SOCIALE EN GEDRAGSWETENSCHAPPEN
T1 H1: Sociale beïnvloeding en cognitie
1. Tussen psychologie en sociologie
Sociale psychologie
= wetenschappelijke studie v/d manier waarop gedachten, gevoelens en handelingen v.
mensen beïnvloed worden
door de feitelijke, voorgestelde of impliciete aanwezigheid v. andere mensen
▪ 2 delen:
psychologie (= studie individuele gedrag) + sociologie (= studie groepen, maatschappij)
sociale psychologie= overlap
▪ toepassing: nudging
= sturen menselijk gedrag door subtiele 'duwtjes' in omgeving/ communicatie, zonder
keuzevrijheid weg te nemen
vb.: piano trap
2. Sociale beïnvloeding
varieert in mate druk uitgeoefend
2.1 Continuüm
HOGE LAGE HOGE
druk druk druk
▪ kan ook automatisch (automatische beïnvloeding)
1
,bv.: kameleoneffect: gedrag waarbij we mensen imiteren zonder er bewust van te zijn
2.2 conformiteit
▪ conformisme
= aanpassen v. gedachten, gevoelens en gedrag aan groepsnormen
▪ reden tot groep willen behoren:
- vergrootte vroeger kans op overleving evolutie
experiment 1 : autokinetisch effect
▪ Muzafer Sherif (1906-1988)
- experimenten rond groepsvorming, normen & conflicten
= experiment sociale beïnvloeding, visuele illusie
▪ resultaat:
Proefpersonen kijken in donkere
- in onzekere situaties conformeren we ons soms naar groep
kamer naar stilstaand lichtpuntje
- niet alleen meteen na experiment, ook verinnerlijking
Alleen: verschillende schattingen
(groepsnorm wordt deel van je eigen denken/overtuiging) van beweging
▪ verklaring: In groep: antwoorden stemmen af
tot gemeenschappelijke norm
- informationele beïnvloeding
Later alleen: blijven groepsnorm
= gedrag v. anderen is goede manier om aan informatie te
volgen → verinnerlijking
geraken en te beoordelen of persoonlijke norm correct is
(situatie onzeker)
▪ andere vb.:
- needle spiking, toiletpapier hamesteren in coronatijd
experiment 2 : lijnstukkenexperiment
▪ Solomon Asch (1907-1996)
- experimenten rond conformisme
= experiment sociale beïnvloeding
▪ resultaat:
- we volgen mening anderen soms zonder expliciete druk of vraag
▪ verschil met Sherif: hebben groep niet nodig om info te krijgen
geen onzekere situatie
2
,▪ verklaring:
- normatieve beïnvloeding
= sociaal motief: we willen niet uitgesloten worden, groep is geen middel maar doel
kan soms leiden tot publieke conformiteit
= doen alsof (niet akkoord met groep, maar toch aanpassing of inwilliging
vb. meelopers pestgedrag
▪ kritieken & bedenkingen:
- recentere studies bevestigen experiment Asch
- jongere generaties minder confrormistisch
- kritiek o.a. Milgram: te onbeduidend, er hangt niets van af, geen belangrijke taak
schokexperiment
DUS 3 verklaringen conformeren:
Informationele normatieve publieke
beïnvloeding beïnvloeding conformiteit
groep weet het sociaal motief niet akkoord
beter niet buiten met anderen
eigen info groep willen toch deels
controleren vallen aanpassen
'faken'
bekijk extra document teksten
2.3 inwilliging
= instemmen met verzoeken v. anderen
conformisme: hier wel rechtstreekse druk/ dwang met expliciete vraag andere persoon
(niet perse autoriteit)
▪ waarom willigen mensen verzoek om solidair te zijn in?
niet gemakkelijk ‘neen’ zeggen
mogelijke beïnvloedingstechnieken of vormen van sociale manipulatie:
1) Voet-tussen-de-deur-techniek
▪ techniek: vraag om op grote gunst in te gaan, na klein verzoek aanvaard te hebben
▪ mogelijke verklaringen:
- we willen graag consistent zijn
3
, - we verwachten dat anderen zelfde gedrag als bij eerste verzoek verwachten
- cognitieve dissonantie (zie later)
▪ factoren die effect beïnvloeden:
- individualistische cultuur
- consistentie is belangrijk voor je
- compliment na eerste verzoek over je gedrag
- tijd tussen 2 verzoeken is klein
- eerste verzoek is onbeduidend
2) Deur-in-het-gezicht-techniek
Voet-tussen-de-deur-techniek
▪ techniek: je vraagt eerst grote onredelijke gunst die zeker geweigerd wordt,
daarna kleine gunst
▪ mogelijke verklaring:
- wederkerigheidsnorm: moreel verplicht omdat andere partij toegeving doet en dus
wederdienst verwacht
▪ hoe kleiner tijd tussen verzoeken => hoe groter effect
3) Zodra-de-bal-aan-het-rollen-is-techniek
▪ techniek: je vraagt eerst beperkt engagement, na inwilliging wordt eigenlijke
engagement duidelijk
▪ mogelijke verklaring:
- consistentie: we willen ons houden aan eerder genomen beslissing
4) Dat-is-nog-niet-alles-techniek
▪ techniek: na eerste matig bod volgt beter bod (korting of bonus).
je krijgt meer voor zelfde geld
▪ mogelijke verklaring:
- wederkerigheidsnorm
▪ hoe kleiner tijd tussen beide verzoeken, hoe groter effect
4
T1 H1: Sociale beïnvloeding en cognitie
1. Tussen psychologie en sociologie
Sociale psychologie
= wetenschappelijke studie v/d manier waarop gedachten, gevoelens en handelingen v.
mensen beïnvloed worden
door de feitelijke, voorgestelde of impliciete aanwezigheid v. andere mensen
▪ 2 delen:
psychologie (= studie individuele gedrag) + sociologie (= studie groepen, maatschappij)
sociale psychologie= overlap
▪ toepassing: nudging
= sturen menselijk gedrag door subtiele 'duwtjes' in omgeving/ communicatie, zonder
keuzevrijheid weg te nemen
vb.: piano trap
2. Sociale beïnvloeding
varieert in mate druk uitgeoefend
2.1 Continuüm
HOGE LAGE HOGE
druk druk druk
▪ kan ook automatisch (automatische beïnvloeding)
1
,bv.: kameleoneffect: gedrag waarbij we mensen imiteren zonder er bewust van te zijn
2.2 conformiteit
▪ conformisme
= aanpassen v. gedachten, gevoelens en gedrag aan groepsnormen
▪ reden tot groep willen behoren:
- vergrootte vroeger kans op overleving evolutie
experiment 1 : autokinetisch effect
▪ Muzafer Sherif (1906-1988)
- experimenten rond groepsvorming, normen & conflicten
= experiment sociale beïnvloeding, visuele illusie
▪ resultaat:
Proefpersonen kijken in donkere
- in onzekere situaties conformeren we ons soms naar groep
kamer naar stilstaand lichtpuntje
- niet alleen meteen na experiment, ook verinnerlijking
Alleen: verschillende schattingen
(groepsnorm wordt deel van je eigen denken/overtuiging) van beweging
▪ verklaring: In groep: antwoorden stemmen af
tot gemeenschappelijke norm
- informationele beïnvloeding
Later alleen: blijven groepsnorm
= gedrag v. anderen is goede manier om aan informatie te
volgen → verinnerlijking
geraken en te beoordelen of persoonlijke norm correct is
(situatie onzeker)
▪ andere vb.:
- needle spiking, toiletpapier hamesteren in coronatijd
experiment 2 : lijnstukkenexperiment
▪ Solomon Asch (1907-1996)
- experimenten rond conformisme
= experiment sociale beïnvloeding
▪ resultaat:
- we volgen mening anderen soms zonder expliciete druk of vraag
▪ verschil met Sherif: hebben groep niet nodig om info te krijgen
geen onzekere situatie
2
,▪ verklaring:
- normatieve beïnvloeding
= sociaal motief: we willen niet uitgesloten worden, groep is geen middel maar doel
kan soms leiden tot publieke conformiteit
= doen alsof (niet akkoord met groep, maar toch aanpassing of inwilliging
vb. meelopers pestgedrag
▪ kritieken & bedenkingen:
- recentere studies bevestigen experiment Asch
- jongere generaties minder confrormistisch
- kritiek o.a. Milgram: te onbeduidend, er hangt niets van af, geen belangrijke taak
schokexperiment
DUS 3 verklaringen conformeren:
Informationele normatieve publieke
beïnvloeding beïnvloeding conformiteit
groep weet het sociaal motief niet akkoord
beter niet buiten met anderen
eigen info groep willen toch deels
controleren vallen aanpassen
'faken'
bekijk extra document teksten
2.3 inwilliging
= instemmen met verzoeken v. anderen
conformisme: hier wel rechtstreekse druk/ dwang met expliciete vraag andere persoon
(niet perse autoriteit)
▪ waarom willigen mensen verzoek om solidair te zijn in?
niet gemakkelijk ‘neen’ zeggen
mogelijke beïnvloedingstechnieken of vormen van sociale manipulatie:
1) Voet-tussen-de-deur-techniek
▪ techniek: vraag om op grote gunst in te gaan, na klein verzoek aanvaard te hebben
▪ mogelijke verklaringen:
- we willen graag consistent zijn
3
, - we verwachten dat anderen zelfde gedrag als bij eerste verzoek verwachten
- cognitieve dissonantie (zie later)
▪ factoren die effect beïnvloeden:
- individualistische cultuur
- consistentie is belangrijk voor je
- compliment na eerste verzoek over je gedrag
- tijd tussen 2 verzoeken is klein
- eerste verzoek is onbeduidend
2) Deur-in-het-gezicht-techniek
Voet-tussen-de-deur-techniek
▪ techniek: je vraagt eerst grote onredelijke gunst die zeker geweigerd wordt,
daarna kleine gunst
▪ mogelijke verklaring:
- wederkerigheidsnorm: moreel verplicht omdat andere partij toegeving doet en dus
wederdienst verwacht
▪ hoe kleiner tijd tussen verzoeken => hoe groter effect
3) Zodra-de-bal-aan-het-rollen-is-techniek
▪ techniek: je vraagt eerst beperkt engagement, na inwilliging wordt eigenlijke
engagement duidelijk
▪ mogelijke verklaring:
- consistentie: we willen ons houden aan eerder genomen beslissing
4) Dat-is-nog-niet-alles-techniek
▪ techniek: na eerste matig bod volgt beter bod (korting of bonus).
je krijgt meer voor zelfde geld
▪ mogelijke verklaring:
- wederkerigheidsnorm
▪ hoe kleiner tijd tussen beide verzoeken, hoe groter effect
4
