POLITIEKE COMMUNICATIE
Inhoudsopgave
Les 1: Introductie..................................................................................................................................................................... 3
Wat is politieke communicatie?........................................................................................................................................................3
Drie actoren: politiek, media en publiek.......................................................................................................................................3
7 Stellingen – observaties.................................................................................................................................................................3
Founding fathers...............................................................................................................................................................................5
Machiavelli....................................................................................................................................................................................5
Walter Lippmann...........................................................................................................................................................................5
Harold Lasswell..............................................................................................................................................................................5
Paul Lazersfeld...............................................................................................................................................................................5
McQauil & Blumler........................................................................................................................................................................5
Theorieën..........................................................................................................................................................................................5
Mediatisering van de Vlaamse politiek.........................................................................................................................................5
Kwalitatief.....................................................................................................................................................................................5
Kwantitatief...................................................................................................................................................................................5
Les 2: Politiek nieuws............................................................................................................................................................... 7
Mediatisering (Strömbäck, 2008)..................................................................................................................................................7
Gatekeeping theory........................................................................................................................................................................10
Nieuwsproductie.........................................................................................................................................................................11
Conclusie.....................................................................................................................................................................................14
Les 3: Media-effecten............................................................................................................................................................ 15
Waarom zijn effecten zo moeilijk te meten?..................................................................................................................................15
Fase 1: Almighty media...................................................................................................................................................................16
Fase 2: Minimal effects hypothesis.................................................................................................................................................17
Fase 3: Back to powerful mass media.............................................................................................................................................18
Fase 4: Conditional effects..............................................................................................................................................................19
Fase 5: A new era of minimal effects?............................................................................................................................................19
Verdieping in drie media-effectentheorieën: Agenda-setting, Priming enFraming........................................................................20
1) Agendasetting.........................................................................................................................................................................20
Les 4: deel 2 van les 3............................................................................................................................................................. 25
Priming:...........................................................................................................................................................................................25
Framing...........................................................................................................................................................................................26
Vergelijking van 3 effecttheorieën..................................................................................................................................................28
Les 4: normatieve theorieën.................................................................................................................................................. 30
1
,Les 5: Verkiezingscampagnes en belang nieuwe media........................................................................................................... 31
Belang verkiezingscampagnes........................................................................................................................................................31
Instrumenten in politieke marketing..............................................................................................................................................33
Historisch overzicht.........................................................................................................................................................................35
Deel 2: Digitale campagne in de VS (Obama 2008-2012) Data-driven & microtargeting..............................................................36
Les 6: Deel 1) Politieke kennis & (des)informatie.................................................................................................................... 39
Wat is politieke kennis en is het belangrijk?...................................................................................................................................39
Hoe verwerven/gebruiken we politieke kennis?.............................................................................................................................39
Politieke kennis meten....................................................................................................................................................................40
Les 6: Deel 2) gastles over factchecks..................................................................................................................................... 43
Nepnieuws is een probleem want...................................................................................................................................................43
Disruptie: AI.....................................................................................................................................................................................44
Les 7: derde fase mediatisering: mediaformat en inhoud........................................................................................................ 46
Strijd journalist – politicus..............................................................................................................................................................46
Wie?................................................................................................................................................................................................47
Les 8: Vierde fase Mediatisering: De politiek past zich aan?.................................................................................................... 49
Politieke Agenda-setting.................................................................................................................................................................49
Invloed media op instellingen.........................................................................................................................................................53
Conclusies: Invloed media overschat?............................................................................................................................................54
Les 9: politieke communicatie in comparatief perspectief....................................................................................................... 55
Model hallin & mancini...................................................................................................................................................................56
Waarom hebben sommige landen meer last van desinformatie uit Rusland dan andere?...........................................................58
Gastcollege Valerie van Peel.................................................................................................................................................. 59
Wetenschappelijke teksten: enkel wat we gezien hebben in de les, maar hij vraagt wel om iets toe te lichten waarbij het nuttig is
als je die gelezen hebt 1 vraag heb je anders te weinig diepgang
2
,LES 1: INTRODUCTIE
WAT IS POLITIEKE COMMUNICATIE?
Het gaat vaak over de rol van communicatie binnen politieke processen. Concreet: vb. een politicus die een persconferentie
geeft. Maar ook vrouwen die protesteren, is een vorm van politieke communicatie. Is ook vaak zeer gelaagd: vb. een tweet, met
een foto en comments. Alle verschillende facetten nemen deel aan een bepaalde mening. Podcasts etc.
DRIE ACTOREN: POLITIEK, MEDIA EN PUBLIEK
Drie actoren: relaties tussen politiek, media en publiek. Het is niet toevallig dat de pijlen in twee richtingen gaan. Waar zou je
sociale media plaatsen? Overal tussen alle drie factoren. Het is een kanaal van media te verspreiden, maar veel minder een
kanaal waarbij de regels van journalistiek minder gelden. Geen eindredactie etc. Sociale media zijn moeilijk te plaatsen, en
tegelijkertijd maken ze het ook interessanter.
7 STELLINGEN – OBSERVATIES
1) POLITIEKE COMMUNICATIE RAAKT DE KERN VAN POLITIEKE WETENSCHAPPEN
-> Raakt ook de kern van democratie
Grafiek: je ziet eern pefecte correlatie tussen rechtse democratieën. VS daalt op de ranking van press freedom. Steeds minder
vrije meningsuiting en vrijheid voor journalisten. Landen waar persvrijheid is, zijn ook de landen waar burgers vrij zijn. Het is de
rol van de pers om een beetje lastig te doen tegenover de politiek. Die democratie, staat laatste jaren onder druk.
Vroeger dacht men dat alle langen op lange termijn democratieën gingen worden. Maar in de jaren 1990 valt de Berlijnse muur,
en in 2011 is er Arabische lente. Hierbij zag men dat de Arabische landen nog steeds geen democratieën zijn. Ze stonden op een
kantelmoment, is niet gelukt, en dinssdien zien we dat het geloof in democratie gedaald is. Democratie zit in een soort storm.
Meer en meer landen waar democratie onder druk staat, en dus ook de persvrijheid. Bekende voorbeelden: Egypte, Hongarije.
Persvrijheid komt onder druk, “maar valt nog mee in NL en BE”. Maar sinds corona, is dit ook veranderd. Zo werden de logo’s op
busjes van NOS weggehaald tijdens coronaperiode, omdat men schade toebracht aan de auto’s. Journalisten, maar dan zeker
vrouwen van allochtone afkomst, nog extremer. Online en offline harrasment voor journalisten zijn “normaal” geworden. Je
voelt dat dus de druk bij journalisten, ook bij ons, toeneemt.
Politieke communicatie en persvrijheid zijn dus curciaal voor een democratie.
2) ONGENOEGEN OVER MEDI AIS VAN ALLE TIJDEN
Rechtstreeks verband: vanaf er cametra’s zijn in het parlement, gaan politici zich anders gedragen, show verkopen etc. “Zonder
media, zouden we in de politiek beter af zijn”. Ook Bart De Wever sluit zich hier bij aan. F. Grootjans zei toen ook al dat het niet
goed is dat mensen op die manier geinformeerd worden. G. Durnez zei in jaren 60 al dat het te veel op personen af gaat, en te
weinig over de ideeën zelf.
Het idee van dat media vroeger wel beter formeerde over politiek etc, is een misvatting. Er is nu een misgenoegen, men is
ontevreden over hoe media bericht, en dit was vroeger ook al! Vroeger was het niet persee beter.
Maar… Kritisch zijn over de media is in principe gezond. “Everyone in a democracy is a certified media critic, whish is as it should
be.”
Dit is ook zo in de wetenschap: debat over de pessimisten en optimisten. Prof zat in optimisten kamp, waarbij hij staat achter
het idee dat media het goed doet, terwijl op vlak van sociale media, hij zegt dat dit negatief is (pessimisten kamp) voor de
democratie.
3
, 3) OBJECTIEF NIEUWS BESTAAT NIET
Voorbeeld: in zelfde krant “Vlaamse jongeren stralen van geluk”, maar ook “1 op 5 jongeren verwondt zichzelf”. Beiden kloppen
helemaal, maar een journalist platst wel iets in een frame. Nieuws wordt steeds vanuit een bepaald perspectief weergegeven.
Ook het voorbeeld van zwarte pieten: beide zijn gebaseerd op echte gebeurtenissen, maar opnieuw in een frame, wat zorgt voor
nieuwe of andere indrukken. Framing door foto’s en titels. Men sprak in Rusland over een militaire interventie in Oekraine,
terwijl wij het hier zagen als oorlog.
Maar blijft het wel een mooi ideaal? Is een meer haalbaar ideaal dat je streeft naar onpartijdig nieuws?
4) POLITIEKE MACHT VAN DE MEDIA WORDT OVERSCHAT
Vb. Connor Rousseau en zijn uitspraak over de Roma’s, is toen opgejaagd geweest door journalisten. Media-almacht denken ->
Voorwaardelijkheid denken. We moeten niet dneken dat media alle macht heeft, maar meer voorwaardelijk te denken: hier
heeft media veel invloed op de politiek, in andere situatie dan weer niet. We moeten media macht beschouwen als een
empirische vraag…
5) MEDIA INVLOED ALS EMPIRISCHE VRAAG
Media invloed is niet gegeven, maar is iets dat mensen in het vakdomein politieke communicatie beter willen begrijpen. In dit
debat: tussen minimal effect hypothesis – powerful mass media.
Twee uitdagingen:
- Mediatizering: politiek past zich heel de tijd aan
- Alomtegenwoordigehdi van (nieuwe) media
Vroeger kon men zeggen dat we naar het journaal keken, waarbij je het nieuws te horen kreeg. Nu komt dit nieuws veel
frequneter binnen in een stroom van ander eberichten, wat moeilijk maakt om te bepalen wie nu goed geinformeerd is. We
proberen de invloed van media op politiek te begrijpen, maar die politiek past zich heel de tijd aan. Wanneer een politicus
nadenkt over zijn persconferentie, denkt hij ook na over hoe hij zou overkomen in de media. Hierdoor verdwijnt de kern een
beetje.
6) POLITIEKE COMMUNICATIE IS EEN GEVOELIG SYSTEEM
Political media system.
Vaak focus op USA. We moeten dit zien als een interessante casus, want vaak een voorloper, maar soms ook een uitzonderlijke
casus zonder betrekking op ons politiek systeem. Vb. in de VS was er wantrouwen in de media en in de wetenschap. Ook in
scholen en universiteiten; republikeinen denken dta universiteiten niet goed zijn voor het land. Want, laatste jaren worden deze
instellingen gezien als linkse “machines”.
Liberal bias: het is altijd zo geweest dta liberalen positiever staan tov media dan Republikeinen. Duidelijk scharniermoment in
2016 (verkiezing Trump), die hij zelf ook zal uitdiepen, maar hij heeft die niet gecreëerd. Aanvallen van Trump op de media,
omdat zijn aanhangers ook tegen media waren, waardoor dit versterkend werkt; terwijl hij in het begin van zijn politieke carriere
niet zo anti media was.
7) NIEUWE MEDIA IS NIET HET EINDE VAN DE KLASSIEKE MEDIA, MAAR HYBRIDITEIT
Vb. Connor Rousseau, nieuw in politiek, actief op instagram en ook deelnemen aan Slimste Mens. Zijn volgers verdubbelen op
instagram; duidelijke wisselwerking van nieuwe en klassieke media.
Oude en nieuwe media spelen op elkaar in: 6 januari, vijf jaar geleden, aanval op Capitool door betogers. Dit wordt live
uitgezonden, Trump begint ondertussen online te tweeten hierover. Zo ook de advocte van hem. Dag erop is dit wereldnieuws;
krantenanalyses, … Dagen hierna reconstructies, andere frames worden gegeven.
4
Inhoudsopgave
Les 1: Introductie..................................................................................................................................................................... 3
Wat is politieke communicatie?........................................................................................................................................................3
Drie actoren: politiek, media en publiek.......................................................................................................................................3
7 Stellingen – observaties.................................................................................................................................................................3
Founding fathers...............................................................................................................................................................................5
Machiavelli....................................................................................................................................................................................5
Walter Lippmann...........................................................................................................................................................................5
Harold Lasswell..............................................................................................................................................................................5
Paul Lazersfeld...............................................................................................................................................................................5
McQauil & Blumler........................................................................................................................................................................5
Theorieën..........................................................................................................................................................................................5
Mediatisering van de Vlaamse politiek.........................................................................................................................................5
Kwalitatief.....................................................................................................................................................................................5
Kwantitatief...................................................................................................................................................................................5
Les 2: Politiek nieuws............................................................................................................................................................... 7
Mediatisering (Strömbäck, 2008)..................................................................................................................................................7
Gatekeeping theory........................................................................................................................................................................10
Nieuwsproductie.........................................................................................................................................................................11
Conclusie.....................................................................................................................................................................................14
Les 3: Media-effecten............................................................................................................................................................ 15
Waarom zijn effecten zo moeilijk te meten?..................................................................................................................................15
Fase 1: Almighty media...................................................................................................................................................................16
Fase 2: Minimal effects hypothesis.................................................................................................................................................17
Fase 3: Back to powerful mass media.............................................................................................................................................18
Fase 4: Conditional effects..............................................................................................................................................................19
Fase 5: A new era of minimal effects?............................................................................................................................................19
Verdieping in drie media-effectentheorieën: Agenda-setting, Priming enFraming........................................................................20
1) Agendasetting.........................................................................................................................................................................20
Les 4: deel 2 van les 3............................................................................................................................................................. 25
Priming:...........................................................................................................................................................................................25
Framing...........................................................................................................................................................................................26
Vergelijking van 3 effecttheorieën..................................................................................................................................................28
Les 4: normatieve theorieën.................................................................................................................................................. 30
1
,Les 5: Verkiezingscampagnes en belang nieuwe media........................................................................................................... 31
Belang verkiezingscampagnes........................................................................................................................................................31
Instrumenten in politieke marketing..............................................................................................................................................33
Historisch overzicht.........................................................................................................................................................................35
Deel 2: Digitale campagne in de VS (Obama 2008-2012) Data-driven & microtargeting..............................................................36
Les 6: Deel 1) Politieke kennis & (des)informatie.................................................................................................................... 39
Wat is politieke kennis en is het belangrijk?...................................................................................................................................39
Hoe verwerven/gebruiken we politieke kennis?.............................................................................................................................39
Politieke kennis meten....................................................................................................................................................................40
Les 6: Deel 2) gastles over factchecks..................................................................................................................................... 43
Nepnieuws is een probleem want...................................................................................................................................................43
Disruptie: AI.....................................................................................................................................................................................44
Les 7: derde fase mediatisering: mediaformat en inhoud........................................................................................................ 46
Strijd journalist – politicus..............................................................................................................................................................46
Wie?................................................................................................................................................................................................47
Les 8: Vierde fase Mediatisering: De politiek past zich aan?.................................................................................................... 49
Politieke Agenda-setting.................................................................................................................................................................49
Invloed media op instellingen.........................................................................................................................................................53
Conclusies: Invloed media overschat?............................................................................................................................................54
Les 9: politieke communicatie in comparatief perspectief....................................................................................................... 55
Model hallin & mancini...................................................................................................................................................................56
Waarom hebben sommige landen meer last van desinformatie uit Rusland dan andere?...........................................................58
Gastcollege Valerie van Peel.................................................................................................................................................. 59
Wetenschappelijke teksten: enkel wat we gezien hebben in de les, maar hij vraagt wel om iets toe te lichten waarbij het nuttig is
als je die gelezen hebt 1 vraag heb je anders te weinig diepgang
2
,LES 1: INTRODUCTIE
WAT IS POLITIEKE COMMUNICATIE?
Het gaat vaak over de rol van communicatie binnen politieke processen. Concreet: vb. een politicus die een persconferentie
geeft. Maar ook vrouwen die protesteren, is een vorm van politieke communicatie. Is ook vaak zeer gelaagd: vb. een tweet, met
een foto en comments. Alle verschillende facetten nemen deel aan een bepaalde mening. Podcasts etc.
DRIE ACTOREN: POLITIEK, MEDIA EN PUBLIEK
Drie actoren: relaties tussen politiek, media en publiek. Het is niet toevallig dat de pijlen in twee richtingen gaan. Waar zou je
sociale media plaatsen? Overal tussen alle drie factoren. Het is een kanaal van media te verspreiden, maar veel minder een
kanaal waarbij de regels van journalistiek minder gelden. Geen eindredactie etc. Sociale media zijn moeilijk te plaatsen, en
tegelijkertijd maken ze het ook interessanter.
7 STELLINGEN – OBSERVATIES
1) POLITIEKE COMMUNICATIE RAAKT DE KERN VAN POLITIEKE WETENSCHAPPEN
-> Raakt ook de kern van democratie
Grafiek: je ziet eern pefecte correlatie tussen rechtse democratieën. VS daalt op de ranking van press freedom. Steeds minder
vrije meningsuiting en vrijheid voor journalisten. Landen waar persvrijheid is, zijn ook de landen waar burgers vrij zijn. Het is de
rol van de pers om een beetje lastig te doen tegenover de politiek. Die democratie, staat laatste jaren onder druk.
Vroeger dacht men dat alle langen op lange termijn democratieën gingen worden. Maar in de jaren 1990 valt de Berlijnse muur,
en in 2011 is er Arabische lente. Hierbij zag men dat de Arabische landen nog steeds geen democratieën zijn. Ze stonden op een
kantelmoment, is niet gelukt, en dinssdien zien we dat het geloof in democratie gedaald is. Democratie zit in een soort storm.
Meer en meer landen waar democratie onder druk staat, en dus ook de persvrijheid. Bekende voorbeelden: Egypte, Hongarije.
Persvrijheid komt onder druk, “maar valt nog mee in NL en BE”. Maar sinds corona, is dit ook veranderd. Zo werden de logo’s op
busjes van NOS weggehaald tijdens coronaperiode, omdat men schade toebracht aan de auto’s. Journalisten, maar dan zeker
vrouwen van allochtone afkomst, nog extremer. Online en offline harrasment voor journalisten zijn “normaal” geworden. Je
voelt dat dus de druk bij journalisten, ook bij ons, toeneemt.
Politieke communicatie en persvrijheid zijn dus curciaal voor een democratie.
2) ONGENOEGEN OVER MEDI AIS VAN ALLE TIJDEN
Rechtstreeks verband: vanaf er cametra’s zijn in het parlement, gaan politici zich anders gedragen, show verkopen etc. “Zonder
media, zouden we in de politiek beter af zijn”. Ook Bart De Wever sluit zich hier bij aan. F. Grootjans zei toen ook al dat het niet
goed is dat mensen op die manier geinformeerd worden. G. Durnez zei in jaren 60 al dat het te veel op personen af gaat, en te
weinig over de ideeën zelf.
Het idee van dat media vroeger wel beter formeerde over politiek etc, is een misvatting. Er is nu een misgenoegen, men is
ontevreden over hoe media bericht, en dit was vroeger ook al! Vroeger was het niet persee beter.
Maar… Kritisch zijn over de media is in principe gezond. “Everyone in a democracy is a certified media critic, whish is as it should
be.”
Dit is ook zo in de wetenschap: debat over de pessimisten en optimisten. Prof zat in optimisten kamp, waarbij hij staat achter
het idee dat media het goed doet, terwijl op vlak van sociale media, hij zegt dat dit negatief is (pessimisten kamp) voor de
democratie.
3
, 3) OBJECTIEF NIEUWS BESTAAT NIET
Voorbeeld: in zelfde krant “Vlaamse jongeren stralen van geluk”, maar ook “1 op 5 jongeren verwondt zichzelf”. Beiden kloppen
helemaal, maar een journalist platst wel iets in een frame. Nieuws wordt steeds vanuit een bepaald perspectief weergegeven.
Ook het voorbeeld van zwarte pieten: beide zijn gebaseerd op echte gebeurtenissen, maar opnieuw in een frame, wat zorgt voor
nieuwe of andere indrukken. Framing door foto’s en titels. Men sprak in Rusland over een militaire interventie in Oekraine,
terwijl wij het hier zagen als oorlog.
Maar blijft het wel een mooi ideaal? Is een meer haalbaar ideaal dat je streeft naar onpartijdig nieuws?
4) POLITIEKE MACHT VAN DE MEDIA WORDT OVERSCHAT
Vb. Connor Rousseau en zijn uitspraak over de Roma’s, is toen opgejaagd geweest door journalisten. Media-almacht denken ->
Voorwaardelijkheid denken. We moeten niet dneken dat media alle macht heeft, maar meer voorwaardelijk te denken: hier
heeft media veel invloed op de politiek, in andere situatie dan weer niet. We moeten media macht beschouwen als een
empirische vraag…
5) MEDIA INVLOED ALS EMPIRISCHE VRAAG
Media invloed is niet gegeven, maar is iets dat mensen in het vakdomein politieke communicatie beter willen begrijpen. In dit
debat: tussen minimal effect hypothesis – powerful mass media.
Twee uitdagingen:
- Mediatizering: politiek past zich heel de tijd aan
- Alomtegenwoordigehdi van (nieuwe) media
Vroeger kon men zeggen dat we naar het journaal keken, waarbij je het nieuws te horen kreeg. Nu komt dit nieuws veel
frequneter binnen in een stroom van ander eberichten, wat moeilijk maakt om te bepalen wie nu goed geinformeerd is. We
proberen de invloed van media op politiek te begrijpen, maar die politiek past zich heel de tijd aan. Wanneer een politicus
nadenkt over zijn persconferentie, denkt hij ook na over hoe hij zou overkomen in de media. Hierdoor verdwijnt de kern een
beetje.
6) POLITIEKE COMMUNICATIE IS EEN GEVOELIG SYSTEEM
Political media system.
Vaak focus op USA. We moeten dit zien als een interessante casus, want vaak een voorloper, maar soms ook een uitzonderlijke
casus zonder betrekking op ons politiek systeem. Vb. in de VS was er wantrouwen in de media en in de wetenschap. Ook in
scholen en universiteiten; republikeinen denken dta universiteiten niet goed zijn voor het land. Want, laatste jaren worden deze
instellingen gezien als linkse “machines”.
Liberal bias: het is altijd zo geweest dta liberalen positiever staan tov media dan Republikeinen. Duidelijk scharniermoment in
2016 (verkiezing Trump), die hij zelf ook zal uitdiepen, maar hij heeft die niet gecreëerd. Aanvallen van Trump op de media,
omdat zijn aanhangers ook tegen media waren, waardoor dit versterkend werkt; terwijl hij in het begin van zijn politieke carriere
niet zo anti media was.
7) NIEUWE MEDIA IS NIET HET EINDE VAN DE KLASSIEKE MEDIA, MAAR HYBRIDITEIT
Vb. Connor Rousseau, nieuw in politiek, actief op instagram en ook deelnemen aan Slimste Mens. Zijn volgers verdubbelen op
instagram; duidelijke wisselwerking van nieuwe en klassieke media.
Oude en nieuwe media spelen op elkaar in: 6 januari, vijf jaar geleden, aanval op Capitool door betogers. Dit wordt live
uitgezonden, Trump begint ondertussen online te tweeten hierover. Zo ook de advocte van hem. Dag erop is dit wereldnieuws;
krantenanalyses, … Dagen hierna reconstructies, andere frames worden gegeven.
4
