Week 1 – Person-Centred Care
Person-Centred Care (PCC) betekent dat niet de ziekte, maar de persoon als geheel
centraal staat. Een persoon heeft naast een aandoening ook eigen waarden, overtuigingen,
emoties, relaties, voorkeuren en doelen. De zorg wordt daarom afgestemd op wat voor deze
specifieke persoon belangrijk en haalbaar is.
PCC betekent dat de professional met de persoon werkt in plaats van alleen voor de
persoon. De professional brengt medische en professionele kennis in, terwijl de patiënt
kennis heeft over zichzelf, de eigen ervaringen en voorkeuren. Door deze kennis te
combineren ontstaat passende zorg en kunnen patiënt en professional samen beslissingen
nemen.
Leerdoel 1 – Belangrijke theorieën en conceptuele modellen van PCCD
analyseren
1. Carl Rogers
Carl Rogers vormt een belangrijke basis voor persoonsgerichte zorg. Hij benadrukte dat de
cliënt zelf belangrijke kennis heeft over zijn of haar behoeften en daarom actief betrokken
moet worden bij het oplossen van problemen. De professional is dus niet de enige expert.
De kern van Rogers is dat de persoon serieus wordt genomen en ruimte krijgt om zichzelf en
de eigen behoeften te begrijpen. Dit sluit aan bij PCC, omdat de patiënt niet wordt gezien als
passieve ontvanger van zorg. De professional werkt samen met de persoon.
2. Tom Kitwood
Tom Kitwood ontwikkelde de personhood-benadering, vooral vanuit de zorg voor mensen
met dementie. Hij benadrukte dat iemand altijd als volwaardig persoon moet worden
gezien en nooit mag worden gereduceerd tot een ziekte of diagnose. Waardigheid, relaties
en respect zijn hierbij belangrijk.
Rogers legt dus vooral nadruk op de actieve rol en eigen kennis van de persoon, terwijl
Kitwood benadrukt dat iemand altijd als persoon met waardigheid en relaties moet
worden gezien. Samen vormen deze ideeën een belangrijke basis voor PCC.
3. Shared decision-making
Bij PCC worden beslissingen zoveel mogelijk samen genomen. De patiënt brengt kennis in
over zichzelf, zoals waarden, voorkeuren, ervaringen en wat haalbaar is in het dagelijks
leven. De professional brengt kennis in over behandelingen, risico's en mogelijkheden.
Dit heet shared decision-making. Het betekent niet dat de patiënt alle verantwoordelijkheid
overneemt, maar dat patiënt en professional samen zoeken naar de best passende keuze.
4. Self-efficacy
,Self-efficacy, oftewel zelfeffectiviteit, betekent het vertrouwen van iemand in het eigen
vermogen om gedrag uit te voeren en invloed uit te oefenen op de eigen situatie. Wanneer
mensen vertrouwen hebben in hun eigen mogelijkheden, kunnen zij actiever deelnemen aan
hun zorg. PCC probeert daarom niet alleen goede beslissingen te ondersteunen, maar ook
de regie en het vertrouwen van de patiënt te versterken.
5. IOM – patiëntgerichte zorg
Het Institute of Medicine (IOM) beschreef patiëntgerichte zorg als een belangrijk onderdeel
van goede kwaliteit van zorg. Patiënten worden gezien als actieve deelnemers aan hun
eigen zorg en krijgen invloed op beslissingen over hun gezondheid. Professionals
ondersteunen hen bij het maken van passende keuzes.
De patiënt is dus niet alleen iemand die een behandeling ontvangt. De patiënt weet zelf hoe
een aandoening het dagelijks leven beïnvloedt en wat belangrijk of haalbaar is. Deze
ervaringskennis moet worden gecombineerd met professionele kennis.
De invloed van context: Een persoon kan niet los worden gezien van zijn of haar
omgeving. Familie, woning, werk, financiën, sociale contacten en beschikbare
ondersteuning kunnen allemaal invloed hebben op gezondheid en op de haalbaarheid
van een behandeling. PCC kijkt daarom niet alleen naar de persoon, maar ook naar
de context.
Een voorbeeld is een oudere persoon die na een heupfractuur naar huis zou kunnen gaan
omdat een partner ondersteuning kan bieden. Als die partner zelf kwetsbaar is, betekent de
aanwezigheid van een partner niet automatisch dat thuiszorg haalbaar is. Je moet dus kijken
naar de werkelijke situatie en niet alleen naar wat op papier beschikbaar lijkt.
Ook de woning kan belangrijk zijn. Een slecht geventileerde woning kan bijvoorbeeld
bijdragen aan gezondheidsproblemen, waardoor alleen medische behandeling onvoldoende
is. Dit laat zien waarom PCC een holistische blik vraagt.
6. Picker – patiëntperspectief
De Picker-benadering kijkt vanuit het perspectief van de patiënt naar persoonsgerichte
zorg. Het model beschrijft acht principes die laten zien wat patiënten nodig hebben om zorg
als persoonsgericht te ervaren. De kernvraag is: “Wat moet de patiënt ervaren om de zorg
als persoonsgericht te ervaren?”
De acht principes zijn:
1. Snelle toegang tot betrouwbare zorg en informatie – de patiënt moet op tijd
passende zorg en informatie kunnen krijgen.
2. Effectieve behandeling door vertrouwde professionals – de behandeling moet
kwalitatief goed zijn en de patiënt moet vertrouwen hebben in de professional.
3. Continuïteit en soepele overgangen – informatie en verantwoordelijkheden moeten
goed worden overgedragen.
, 4. Betrokkenheid van familie en naasten – familie en naasten worden betrokken
wanneer de patiënt dit wenst.
5. Informatie, communicatie en ondersteuning bij zelfzorg – de patiënt krijgt
begrijpelijke informatie en ondersteuning om zelf regie te kunnen voeren.
6. Betrokkenheid bij beslissingen en respect voor voorkeuren – persoonlijke
waarden en wensen worden meegenomen.
7. Emotionele ondersteuning, empathie en respect – er is aandacht voor angst,
onzekerheid en emoties.
8. Aandacht voor lichamelijke en omgevingsbehoeften – bijvoorbeeld comfort,
privacy, veiligheid en pijnbestrijding.
Je kunt de acht principes kort onthouden als: toegang – behandeling – continuïteit –
familie – informatie – samen beslissen – emotionele steun – lichamelijk comfort.
7. PCNF – McCormack & McCance
Het Person-centred Nursing Framework (PCNF) van McCormack en McCance beschrijft
wat verpleegkundigen en organisaties nodig hebben om persoonsgerichte zorg mogelijk te
maken. Het is een middle-range theory en kan worden gebruikt voor praktijk, onderzoek,
onderwijs, implementatie en beleid. Het model kijkt dus niet alleen naar de patiënt, maar ook
naar de professional en de organisatie.
Het PCNF bestaat uit verschillende onderdelen: metaparadigma, prerequisites, care
environment, person-centred nursing processes en een good care experience. De
belangrijkste gedachte is dat persoonsgerichte zorg niet alleen afhankelijk is van een
individuele verpleegkundige. Ook de organisatie en werkomgeving moeten persoonsgerichte
zorg ondersteunen.
PCNF – Metaparadigma: Het metaparadigma bestaat uit vier begrippen: person,
nursing, environment en health. Deze begrippen hangen met elkaar samen en
vormen de theoretische basis van het framework.
Person gaat over de unieke mens.
Nursing gaat over verpleegkundige zorg en de relatie met de persoon.
Environment gaat over de fysieke, sociale en organisatorische omgeving.
Health wordt breder gezien dan alleen de afwezigheid van ziekte.
PCNF – Prerequisites: De prerequisites zijn eigenschappen en vaardigheden die
een verpleegkundige nodig heeft. Het gaat onder andere om professionele
competentie, interpersoonlijke vaardigheden, betrokkenheid, duidelijkheid over
eigen waarden en knowing self.
Knowing self betekent dat de professional zich bewust is van de eigen waarden,
overtuigingen, gevoelens en manier van handelen. Deze kunnen namelijk invloed hebben op
hoe je een patiënt benadert. Daarom is een belangrijke gedachte: “You need to know
yourself to know the other.”
, PCNF – Care environment: Persoonsgerichte zorg kan alleen goed plaatsvinden
wanneer de organisatie dit ondersteunt. Belangrijke voorwaarden zijn goede
samenwerking, gedeelde besluitvorming, power sharing, passende personeelsinzet,
ondersteunende systemen en ruimte voor innovatie.
Power sharing betekent dat de macht niet volledig bij de professional ligt. De professional
heeft professionele kennis, terwijl de patiënt ervaringskennis heeft over zichzelf en zijn
leven. Goede PCC ontstaat wanneer beide vormen van kennis serieus worden genomen.
Ook psychologische veiligheid is belangrijk. Professionals moeten zich veilig voelen om
vragen te stellen, feedback te geven, fouten te bespreken en van elkaar te leren.
Leiderschap en organisatiecultuur bepalen daarom mede of PCC in de praktijk mogelijk is.
PCNF – Person-centred nursing processes: De person-centred nursing processes
beschrijven hoe persoonsgerichte zorg wordt uitgevoerd. De vijf processen zijn:.
- Working with values and beliefs betekent dat je aansluit bij wat de persoon
belangrijk vindt.
- Engaging authentically betekent dat je de persoon echt probeert te leren kennen,
- being sympathetically present betekent dat je aandacht hebt voor emoties en
kwetsbaarheid.
- Sharing decision-making betekent dat patiënt en professional samen beslissingen
nemen.
- Providing holistic care betekent dat je niet alleen naar de lichamelijke aandoening
kijkt, maar ook naar psychologische, sociale en andere relevante aspecten van het
leven.
De persoon binnen het PCNF: Binnen het PCNF is een persoon veel meer dan een
patiënt met een diagnose. Een persoon heeft waarden, overtuigingen, emoties,
relaties, dromen, hoop en verlangens. De verpleegkundige moet daarom proberen te
begrijpen wie iemand is en wat voor die persoon belangrijk is.
Het framework benadrukt ook authenticiteit. Mensen moeten zoveel mogelijk kunnen leven
op een manier die past bij wie ze zijn en wat voor hen betekenisvol is. Waarden en wensen
kunnen bovendien veranderen gedurende het leven, waardoor persoonsgerichte zorg
flexibel moet blijven.
Health en human flourishing: Binnen het PCNF betekent gezondheid meer dan
alleen het ontbreken van ziekte. Het gaat ook om de mogelijkheid om een
betekenisvol en positief leven te leiden en het eigen potentieel te ontwikkelen.
Dit wordt verbonden aan het idee van human flourishing.
Het doel van zorg is dus niet alleen klachten verminderen. Het gaat er ook om dat iemand
zoveel mogelijk kan functioneren en leven op een manier die voor die persoon waardevol is.
Person-Centred Care (PCC) betekent dat niet de ziekte, maar de persoon als geheel
centraal staat. Een persoon heeft naast een aandoening ook eigen waarden, overtuigingen,
emoties, relaties, voorkeuren en doelen. De zorg wordt daarom afgestemd op wat voor deze
specifieke persoon belangrijk en haalbaar is.
PCC betekent dat de professional met de persoon werkt in plaats van alleen voor de
persoon. De professional brengt medische en professionele kennis in, terwijl de patiënt
kennis heeft over zichzelf, de eigen ervaringen en voorkeuren. Door deze kennis te
combineren ontstaat passende zorg en kunnen patiënt en professional samen beslissingen
nemen.
Leerdoel 1 – Belangrijke theorieën en conceptuele modellen van PCCD
analyseren
1. Carl Rogers
Carl Rogers vormt een belangrijke basis voor persoonsgerichte zorg. Hij benadrukte dat de
cliënt zelf belangrijke kennis heeft over zijn of haar behoeften en daarom actief betrokken
moet worden bij het oplossen van problemen. De professional is dus niet de enige expert.
De kern van Rogers is dat de persoon serieus wordt genomen en ruimte krijgt om zichzelf en
de eigen behoeften te begrijpen. Dit sluit aan bij PCC, omdat de patiënt niet wordt gezien als
passieve ontvanger van zorg. De professional werkt samen met de persoon.
2. Tom Kitwood
Tom Kitwood ontwikkelde de personhood-benadering, vooral vanuit de zorg voor mensen
met dementie. Hij benadrukte dat iemand altijd als volwaardig persoon moet worden
gezien en nooit mag worden gereduceerd tot een ziekte of diagnose. Waardigheid, relaties
en respect zijn hierbij belangrijk.
Rogers legt dus vooral nadruk op de actieve rol en eigen kennis van de persoon, terwijl
Kitwood benadrukt dat iemand altijd als persoon met waardigheid en relaties moet
worden gezien. Samen vormen deze ideeën een belangrijke basis voor PCC.
3. Shared decision-making
Bij PCC worden beslissingen zoveel mogelijk samen genomen. De patiënt brengt kennis in
over zichzelf, zoals waarden, voorkeuren, ervaringen en wat haalbaar is in het dagelijks
leven. De professional brengt kennis in over behandelingen, risico's en mogelijkheden.
Dit heet shared decision-making. Het betekent niet dat de patiënt alle verantwoordelijkheid
overneemt, maar dat patiënt en professional samen zoeken naar de best passende keuze.
4. Self-efficacy
,Self-efficacy, oftewel zelfeffectiviteit, betekent het vertrouwen van iemand in het eigen
vermogen om gedrag uit te voeren en invloed uit te oefenen op de eigen situatie. Wanneer
mensen vertrouwen hebben in hun eigen mogelijkheden, kunnen zij actiever deelnemen aan
hun zorg. PCC probeert daarom niet alleen goede beslissingen te ondersteunen, maar ook
de regie en het vertrouwen van de patiënt te versterken.
5. IOM – patiëntgerichte zorg
Het Institute of Medicine (IOM) beschreef patiëntgerichte zorg als een belangrijk onderdeel
van goede kwaliteit van zorg. Patiënten worden gezien als actieve deelnemers aan hun
eigen zorg en krijgen invloed op beslissingen over hun gezondheid. Professionals
ondersteunen hen bij het maken van passende keuzes.
De patiënt is dus niet alleen iemand die een behandeling ontvangt. De patiënt weet zelf hoe
een aandoening het dagelijks leven beïnvloedt en wat belangrijk of haalbaar is. Deze
ervaringskennis moet worden gecombineerd met professionele kennis.
De invloed van context: Een persoon kan niet los worden gezien van zijn of haar
omgeving. Familie, woning, werk, financiën, sociale contacten en beschikbare
ondersteuning kunnen allemaal invloed hebben op gezondheid en op de haalbaarheid
van een behandeling. PCC kijkt daarom niet alleen naar de persoon, maar ook naar
de context.
Een voorbeeld is een oudere persoon die na een heupfractuur naar huis zou kunnen gaan
omdat een partner ondersteuning kan bieden. Als die partner zelf kwetsbaar is, betekent de
aanwezigheid van een partner niet automatisch dat thuiszorg haalbaar is. Je moet dus kijken
naar de werkelijke situatie en niet alleen naar wat op papier beschikbaar lijkt.
Ook de woning kan belangrijk zijn. Een slecht geventileerde woning kan bijvoorbeeld
bijdragen aan gezondheidsproblemen, waardoor alleen medische behandeling onvoldoende
is. Dit laat zien waarom PCC een holistische blik vraagt.
6. Picker – patiëntperspectief
De Picker-benadering kijkt vanuit het perspectief van de patiënt naar persoonsgerichte
zorg. Het model beschrijft acht principes die laten zien wat patiënten nodig hebben om zorg
als persoonsgericht te ervaren. De kernvraag is: “Wat moet de patiënt ervaren om de zorg
als persoonsgericht te ervaren?”
De acht principes zijn:
1. Snelle toegang tot betrouwbare zorg en informatie – de patiënt moet op tijd
passende zorg en informatie kunnen krijgen.
2. Effectieve behandeling door vertrouwde professionals – de behandeling moet
kwalitatief goed zijn en de patiënt moet vertrouwen hebben in de professional.
3. Continuïteit en soepele overgangen – informatie en verantwoordelijkheden moeten
goed worden overgedragen.
, 4. Betrokkenheid van familie en naasten – familie en naasten worden betrokken
wanneer de patiënt dit wenst.
5. Informatie, communicatie en ondersteuning bij zelfzorg – de patiënt krijgt
begrijpelijke informatie en ondersteuning om zelf regie te kunnen voeren.
6. Betrokkenheid bij beslissingen en respect voor voorkeuren – persoonlijke
waarden en wensen worden meegenomen.
7. Emotionele ondersteuning, empathie en respect – er is aandacht voor angst,
onzekerheid en emoties.
8. Aandacht voor lichamelijke en omgevingsbehoeften – bijvoorbeeld comfort,
privacy, veiligheid en pijnbestrijding.
Je kunt de acht principes kort onthouden als: toegang – behandeling – continuïteit –
familie – informatie – samen beslissen – emotionele steun – lichamelijk comfort.
7. PCNF – McCormack & McCance
Het Person-centred Nursing Framework (PCNF) van McCormack en McCance beschrijft
wat verpleegkundigen en organisaties nodig hebben om persoonsgerichte zorg mogelijk te
maken. Het is een middle-range theory en kan worden gebruikt voor praktijk, onderzoek,
onderwijs, implementatie en beleid. Het model kijkt dus niet alleen naar de patiënt, maar ook
naar de professional en de organisatie.
Het PCNF bestaat uit verschillende onderdelen: metaparadigma, prerequisites, care
environment, person-centred nursing processes en een good care experience. De
belangrijkste gedachte is dat persoonsgerichte zorg niet alleen afhankelijk is van een
individuele verpleegkundige. Ook de organisatie en werkomgeving moeten persoonsgerichte
zorg ondersteunen.
PCNF – Metaparadigma: Het metaparadigma bestaat uit vier begrippen: person,
nursing, environment en health. Deze begrippen hangen met elkaar samen en
vormen de theoretische basis van het framework.
Person gaat over de unieke mens.
Nursing gaat over verpleegkundige zorg en de relatie met de persoon.
Environment gaat over de fysieke, sociale en organisatorische omgeving.
Health wordt breder gezien dan alleen de afwezigheid van ziekte.
PCNF – Prerequisites: De prerequisites zijn eigenschappen en vaardigheden die
een verpleegkundige nodig heeft. Het gaat onder andere om professionele
competentie, interpersoonlijke vaardigheden, betrokkenheid, duidelijkheid over
eigen waarden en knowing self.
Knowing self betekent dat de professional zich bewust is van de eigen waarden,
overtuigingen, gevoelens en manier van handelen. Deze kunnen namelijk invloed hebben op
hoe je een patiënt benadert. Daarom is een belangrijke gedachte: “You need to know
yourself to know the other.”
, PCNF – Care environment: Persoonsgerichte zorg kan alleen goed plaatsvinden
wanneer de organisatie dit ondersteunt. Belangrijke voorwaarden zijn goede
samenwerking, gedeelde besluitvorming, power sharing, passende personeelsinzet,
ondersteunende systemen en ruimte voor innovatie.
Power sharing betekent dat de macht niet volledig bij de professional ligt. De professional
heeft professionele kennis, terwijl de patiënt ervaringskennis heeft over zichzelf en zijn
leven. Goede PCC ontstaat wanneer beide vormen van kennis serieus worden genomen.
Ook psychologische veiligheid is belangrijk. Professionals moeten zich veilig voelen om
vragen te stellen, feedback te geven, fouten te bespreken en van elkaar te leren.
Leiderschap en organisatiecultuur bepalen daarom mede of PCC in de praktijk mogelijk is.
PCNF – Person-centred nursing processes: De person-centred nursing processes
beschrijven hoe persoonsgerichte zorg wordt uitgevoerd. De vijf processen zijn:.
- Working with values and beliefs betekent dat je aansluit bij wat de persoon
belangrijk vindt.
- Engaging authentically betekent dat je de persoon echt probeert te leren kennen,
- being sympathetically present betekent dat je aandacht hebt voor emoties en
kwetsbaarheid.
- Sharing decision-making betekent dat patiënt en professional samen beslissingen
nemen.
- Providing holistic care betekent dat je niet alleen naar de lichamelijke aandoening
kijkt, maar ook naar psychologische, sociale en andere relevante aspecten van het
leven.
De persoon binnen het PCNF: Binnen het PCNF is een persoon veel meer dan een
patiënt met een diagnose. Een persoon heeft waarden, overtuigingen, emoties,
relaties, dromen, hoop en verlangens. De verpleegkundige moet daarom proberen te
begrijpen wie iemand is en wat voor die persoon belangrijk is.
Het framework benadrukt ook authenticiteit. Mensen moeten zoveel mogelijk kunnen leven
op een manier die past bij wie ze zijn en wat voor hen betekenisvol is. Waarden en wensen
kunnen bovendien veranderen gedurende het leven, waardoor persoonsgerichte zorg
flexibel moet blijven.
Health en human flourishing: Binnen het PCNF betekent gezondheid meer dan
alleen het ontbreken van ziekte. Het gaat ook om de mogelijkheid om een
betekenisvol en positief leven te leiden en het eigen potentieel te ontwikkelen.
Dit wordt verbonden aan het idee van human flourishing.
Het doel van zorg is dus niet alleen klachten verminderen. Het gaat er ook om dat iemand
zoveel mogelijk kan functioneren en leven op een manier die voor die persoon waardevol is.
