Klinische pathologie hoofdstuk 5 – tumorleer
Het Nederlandse woord voor tumor is gezwel. Door ongecontroleerde mitosen verdubbelt
de tumormassa. De belangrijkste indeling van tumoren is die in benigne en maligne.
Bij het ontstaan van tumoren spelen omgevingsfactoren en erfelijke factoren een rol.
Weefsels kunnen geprikkeld en beschadigd raken door chemische stoffen, zoals alcohol, teer
en verkoold vlees. Ioniserende stralen, bijvoorbeeld röntgenstralen of zonnestralen, kunnen
DNA-veranderingen veroorzaken. Ook chronische ontstekingen vormen een risicofactor. Bij
gezwellen van borst en prostaat spelen geslachtshormonen een rol. Virusinfecties kunnen
leiden tot baarmoederhalskanker en leverkanker.
Door carcinogenen, ioniserende straling en andere prikkels kan er wat fout gaan in de
celkern. Er kunnen stukken DNA vrij komen te liggen. Zo kan ongewone erfelijke informatie
tot uiting komen. Er is dan verlies van differentiatie. Sommige gezwellen maken
tumormarkers (stoffen die kenmerkend zijn voor bepaalde tumoren). Normale celdelingen
worden gereguleerd door stukken DNA, die groeigenen genoemd worden. Wanneer
groeigenen vrij spel krijgen kunnen deze cellen ongecontroleerd gaan delen.
Benigne tumoren zijn goedaardige gezwellen met een kapsel erom heen die autonoom
(zelfstandig) groeien. Daarbij drukt een tumor de omringende weefsels opzij, dit heet
expansieve groei. Er zijn verschillende soorten goedaardige gezwellen:
Adenoom: goedaardig kliergezwel
Angioom: goedaardig vaatgezwel
Lipoom: goedaardig vetbultje
Myoom: goedaardig spiergezwel
Meningeoom: goedaardig hersenvliesgezwel
Neurinoom: goedaardig zenuwgezwel
Een benigne tumor wordt vaak ontdekt doordat de patiënt zelf een gezwel voelt. Ook kan
een benigne tumor door afsluiting van holtes of door verdrukking van omgevende weefsels
aanleiding geven tot klachten.
Dat een gezwel benigne is wordt aangetoond met pathologisch-anatomisch onderzoek.
Soms voldoet cytologie, het microscopisch beoordelen van losse cellen. Soms is er
histologisch onderzoek nodig, waarbij een stukje weefsel microscopisch beoordeeld wordt.
De behandeling van benigne gezwellen is meestal excisie. De prognose is over het algemeen
goed.
Maligne tumoren zijn kwaadaardige gezwellen die ook autonoom groeien. Er is meestal
geen kapsel en een maligne tumor groeit infiltratief. Dat betekent dat uitlopers van de
kanker doordringen in omringende weefselstructuren. Dit kan een metastase veroorzaken.
De cellen van een maligne tumor wijken vaak sterk af van de cellen in het weefsel van
oorsprong; men spreekt van een lage differentiatie. Wanneer de uitlopers van een maligne
tumor tot in een lymfevat groeien, kunnen kankercellen meegesleept worden naar
lymfeknopen waar ze verder kunnen groeien (lymfogene metastasering).
Het Nederlandse woord voor tumor is gezwel. Door ongecontroleerde mitosen verdubbelt
de tumormassa. De belangrijkste indeling van tumoren is die in benigne en maligne.
Bij het ontstaan van tumoren spelen omgevingsfactoren en erfelijke factoren een rol.
Weefsels kunnen geprikkeld en beschadigd raken door chemische stoffen, zoals alcohol, teer
en verkoold vlees. Ioniserende stralen, bijvoorbeeld röntgenstralen of zonnestralen, kunnen
DNA-veranderingen veroorzaken. Ook chronische ontstekingen vormen een risicofactor. Bij
gezwellen van borst en prostaat spelen geslachtshormonen een rol. Virusinfecties kunnen
leiden tot baarmoederhalskanker en leverkanker.
Door carcinogenen, ioniserende straling en andere prikkels kan er wat fout gaan in de
celkern. Er kunnen stukken DNA vrij komen te liggen. Zo kan ongewone erfelijke informatie
tot uiting komen. Er is dan verlies van differentiatie. Sommige gezwellen maken
tumormarkers (stoffen die kenmerkend zijn voor bepaalde tumoren). Normale celdelingen
worden gereguleerd door stukken DNA, die groeigenen genoemd worden. Wanneer
groeigenen vrij spel krijgen kunnen deze cellen ongecontroleerd gaan delen.
Benigne tumoren zijn goedaardige gezwellen met een kapsel erom heen die autonoom
(zelfstandig) groeien. Daarbij drukt een tumor de omringende weefsels opzij, dit heet
expansieve groei. Er zijn verschillende soorten goedaardige gezwellen:
Adenoom: goedaardig kliergezwel
Angioom: goedaardig vaatgezwel
Lipoom: goedaardig vetbultje
Myoom: goedaardig spiergezwel
Meningeoom: goedaardig hersenvliesgezwel
Neurinoom: goedaardig zenuwgezwel
Een benigne tumor wordt vaak ontdekt doordat de patiënt zelf een gezwel voelt. Ook kan
een benigne tumor door afsluiting van holtes of door verdrukking van omgevende weefsels
aanleiding geven tot klachten.
Dat een gezwel benigne is wordt aangetoond met pathologisch-anatomisch onderzoek.
Soms voldoet cytologie, het microscopisch beoordelen van losse cellen. Soms is er
histologisch onderzoek nodig, waarbij een stukje weefsel microscopisch beoordeeld wordt.
De behandeling van benigne gezwellen is meestal excisie. De prognose is over het algemeen
goed.
Maligne tumoren zijn kwaadaardige gezwellen die ook autonoom groeien. Er is meestal
geen kapsel en een maligne tumor groeit infiltratief. Dat betekent dat uitlopers van de
kanker doordringen in omringende weefselstructuren. Dit kan een metastase veroorzaken.
De cellen van een maligne tumor wijken vaak sterk af van de cellen in het weefsel van
oorsprong; men spreekt van een lage differentiatie. Wanneer de uitlopers van een maligne
tumor tot in een lymfevat groeien, kunnen kankercellen meegesleept worden naar
lymfeknopen waar ze verder kunnen groeien (lymfogene metastasering).
