Nee je hebt ook
stable coins => dit zijn virtuele munten die bedoeld zijn om een stabiele waarde te hebben
• Ze situeren zich vaal dichter bij beleggingsmiddelen omdat mensen hopen dat de
waarde stijgt
• <-> stable coins: ga je niet aankopen om een winst te genereren. Je gaat ze
eerder aankopen om er betalingen mee te verrichten bv. omdat de kost te hoog
zou zijn met giraal geld. Zowel de opdrachtgever als de begunstigde moet bereid
zijn om te werken met een stable coin. Ze moeten voldoende vertrouwen hebben
in de stabiliteit van de munt
GIRAAL GELD
• Tegoed op rekening
- Schuldvordering van de rekeninghouder: ten belope van het bedrag van uw kredietsaldo beschik
je over een vordering op de kredietinstelling
- Obligatoire en geen zakenrechtelijke verhouding
• Zelfstandig karakter van de verbintenis van de bank: een zelfstandig of abstract karakter betekent dat
excepties die gebaseerd zijn op de onderliggende verhouding in principe niet tegenwerpelijk zijn. Het
zelfstandig karakter is nodig opdat giraal geld op een vergelijkbare wijze kan functioneren als chartaal
geld. Als je als begunstigde een bijkomende schuldvordering op je bank verkrijgt (als je rekening wordt
gecrediteerd), dan ga je maar bereid zijn om de betaling te aanvaarden als je weet dat de creditering
niet meer in vraag kan worden gesteld, ongedaan kan worden gemaakt
3
, - Niet tegenwerpelijkheid is niet absoluut. Er wordt afgeweken door banken in de AV’n
- "A bank's unconditional undertaking to pay [...] is regarded as the equivalent of cash" (J. Wadsley
en G.Penn, The law relating to domestic banking, Sweet & Maxwell, London, 2000, 376)
• Niet-tegenwerpelijkheid excepties
- Verhouding opdrachtgever – bugunstigde
§ SA geeft de opdracht om 1000 euro over te schrijven aan de SE. De koper gaat vragen aan
de bank om zijn rekening te debiteren en de rekening van de verkoper te crediteren met
1000. Stel dat de betaling plaatsvindt zodat de SE overgaat tot de levering van bepaalde
goederen. De SE zendt de goederen naar de SA-koper, maar de goederen zijn niet conform
aan het contract. Je kan zeggen dat het een conflict is tussen SE en SA, maar een
alternatief KAN zijn dat de koper, wiens rekening werd gedebiteerd, kan vragen aan de
bank om de rekening van de SE terug te debiteren en jouw rekening te crediteren. De
bank kan dit niet doen, omdat de verbintenis die de bank heeft een abstracte verbintenis
is. Excepties uit de onderliggende verhouding, koper-verkoper, zijn niet tegenwerpelijk.
- Interbancaire verhouding
§ Bv we hebben een koper die zijn rekening heeft bij bank A (ING) en een verkoper die zijn
rekening heeft bij bank B (BNP). Wanneer de koper een overschrijvingsopdracht geeft aan
zijn bank, dan gaat de bank zijn rekening debiteren en dan is het de bedoeling dat de
rekening van de verkoper wordt gecrediteerd. Indien het over dezelfde bank gaat, dan
gebeurt de debitering en creditering gelijktijdig. Als ze een verschillende bank hebben: het
geld moet van de ene bank naar de andere bank. Betekent dat automatisch dat een zekere
tijd verstrijkt?
§ De transactie wordt verwerkt via een betalingssysteem => een systeem waaraan de
verschillende financiële instellingen gaan deelnemen (rechtstreeks of onrechtstreeks)
§ 2 verschillende modaliteiten:
‒ Real time gross settlement (RTGS): elke betalingsopdracht wordt
individueel en onmiddellijk afwikkeld en vereffend. Die vereffening
gebeurt klassiek via de rekening die de banken aanhouden bij de nationale
banken => in casu vb. de rekening van ING wordt gedebiteerd en de
rekening van BNP gecrediteerd
‒ Klassiek was dit voorbehouden voor betalingen van grote bedragen,
500.000 euro en meer. Nu voorzien banken in de mogelijkheid van instant
payments, waardoor dit RTGS systeem ook wordt gebruikt voor kleine
bedragen
‒ Wij kunnen kiezen tussen instant payments en normale payments. Men
gaat dan gebruik maken van een systeem, genaamd DNS
‒ Deferred net settlement (DNS): de verrekening tussen de banken gebeurt
niet onmiddellijk, maar eenmaal per dag op een later tijdstip, ergens in de
vooravond. Er kan dus m.a.w. een aantal uur verschil zijn tussen het
ogenblik dat je die opdracht geeft en het ogenblik dat de transactie wordt
afgewikkeld.
4
GELD IN HET RECHT
FUNCTIES VAN GELD
Geld heeft belangrijke functies in ons maatschappelijk, economisch systeem
• 1) Circulatiefunctie / betaalfunctie
- The only good that trades against all goods => brengt heel duidelijk de circulatie tot uitdrukking.
iedereen is geïnteresseerd in geld als tegenprestatie voor het goed dat men levert of de dienst
dat men verstrekt
- Geld is een algemeen aanvaard ruilmiddel. In primitieve maatschappijen moesten de
ruilmiddelen complementair zijn. Nu is alles eenvoudiger omdat je van geld gebruik kan maken
- Een hele reeks virtuele munten (die dus onder de categorie virtueel geld vallen) zijn eigenlijk niet
echt geschikt voor deze belangrijke functie
• 2) Waardemeter / rekeneenheid
- -> Uitdrukking in prijs
- Euro biedt de mogelijkheid om op een eenvoudige en uniforme manier de waarde van een goed
of dienst tot uitdrukking te brengen.
- Geld informeert de potentiële tegenpartij omtrent de waarde van een goed. We weten hoeveel
iets waard is omdat daar een bepaalde prijs aan wordt gekoppeld
- De mogelijkheid om de waarde van een goed te tonen, biedt daarnaast indirect de mogelijkheid
om prijzen te vergelijken. Doordat de aanbieder weet dat er vergeleken wordt, gaat de aanbieder
proberen de prijs zo laag mogelijk te zetten. De concurrentie tussen ondernemingen wordt
gestimuleerd
• 3) Koopkrachtreserve
- -> Sparen, beleggen, investeren
- Het geld dat je in bezit hebt, moet je niet meteen uitgeven. Je kan het sparen of beleggen en dan
gebruiken op een later ogenblik.
- Als er inflatie is => gaat afbreuk doen aan de functie van geld als koopkrachtreserve
- Actueel debat binnen de EU: de Europese Commissie wil ervoor zorgen dat mensen minder gaan
sparen en meer gaan beleggen => excursie: SIU (Savings and Investment Union)
1
, ▪ Idee? Onze industrie in Europa moet op relatief korte termijn veel geld krijgen om die
omschakeling van sparen naar beleggen te kunnen maken die nodig is voor onze
economie. Als er geld beschikbaar is voor de industrie, dan kunnen ze dit gebruiken om
o.a. innovatieve projecten te financieren, klimaatneutraal te worden
▪ Men wil dus mensen aanzetten om te investeren in ondernemingen, start-ups etc om
deze doelstellingen mogelijk te maken
▪ Er is een MAAR
• (1) cultureel gezien gaan Europeanen wel evenveel zin hebben als Amrikanen
om die risico’s te nemen die verbonden zijn met beleggen. Europeanen zijn
meer risico-aversief. Je zal dus mensen moeten motiveren, aanzetten om die
omschakeling te maken
• (2) je moet de mensen dan ook eerlijk zeggen dat ze een risico lopen, want niet
iedereen is zich goed bewust van de risico’s van beleggen => financiële educatie
zal belangrijk zijn
▪ Het staat momenteel nog in zijn kinderschoenen, ze zijn nog bezig met het uitwerken
van een juridisch kader
SOORTEN GELD
• Chartaal geld: wordt uitgegeven door ECB
- Munten, biljetten
- = Fiat geld of fiduciair geld. Waarom kan je dat zo noemen? Het biljet zelf heeft geen intrinsieke
waarde. Maar we vertrouwen erop (fiat) dat daar een zekere waarde aan toekomt. Tot 1971
werkte men met een beperkte goudstandaard waarbij de waarde die werd uitgegeven met
biljetten en munten werd afgedekt met goudreserves van een bank van een land. Vandaag de dag
is dat verlaten. De waarde van biljetten en munten is nu gesteund op het vertrouwen die we
hebben op de uitgever ervan, namelijk de ECB en de nationale banken
• Giraal geld
- We spreken over giraal geld indien het gaat over het geld op je rekening. Juridisch krijgt het wel
een andere kwalificatie dan chartaal geld. Het geld op je rekening heb je niet in je bezit.
- Hoe kan je je verhouding tussen u en de bankinstelling zien? Je hebt een schuldvordering tav je
instelling. Je bent dus geen eigenaar van het geld in de klassieke betekenis, want je hebt enkel
een schuldvordering.
o Wat kan een eigenaar dat een eiser van een schuldvordering niet kan? Een
rekeninghouder is maar een chirografaire schuldeiser en zij komen er in geval van
faillissement vaak niet goed vanaf. De wetgever heeft daarom beslist om hen te
beschermen nl via depositobescherming. In geval van faillissement beschik je over 100 000
euro zekerheid dat je zal terugkrijgen.
o ó financiële instrumenten: je hebt wel eigendomsrecht en dus wel
revindicatierecht.
2
, - Beantwoordt aan de circula/efunc/e + je kan het sparen voor later (spaarrekening en
termijnrekening) + func/e van waardemeter is automa/sch vervuld als je weet hoeveel geld er op
je rekening staat
• Elektronisch geld
- Moet worden onderscheiden van elektronische betalingstransacties of elektronische
betaalinstrumenten zoals bancontactkaart. Met de instrumenten initiëren we transacties die de
mogelijkheid bieden om het giraal geld te verplaatsen
- Elektronisch geld is een monetaire waarde die elektronisch is opgeslagen en is eigenlijk een
vordering tav de emittent van het elektronisch geld (vb. Paypal)
• (Virtueel geld)
- Bv. bitcoin
- Kan je dat juridisch of economisch vergelijken met de andere vormen van geld? Is het wel een
vierde categorie?
o Heeft het een circulatiefunctie, kan je ermee betalen en is het ervoor bedoeld? Je kan
ermee betalen, maar het is minder evident
o Is het geschikt als rekeneenheid? Nee. De waarde van de virtuele munt schommelt te
sterk. Bitcoin is heel volatiel, maar zijn alle virtuele munten volatiel? Nee je hebt ook
stable coins => dit zijn virtuele munten die bedoeld zijn om een stabiele waarde te hebben
• Ze situeren zich vaal dichter bij beleggingsmiddelen omdat mensen hopen dat de
waarde stijgt
• <-> stable coins: ga je niet aankopen om een winst te genereren. Je gaat ze
eerder aankopen om er betalingen mee te verrichten bv. omdat de kost te hoog
zou zijn met giraal geld. Zowel de opdrachtgever als de begunstigde moet bereid
zijn om te werken met een stable coin. Ze moeten voldoende vertrouwen hebben
in de stabiliteit van de munt
GIRAAL GELD
• Tegoed op rekening
- Schuldvordering van de rekeninghouder: ten belope van het bedrag van uw kredietsaldo beschik
je over een vordering op de kredietinstelling
- Obligatoire en geen zakenrechtelijke verhouding
• Zelfstandig karakter van de verbintenis van de bank: een zelfstandig of abstract karakter betekent dat
excepties die gebaseerd zijn op de onderliggende verhouding in principe niet tegenwerpelijk zijn. Het
zelfstandig karakter is nodig opdat giraal geld op een vergelijkbare wijze kan functioneren als chartaal
geld. Als je als begunstigde een bijkomende schuldvordering op je bank verkrijgt (als je rekening wordt
gecrediteerd), dan ga je maar bereid zijn om de betaling te aanvaarden als je weet dat de creditering
niet meer in vraag kan worden gesteld, ongedaan kan worden gemaakt
3
, - Niet tegenwerpelijkheid is niet absoluut. Er wordt afgeweken door banken in de AV’n
- "A bank's unconditional undertaking to pay [...] is regarded as the equivalent of cash" (J. Wadsley
en G.Penn, The law relating to domestic banking, Sweet & Maxwell, London, 2000, 376)
• Niet-tegenwerpelijkheid excepties
- Verhouding opdrachtgever – bugunstigde
§ SA geeft de opdracht om 1000 euro over te schrijven aan de SE. De koper gaat vragen aan
de bank om zijn rekening te debiteren en de rekening van de verkoper te crediteren met
1000. Stel dat de betaling plaatsvindt zodat de SE overgaat tot de levering van bepaalde
goederen. De SE zendt de goederen naar de SA-koper, maar de goederen zijn niet conform
aan het contract. Je kan zeggen dat het een conflict is tussen SE en SA, maar een
alternatief KAN zijn dat de koper, wiens rekening werd gedebiteerd, kan vragen aan de
bank om de rekening van de SE terug te debiteren en jouw rekening te crediteren. De
bank kan dit niet doen, omdat de verbintenis die de bank heeft een abstracte verbintenis
is. Excepties uit de onderliggende verhouding, koper-verkoper, zijn niet tegenwerpelijk.
- Interbancaire verhouding
§ Bv we hebben een koper die zijn rekening heeft bij bank A (ING) en een verkoper die zijn
rekening heeft bij bank B (BNP). Wanneer de koper een overschrijvingsopdracht geeft aan
zijn bank, dan gaat de bank zijn rekening debiteren en dan is het de bedoeling dat de
rekening van de verkoper wordt gecrediteerd. Indien het over dezelfde bank gaat, dan
gebeurt de debitering en creditering gelijktijdig. Als ze een verschillende bank hebben: het
geld moet van de ene bank naar de andere bank. Betekent dat automatisch dat een zekere
tijd verstrijkt?
§ De transactie wordt verwerkt via een betalingssysteem => een systeem waaraan de
verschillende financiële instellingen gaan deelnemen (rechtstreeks of onrechtstreeks)
§ 2 verschillende modaliteiten:
‒ Real time gross settlement (RTGS): elke betalingsopdracht wordt
individueel en onmiddellijk afwikkeld en vereffend. Die vereffening
gebeurt klassiek via de rekening die de banken aanhouden bij de nationale
banken => in casu vb. de rekening van ING wordt gedebiteerd en de
rekening van BNP gecrediteerd
‒ Klassiek was dit voorbehouden voor betalingen van grote bedragen,
500.000 euro en meer. Nu voorzien banken in de mogelijkheid van instant
payments, waardoor dit RTGS systeem ook wordt gebruikt voor kleine
bedragen
‒ Wij kunnen kiezen tussen instant payments en normale payments. Men
gaat dan gebruik maken van een systeem, genaamd DNS
‒ Deferred net settlement (DNS): de verrekening tussen de banken gebeurt
niet onmiddellijk, maar eenmaal per dag op een later tijdstip, ergens in de
vooravond. Er kan dus m.a.w. een aantal uur verschil zijn tussen het
ogenblik dat je die opdracht geeft en het ogenblik dat de transactie wordt
afgewikkeld.
4
