BURGERLIJK PROCESRECHT
WEEK 1
Hoorcollege
Inleiding civiele geschillenbeslechting
Een civiele rechtszaak aanhangig maken
Privaatrechtelijke aanspraken afdwingen met ´de sterke arm der wet´
Procedure leidt tot bindende beslissing omtrent rechtsverhoudingen tussen partijen
die ten uitvoer kan worden gelegd -> uitspraak = executoriale titel
Doelen van de civiele procedure
Voorkomen van eigenrichting
Verwezenlijken van (privaatrechtelijke) aanspraken:
- juridische geschilbeslechting: vaststellen van feiten en rechtsposities
- rechtsontwikkelings- en rechtseenheid: ‘de schaduw van het recht’
- rechtvaardige beslissing (waarheidsvinding): NIET altijd weergave van de beleefde
waarheid van partijen, WEL ‘recht doen’ aan partijen
Conflictoplossing -> NIET creatieve oplossing voor het onderliggende conflict. WEL op
de gebaseerde beslissing in het juridische geschil
Procesrecht:
Vertaalt een situatie in de werkelijkheid naar een juridische aanspraak
Structureert het partijdebat met als doel het bereiken van een einduitspraak (of
andere uitkomst) binnen redelijke termijn
Eerlijk proces en (ervaren) procedurele rechtvaardigheid als doel op zichzelf ->
partijen het gevoel geven dat ze gehoord worden draagt bij aan aanvaardbaarheid
van de beslissing
Spanningsvelden
Efficiëntie/snelheid – waarheidsvinding: van schriftelijke ronde(s) naar mondelinge
behandeling als ‘hart’ van de procedure
Partijautonomie – actievere rol van de rechter: wie heeft de regie?
Toegang tot de rechter (6 EVRM) – kosten: procedure kan duur, lang en complex zijn
Artikel 6 EVRM
-> eisen aan de inrichting van de rechterlijke macht en de persoon van de rechter
-> eisen aan de toegang tot de procedure
-> eisen aan de procedure
Nationale beginselen
Hoor & wederhoor (art. 19 Rv)
Startprocedure met dagvaarding (of verzoekschrift): waarom is het belangrijk dat
gedaagde (of verweerder) op de hoogte wordt gesteld?
Uitzondering: beslagrekest
Conclusie van antwoord: waarom moet gedaagde de kans krijgen om te reageren?
Mondelinge behandeling: wat als een partij nieuwe stellingen inneemt of nieuwe
stukken inbrengt?
Redelijke termijn (art. 20 Rv)
Volledigheids- en waarheidsplicht (art. 21 Rv)
,Art. 21 Rv: feiten volledig en naar waarheid aanvoeren
-> Uitzondering: gewichtige redenen (vertrouwelijke informatie, bedrijfsgeheimen)
Art. 22 Rv: rechter kan informatie opvragen
Procespartij kiest eigen insteek en interpretatie, maar liegen mag niet: geen feiten
aanvoeren waarvan je weet dat die niet juist (kunnen) zijn, geen feiten ontkennen
waarvan je weet dat die juist zijn, en geen feiten achterhouden waardoor rechter op het
verkeerde been wordt gezet -> hoe ver reikt de stelplicht? -> Streven naar uitspraak die
zoveel mogelijk berust op hetgeen zich werkelijk heeft voorgedaan
Zeggenschap in de procedure (art. 23, 24 en 25 Rv)
Partijautonomie (art. 23 en 24 Rv)
Aard en de omvang van het geding worden in beginsel door partijen bepaald (art. 24
lid 1 Rv); feiten stellen en zo nodig bewijzen (art. 149 Rv)
Rechter mag wél de grondslag van de vordering of het verweer bespreken (art. 24 lid 2
Rv)
Ambtshalve aanvullen rechtsgronden (art. 25 Rv)
Bijzondere plek consumentenbescherming
Motiveringsplicht (art. 30, zie ook art. 23 en 24 Rv)
Openbaarheid (art. 27 en 29 Rv)
Goede procesorde als ‘paraplu
Alternatieve routes geschilbeslechting
ADR
Private geschilbeslechting
Op basis van vrijwilligheid (contractuele afspraak)
Van formeel naar informeel:
- Arbitrage
- Bindend advies
- Mediation
- Online Dispute Resolution (ODR)
Tenuitvoerlegging alleen via overheidsrechter
Arbitrage en artikel 6 EVRM
Vrijwilligheid: vooraf afgesproken met arbitraal beding of nadat geschil is gerezen
met ad-hoc compromis
Beginselen zijn minimumvoorwaarden voor een eerlijke procedure, maar bij ADR
(arbitrage) gelden die beginselen niet altijd onverkort, zoals openbaarheid
Art. 6 EVRM werkt indirect door, omdat de gewone rechter – bij vernietiging of verlof
tot tenuitvoerlegging van het arbitrale vonnis – o.a. toetst of sprake is van strijd met
de openbare orde -> schending van fundamentele waarborgen, zoals onpartijdigheid
of hoor & wederhoor
Uitkomst = arbitraal vonnis; bindende beslissing door een derde: één of meerdere
arbiters die speciaal benoemd worden
Geen zaken die van openbare orde zijn
Wettelijk verankerd (art. 1020 Rv): deels regelend recht waarvan kan worden
afgeweken, meestal in arbitragereglement
Arbitraal vonnis kan na verlof van de rechter (exequatur) ten uitvoer worden gelegd
(art. 1065 Rv), maar weigeringsgronden zijn beperkt; geen verkapt hoger beroep
Bindend advies
Uitkomst = vaststellingsovereenkomst (art. 7:900 lid 2 BW)
Nakoming vorderen bij de rechter
Vernietiging alleen mogelijk in uitzonderlijke gevallen
Geen uitgewerkte procesregels in de wet;
Geschillencommissies werken wel met reglement
, ‘Zuiver’ bindend advies: aanvulling overeenkomst, bijv. prijsvaststelling door
deskundige
‘Onzuiver’ bindend advies: geschilbeslechting door derde
Mediation
Uitkomst = vaststellingsovereenkomst (art. 7:900 lid 2 BW)
Mediator begeleidt als neutrale bemiddelingsdeskundige onderhandelingen tussen
partijen die zijn gericht op een gezamenlijk gedragen uitkomst met inachtneming van
de belangen van partijen
Jurisprudentie
EHRM M./Malta
Voorlopige maatregel
Casus: burenruzie -> verbod op het uit het raam hangen van was als voorlopige
maatregel toegekend in 1985. Zitting op bezwaar verplaatst zonder dat gedaagde dat
wist, na overleg tussen rechter en advocaat wederpartij die familie waren van elkaar.
Schending van hoor en wederhoor/onpartijdigheid/’equality of arms’?
Voorlopige maatregel is geen definitieve geschilbeslechting, maar kan wel neerkomen
op een oordeel over de hoofdzaak voor een aanzienlijke periode en soms zelfs
‘definitief’ zijn.
Voorlopige voorzieningen en bodemprocedures hebben dus regelmatig betrekking op
dezelfde burgerlijke rechten of verplichtingen, en hebben vergelijkbare langdurige of
blijvende gevolgen
Indien een voorlopige maatregel, gelet op de aard, het doel, de strekking en gevolgen
ervan, kan worden geacht het betrokken burgerlijk recht of de verplichting
vast te stellen, ongeacht de duur van de maatregel, is in art. 6 EVRM van
toepassing.
In uitzonderlijke gevallen, zoals wanneer de maatregel slechts effectief kan zijn bij
snelle besluitvorming, kan van art. 6 EVRM worden afgeweken
> Maar dat geldt niet voor het recht op berechting door een onafhankelijke en
onpartijdige rechter
> Andere procedurele waarborgen (zoals hoor en wederhoor) zijn slechts van
toepassing voor zover zij verenigbaar zijn met aard en doel van de betreffende
voorlopige voorziening
HvJ EU Alassini
ADR
Mag de staat een vorm van ADR (hier: verplichte poging tot bemiddeling) verplicht stellen
als voorwaarde voor toegang tot de rechter? JA, mits:
• Geen bindende beslissing • Geen wezenlijke vertraging • Schorsing verjaring • Geen of
zeer geringe kosten • Niet uitsluitend via elektronische weg • Voorlopige maatregelen bij
uitzondering
HR CSW/PPSB
Mediation
Uitleg mediationclausule volgens Haviltex-maatstaf: de zin die partijen er in de
gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan mochten toekennen en op
hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten
Mediationclausule kan niet verplichtend karakter hebben, of verplichting voor partijen
inhouden om mediation te beproeven voordat zij in rechte (of in arbitrage) een
procedure aanhangig maken
Maar dan nog kan de rechter beslissen dat de behandeling van de zaak doorgaat, bijv.
omdat de zaak te spoedeisend is of omdat het zinloos is om mediation te beproeven –
in casu: PPSB had geen vertrouwen in mediation
, Werkgroep
Eerst bezwaar indienen bij de zorgverzekeraar met het bewijs. EN vervolgens kijken wat
dan. Hier is het al een soort van vastgesteld dat het via arbitrage moet gaan.
Arbitrageovereenkomst moet formeel overeen worden gekomen. Meghan wist niet dat
zo’n arbitrage is opgenomen in de algemene voorwaarden. Haar toegang tot de rechter
wordt beperkt (art. 17 Gw/ 6 EVRM). Niet iedereen leest de algemene voorwaarden en de
zwarte/grijze lijst is er om de consumenten te beschermen.
Er is geen bewuste overeenstemming aan de kant van Meghan met arbitrage.
Bezwaartermijn minimaal 1 maand om te kiezen tussen arbitrage of overheidsrechter.
In de mail staat er binnen 1 maand. Sinds Meghan een leek is, is de vraag in hoeverre is
haar keuze hierin dan eigenlijk vrij.
Een arbitrage is niet per se goedkoper dan een overheidsrechtspraak.
Onpartijdigheid/onafhankelijkheid doordat de zorgverzekeraar betaald de arbitrage. Er
bestaat dan een gevaar voor de belangenafweging.
Alleen online is ook een probleem (Alassini). Dit mag niet alleen gaan via de
elektronische weg (R.O. 58). Hierdoor kan de weer- en wederhoor bemoeilijk worden
WEEK 1
Hoorcollege
Inleiding civiele geschillenbeslechting
Een civiele rechtszaak aanhangig maken
Privaatrechtelijke aanspraken afdwingen met ´de sterke arm der wet´
Procedure leidt tot bindende beslissing omtrent rechtsverhoudingen tussen partijen
die ten uitvoer kan worden gelegd -> uitspraak = executoriale titel
Doelen van de civiele procedure
Voorkomen van eigenrichting
Verwezenlijken van (privaatrechtelijke) aanspraken:
- juridische geschilbeslechting: vaststellen van feiten en rechtsposities
- rechtsontwikkelings- en rechtseenheid: ‘de schaduw van het recht’
- rechtvaardige beslissing (waarheidsvinding): NIET altijd weergave van de beleefde
waarheid van partijen, WEL ‘recht doen’ aan partijen
Conflictoplossing -> NIET creatieve oplossing voor het onderliggende conflict. WEL op
de gebaseerde beslissing in het juridische geschil
Procesrecht:
Vertaalt een situatie in de werkelijkheid naar een juridische aanspraak
Structureert het partijdebat met als doel het bereiken van een einduitspraak (of
andere uitkomst) binnen redelijke termijn
Eerlijk proces en (ervaren) procedurele rechtvaardigheid als doel op zichzelf ->
partijen het gevoel geven dat ze gehoord worden draagt bij aan aanvaardbaarheid
van de beslissing
Spanningsvelden
Efficiëntie/snelheid – waarheidsvinding: van schriftelijke ronde(s) naar mondelinge
behandeling als ‘hart’ van de procedure
Partijautonomie – actievere rol van de rechter: wie heeft de regie?
Toegang tot de rechter (6 EVRM) – kosten: procedure kan duur, lang en complex zijn
Artikel 6 EVRM
-> eisen aan de inrichting van de rechterlijke macht en de persoon van de rechter
-> eisen aan de toegang tot de procedure
-> eisen aan de procedure
Nationale beginselen
Hoor & wederhoor (art. 19 Rv)
Startprocedure met dagvaarding (of verzoekschrift): waarom is het belangrijk dat
gedaagde (of verweerder) op de hoogte wordt gesteld?
Uitzondering: beslagrekest
Conclusie van antwoord: waarom moet gedaagde de kans krijgen om te reageren?
Mondelinge behandeling: wat als een partij nieuwe stellingen inneemt of nieuwe
stukken inbrengt?
Redelijke termijn (art. 20 Rv)
Volledigheids- en waarheidsplicht (art. 21 Rv)
,Art. 21 Rv: feiten volledig en naar waarheid aanvoeren
-> Uitzondering: gewichtige redenen (vertrouwelijke informatie, bedrijfsgeheimen)
Art. 22 Rv: rechter kan informatie opvragen
Procespartij kiest eigen insteek en interpretatie, maar liegen mag niet: geen feiten
aanvoeren waarvan je weet dat die niet juist (kunnen) zijn, geen feiten ontkennen
waarvan je weet dat die juist zijn, en geen feiten achterhouden waardoor rechter op het
verkeerde been wordt gezet -> hoe ver reikt de stelplicht? -> Streven naar uitspraak die
zoveel mogelijk berust op hetgeen zich werkelijk heeft voorgedaan
Zeggenschap in de procedure (art. 23, 24 en 25 Rv)
Partijautonomie (art. 23 en 24 Rv)
Aard en de omvang van het geding worden in beginsel door partijen bepaald (art. 24
lid 1 Rv); feiten stellen en zo nodig bewijzen (art. 149 Rv)
Rechter mag wél de grondslag van de vordering of het verweer bespreken (art. 24 lid 2
Rv)
Ambtshalve aanvullen rechtsgronden (art. 25 Rv)
Bijzondere plek consumentenbescherming
Motiveringsplicht (art. 30, zie ook art. 23 en 24 Rv)
Openbaarheid (art. 27 en 29 Rv)
Goede procesorde als ‘paraplu
Alternatieve routes geschilbeslechting
ADR
Private geschilbeslechting
Op basis van vrijwilligheid (contractuele afspraak)
Van formeel naar informeel:
- Arbitrage
- Bindend advies
- Mediation
- Online Dispute Resolution (ODR)
Tenuitvoerlegging alleen via overheidsrechter
Arbitrage en artikel 6 EVRM
Vrijwilligheid: vooraf afgesproken met arbitraal beding of nadat geschil is gerezen
met ad-hoc compromis
Beginselen zijn minimumvoorwaarden voor een eerlijke procedure, maar bij ADR
(arbitrage) gelden die beginselen niet altijd onverkort, zoals openbaarheid
Art. 6 EVRM werkt indirect door, omdat de gewone rechter – bij vernietiging of verlof
tot tenuitvoerlegging van het arbitrale vonnis – o.a. toetst of sprake is van strijd met
de openbare orde -> schending van fundamentele waarborgen, zoals onpartijdigheid
of hoor & wederhoor
Uitkomst = arbitraal vonnis; bindende beslissing door een derde: één of meerdere
arbiters die speciaal benoemd worden
Geen zaken die van openbare orde zijn
Wettelijk verankerd (art. 1020 Rv): deels regelend recht waarvan kan worden
afgeweken, meestal in arbitragereglement
Arbitraal vonnis kan na verlof van de rechter (exequatur) ten uitvoer worden gelegd
(art. 1065 Rv), maar weigeringsgronden zijn beperkt; geen verkapt hoger beroep
Bindend advies
Uitkomst = vaststellingsovereenkomst (art. 7:900 lid 2 BW)
Nakoming vorderen bij de rechter
Vernietiging alleen mogelijk in uitzonderlijke gevallen
Geen uitgewerkte procesregels in de wet;
Geschillencommissies werken wel met reglement
, ‘Zuiver’ bindend advies: aanvulling overeenkomst, bijv. prijsvaststelling door
deskundige
‘Onzuiver’ bindend advies: geschilbeslechting door derde
Mediation
Uitkomst = vaststellingsovereenkomst (art. 7:900 lid 2 BW)
Mediator begeleidt als neutrale bemiddelingsdeskundige onderhandelingen tussen
partijen die zijn gericht op een gezamenlijk gedragen uitkomst met inachtneming van
de belangen van partijen
Jurisprudentie
EHRM M./Malta
Voorlopige maatregel
Casus: burenruzie -> verbod op het uit het raam hangen van was als voorlopige
maatregel toegekend in 1985. Zitting op bezwaar verplaatst zonder dat gedaagde dat
wist, na overleg tussen rechter en advocaat wederpartij die familie waren van elkaar.
Schending van hoor en wederhoor/onpartijdigheid/’equality of arms’?
Voorlopige maatregel is geen definitieve geschilbeslechting, maar kan wel neerkomen
op een oordeel over de hoofdzaak voor een aanzienlijke periode en soms zelfs
‘definitief’ zijn.
Voorlopige voorzieningen en bodemprocedures hebben dus regelmatig betrekking op
dezelfde burgerlijke rechten of verplichtingen, en hebben vergelijkbare langdurige of
blijvende gevolgen
Indien een voorlopige maatregel, gelet op de aard, het doel, de strekking en gevolgen
ervan, kan worden geacht het betrokken burgerlijk recht of de verplichting
vast te stellen, ongeacht de duur van de maatregel, is in art. 6 EVRM van
toepassing.
In uitzonderlijke gevallen, zoals wanneer de maatregel slechts effectief kan zijn bij
snelle besluitvorming, kan van art. 6 EVRM worden afgeweken
> Maar dat geldt niet voor het recht op berechting door een onafhankelijke en
onpartijdige rechter
> Andere procedurele waarborgen (zoals hoor en wederhoor) zijn slechts van
toepassing voor zover zij verenigbaar zijn met aard en doel van de betreffende
voorlopige voorziening
HvJ EU Alassini
ADR
Mag de staat een vorm van ADR (hier: verplichte poging tot bemiddeling) verplicht stellen
als voorwaarde voor toegang tot de rechter? JA, mits:
• Geen bindende beslissing • Geen wezenlijke vertraging • Schorsing verjaring • Geen of
zeer geringe kosten • Niet uitsluitend via elektronische weg • Voorlopige maatregelen bij
uitzondering
HR CSW/PPSB
Mediation
Uitleg mediationclausule volgens Haviltex-maatstaf: de zin die partijen er in de
gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan mochten toekennen en op
hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten
Mediationclausule kan niet verplichtend karakter hebben, of verplichting voor partijen
inhouden om mediation te beproeven voordat zij in rechte (of in arbitrage) een
procedure aanhangig maken
Maar dan nog kan de rechter beslissen dat de behandeling van de zaak doorgaat, bijv.
omdat de zaak te spoedeisend is of omdat het zinloos is om mediation te beproeven –
in casu: PPSB had geen vertrouwen in mediation
, Werkgroep
Eerst bezwaar indienen bij de zorgverzekeraar met het bewijs. EN vervolgens kijken wat
dan. Hier is het al een soort van vastgesteld dat het via arbitrage moet gaan.
Arbitrageovereenkomst moet formeel overeen worden gekomen. Meghan wist niet dat
zo’n arbitrage is opgenomen in de algemene voorwaarden. Haar toegang tot de rechter
wordt beperkt (art. 17 Gw/ 6 EVRM). Niet iedereen leest de algemene voorwaarden en de
zwarte/grijze lijst is er om de consumenten te beschermen.
Er is geen bewuste overeenstemming aan de kant van Meghan met arbitrage.
Bezwaartermijn minimaal 1 maand om te kiezen tussen arbitrage of overheidsrechter.
In de mail staat er binnen 1 maand. Sinds Meghan een leek is, is de vraag in hoeverre is
haar keuze hierin dan eigenlijk vrij.
Een arbitrage is niet per se goedkoper dan een overheidsrechtspraak.
Onpartijdigheid/onafhankelijkheid doordat de zorgverzekeraar betaald de arbitrage. Er
bestaat dan een gevaar voor de belangenafweging.
Alleen online is ook een probleem (Alassini). Dit mag niet alleen gaan via de
elektronische weg (R.O. 58). Hierdoor kan de weer- en wederhoor bemoeilijk worden
