Geschiedenis
De Holocaust of de Shoah
De Holocaust = de systematische vervolging en uitroeiing van vooral Joden door nazi-
Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook andere groepen werden vervolgd, zoals
homoseksuelen, politieke tegenstanders, mensen met een handicap, ...
Shoah is een Hebreeuws woord dat “catastrofe” of “vernietiging” betekent. Verwijst
specifieker naar het Joodse perspectief.
Antisemitisme = haat of discriminatie tegen Joden
ontstond al in de oudheid
In de middeleeuwen: Joden vooral om religieuze redenen vervolgd en vonden pogroms
plaats (= gewelddadige aanvallen op Joodse gemeenschappen door lokale bevolking,
vaak met steun door de overheid)
Later ook zondebok voor economische problemen.
In de 19e eeuw ontstond raciaal antisemitisme: Joden werden gezien als een apart en
inferieur ras. Deze ideeën vormden later de basis voor Hitlers ideologie.
Hoe verspreidt het antisemitisme zich over Europa?
- Propaganda (radio, film, dagbladen, …) zorgt voor een negatieve houding t.a.v. de Joden
- Worden voorgesteld als dieren, ongedierte
- Bestempeld als Jood door (groot)ouders terwijl ze zich niet allemaal zo voelen
Inleiding
Gelijkenissen met vandaag? verontrustende parallellen
1) Verspreiding van haat via propaganda
Vandaag via sociale media, complottheorieën. Net als toen:
worden groepen voorgesteld als bedreiging
worden stereotypes herhaald
groeit polarisatie
1
, 2) Normalisering van uitsluiting
bepaalde groepen soms collectief verantwoordelijk worden gesteld voor:
migratie
terrorisme
economische problemen
lijkt sterk op Joden in de jaren 30 als zondebok
3) Ontmenselijking en vijanddenken
4) Gevaar van geleidelijke escalatie: vervolging niet plots begint met kampen,
maar met: woorden, wetten, beeldvorming, …
Ook vandaag verloopt radicalisering stap voor stap.
“Umvolkung” bij de Joden:
Nazi-Duitsland: voormalige Duitse gebieden na de herovering opnieuw "germaniseren"
door de bevolking te veranderen of te vervangen
"omvolkingstheorie":
Vandaag: Extreemrechts en radicaal-rechts: zeggen dat de oorspronkelijke Westerse
bevolking geleidelijk wordt vervangen door een bevolking met een niet-westerse cultuur
moslims
2
,Hoe werd de jodenvervolging systematisch opgebouwd?
De jodenvervolging in nazi-Duitsland ontstond niet plots, maar werd stap voor stap
opgebouwd.
1) De rassentheorie van Hitler
De basis lag in de racistische ideologie van Hitler.
A) Theorie
Vertrekt vanuit de ongelijkheidstheorie = het algemene idee dat mensen niet
gelijk zijn en dat sommige groepen van nature beter zijn dan andere, gelijkheid =
onnatuurlijk
Rassentheorie van Hitler = de concrete nazi-uitwerking van die
ongelijkheidstheorie, gebaseerd op ras. het superieure ras (Arische ras)
heeft het recht inferieure rassen (Joden) te overheersen + Duitsland heeft
recht op LEBENSRAUM
Superieure Duitsers: Hitler, Ariërs, nazi’s, SS’ers
Minderwaardige Duitsers: homo’s, mensen met een beperking, Joden, …
Dus ook binnen de Duitsers ongelijkheid.
Eugenetica = het streven om de menselijke bevolking te “verbeteren” door te
bepalen wie zich wel of niet mag voortplanten op basis van erfelijke
eigenschappen.
argument voor de Duitsers om te zeggen dat sommige groepen "betere
erfelijke eigenschappen" hadden.
Hitler voegt hier racisme aan toe
Nazi-complottheorie “wereldjodendom”
complottheorie die beweerde dat Joden wereldwijd samenspanden om de wereld
te controleren en het Arische ras te bedreigen (diaspora = verspreiding, Joden
zitten overal, maar komt omdat ze altijd al vervolgd werden)
3
, B) De theorie in de praktijk:
Leidt tot de systematische bestrijding van de Joden in nazi-Duitsland
Concreet?
1. Antisemitisme verspreiden bij de Duitsers: aanzet tot “vrijwillige” discriminatie
Hoe? Propaganda (media in handen van de nazi’s, welke films = dictatuur
geen toegang tot objectieve berichtgeving, ontmenselijking, angst zaaien:
In 1923 publiceert Adolf Hitler Mein Kampf, waarin Joden worden voorgesteld als
vijanden van het Duitse volk, bedreiging voor economie, cultuur en ras.
Joden werden uitgesloten van de samenleving, werden geterroriseerd met
bedoeling dat ze het land vrijwillig zouden verlaten (bv. nazi’s ontsloegen Joodse
ambtenaren, boeken van Joodse schrijvers verbrand, uitsluiten in restaurants, …)
+ Economische en maatschappelijke context
Na WOI: Duitsland in zware economische crisis, werkloosheid en armoede. Nazi’s
gaven schuld aan de Joden zondebok
2. Wettelijke discriminatie: het afnemen van (alle) rechten Antisemitisme wordt
daarna officieel beleid
De rassenwetten van Neurenberg (1935) = de juridische basis voor de
uitsluiting en vervolging van Joden.
bv. mogen bepaalde beroepen niet uitoefenen, Joden verliezen hun burgerrechten
Belang:
Deze wetten maakten discriminatie legaal, structureel en “normaal” en vormden
de opstap naar latere vervolging, deportaties en genocide.
Reichskristallnacht (9 op 10 november 1938):
georganiseerde aanval van de nazi's op Joden synagogen werden in brand
gestoken, Joodse winkels en woningen vernield, Joden afgeranseld en soms
vermoord = de overgang van discriminatie naar openlijk geweld
“Die Juden sind us Unglück”
(kristal: verwijst naar de enorme hoeveelheid gebroken glas van vernielde ruiten)
3. Internationale verspreiding via bezetting en collaboratie
Na de Duitse bezetting in WOII wordt het antisemitisch beleid ook ingevoerd in:
België, Frankrijk, Nederland, Polen,
Lokale overheden en burgers werken vaak mee (collaboratie) aan: registratie,
opsporing, razzia’s, deportaties
Zo wordt antisemitisme een Europees systeem van vervolging.
4
De Holocaust of de Shoah
De Holocaust = de systematische vervolging en uitroeiing van vooral Joden door nazi-
Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook andere groepen werden vervolgd, zoals
homoseksuelen, politieke tegenstanders, mensen met een handicap, ...
Shoah is een Hebreeuws woord dat “catastrofe” of “vernietiging” betekent. Verwijst
specifieker naar het Joodse perspectief.
Antisemitisme = haat of discriminatie tegen Joden
ontstond al in de oudheid
In de middeleeuwen: Joden vooral om religieuze redenen vervolgd en vonden pogroms
plaats (= gewelddadige aanvallen op Joodse gemeenschappen door lokale bevolking,
vaak met steun door de overheid)
Later ook zondebok voor economische problemen.
In de 19e eeuw ontstond raciaal antisemitisme: Joden werden gezien als een apart en
inferieur ras. Deze ideeën vormden later de basis voor Hitlers ideologie.
Hoe verspreidt het antisemitisme zich over Europa?
- Propaganda (radio, film, dagbladen, …) zorgt voor een negatieve houding t.a.v. de Joden
- Worden voorgesteld als dieren, ongedierte
- Bestempeld als Jood door (groot)ouders terwijl ze zich niet allemaal zo voelen
Inleiding
Gelijkenissen met vandaag? verontrustende parallellen
1) Verspreiding van haat via propaganda
Vandaag via sociale media, complottheorieën. Net als toen:
worden groepen voorgesteld als bedreiging
worden stereotypes herhaald
groeit polarisatie
1
, 2) Normalisering van uitsluiting
bepaalde groepen soms collectief verantwoordelijk worden gesteld voor:
migratie
terrorisme
economische problemen
lijkt sterk op Joden in de jaren 30 als zondebok
3) Ontmenselijking en vijanddenken
4) Gevaar van geleidelijke escalatie: vervolging niet plots begint met kampen,
maar met: woorden, wetten, beeldvorming, …
Ook vandaag verloopt radicalisering stap voor stap.
“Umvolkung” bij de Joden:
Nazi-Duitsland: voormalige Duitse gebieden na de herovering opnieuw "germaniseren"
door de bevolking te veranderen of te vervangen
"omvolkingstheorie":
Vandaag: Extreemrechts en radicaal-rechts: zeggen dat de oorspronkelijke Westerse
bevolking geleidelijk wordt vervangen door een bevolking met een niet-westerse cultuur
moslims
2
,Hoe werd de jodenvervolging systematisch opgebouwd?
De jodenvervolging in nazi-Duitsland ontstond niet plots, maar werd stap voor stap
opgebouwd.
1) De rassentheorie van Hitler
De basis lag in de racistische ideologie van Hitler.
A) Theorie
Vertrekt vanuit de ongelijkheidstheorie = het algemene idee dat mensen niet
gelijk zijn en dat sommige groepen van nature beter zijn dan andere, gelijkheid =
onnatuurlijk
Rassentheorie van Hitler = de concrete nazi-uitwerking van die
ongelijkheidstheorie, gebaseerd op ras. het superieure ras (Arische ras)
heeft het recht inferieure rassen (Joden) te overheersen + Duitsland heeft
recht op LEBENSRAUM
Superieure Duitsers: Hitler, Ariërs, nazi’s, SS’ers
Minderwaardige Duitsers: homo’s, mensen met een beperking, Joden, …
Dus ook binnen de Duitsers ongelijkheid.
Eugenetica = het streven om de menselijke bevolking te “verbeteren” door te
bepalen wie zich wel of niet mag voortplanten op basis van erfelijke
eigenschappen.
argument voor de Duitsers om te zeggen dat sommige groepen "betere
erfelijke eigenschappen" hadden.
Hitler voegt hier racisme aan toe
Nazi-complottheorie “wereldjodendom”
complottheorie die beweerde dat Joden wereldwijd samenspanden om de wereld
te controleren en het Arische ras te bedreigen (diaspora = verspreiding, Joden
zitten overal, maar komt omdat ze altijd al vervolgd werden)
3
, B) De theorie in de praktijk:
Leidt tot de systematische bestrijding van de Joden in nazi-Duitsland
Concreet?
1. Antisemitisme verspreiden bij de Duitsers: aanzet tot “vrijwillige” discriminatie
Hoe? Propaganda (media in handen van de nazi’s, welke films = dictatuur
geen toegang tot objectieve berichtgeving, ontmenselijking, angst zaaien:
In 1923 publiceert Adolf Hitler Mein Kampf, waarin Joden worden voorgesteld als
vijanden van het Duitse volk, bedreiging voor economie, cultuur en ras.
Joden werden uitgesloten van de samenleving, werden geterroriseerd met
bedoeling dat ze het land vrijwillig zouden verlaten (bv. nazi’s ontsloegen Joodse
ambtenaren, boeken van Joodse schrijvers verbrand, uitsluiten in restaurants, …)
+ Economische en maatschappelijke context
Na WOI: Duitsland in zware economische crisis, werkloosheid en armoede. Nazi’s
gaven schuld aan de Joden zondebok
2. Wettelijke discriminatie: het afnemen van (alle) rechten Antisemitisme wordt
daarna officieel beleid
De rassenwetten van Neurenberg (1935) = de juridische basis voor de
uitsluiting en vervolging van Joden.
bv. mogen bepaalde beroepen niet uitoefenen, Joden verliezen hun burgerrechten
Belang:
Deze wetten maakten discriminatie legaal, structureel en “normaal” en vormden
de opstap naar latere vervolging, deportaties en genocide.
Reichskristallnacht (9 op 10 november 1938):
georganiseerde aanval van de nazi's op Joden synagogen werden in brand
gestoken, Joodse winkels en woningen vernield, Joden afgeranseld en soms
vermoord = de overgang van discriminatie naar openlijk geweld
“Die Juden sind us Unglück”
(kristal: verwijst naar de enorme hoeveelheid gebroken glas van vernielde ruiten)
3. Internationale verspreiding via bezetting en collaboratie
Na de Duitse bezetting in WOII wordt het antisemitisch beleid ook ingevoerd in:
België, Frankrijk, Nederland, Polen,
Lokale overheden en burgers werken vaak mee (collaboratie) aan: registratie,
opsporing, razzia’s, deportaties
Zo wordt antisemitisme een Europees systeem van vervolging.
4
