Aardrijkskunde
Thema 2: Kijken in de tijd
1. Ouderdomsbepaling
1. Relatief dateren
1.1 Op basis van afzettingen
Principe van de oorspronkelijke horizontaliteit
Gelaagde gesteenten
(zoals vulkanische aslagen en afzettingsgesteenten)
onder invloed van de zwaartekracht -> +/- horizontaal afgezet
Door tektonische activiteiten veranderen van uitzicht en plaats
syncline
anticline
Meer onderzoek nodig
voor jong/oud
Breuk
Opgelet! Er kan nog veel gebeuren met gesteentelagen die horizontaal zijn
afgezet!
1
,Principe van de superpositie
In een reeks van horizontale, gekantelde en normaal geplooide lagen
is de bovenste laag jonger dan de laag eronder
Dus: breuken, kantelingen, plooien, vulkanische
intrusies, magmatische gesteenten zijn
jonger dan de er rond liggende gesteenten
1 = oudste laag
Vulkanische intrusie
= jonger dan laag 1
= ouder dan laag 5
Discordanties (tussen lagen 3 en 4 hierboven)
Een discordantievlak wijst op een hiaat tussen twee gesteentelagen: er is gesteente
verdwenen als gevolg van erosie.
= scheidingsvlak tussen gesteentelagen die onder een bepaalde hoek ten opzichte van
elkaar liggen
Oorzaken: erosie, tektoniek, …
2
, Druk gesteenten verdwijnt
Toepassing
3
, A, B, D, E, F = horizontale afzetting
C, G = vulkanische intrusie
H = discordantievlak
I = breuk
Lithostratigrafie =
Logische opeenvolging van gesteentelagen
stratigrafie gebaseerd op eigenschappen van de gesteente lagen
eenheid = formatie, bv. Formatie van Boom
1.2 Op basis van de evolutie van het leven
1.2.1 Principe van de biologische evolutie
• Fossielen: overblijfselen van vroeger leven (afdrukken of bewaarde delen van
een plant of dier).
• Biologische evolutie: biologisch leven is doorheen de tijd steeds complexer
geworden.
Hoe jonger het gesteente hoe complexer de levensvormen
1.2.2 Massa-extincties
= periodes waarin de biodiversiteit afneemt (als gevolg van klimaatschommelingen,
wijzigende milieuomstandigheden, …)
1.2.3 Gidsfossielen
Elke tijdsperiode eigen unieke fossielengroep
Trilobieten = goede gidsfossielen voor lagen van 500 miljoen jaar oud
Ammonieten = goede gidsfossielen voor lagen van 400 miljoen tot 100 miljoen jaar oud
Twee belangrijke kenmerken van een goed gidsfossiel:
4
Thema 2: Kijken in de tijd
1. Ouderdomsbepaling
1. Relatief dateren
1.1 Op basis van afzettingen
Principe van de oorspronkelijke horizontaliteit
Gelaagde gesteenten
(zoals vulkanische aslagen en afzettingsgesteenten)
onder invloed van de zwaartekracht -> +/- horizontaal afgezet
Door tektonische activiteiten veranderen van uitzicht en plaats
syncline
anticline
Meer onderzoek nodig
voor jong/oud
Breuk
Opgelet! Er kan nog veel gebeuren met gesteentelagen die horizontaal zijn
afgezet!
1
,Principe van de superpositie
In een reeks van horizontale, gekantelde en normaal geplooide lagen
is de bovenste laag jonger dan de laag eronder
Dus: breuken, kantelingen, plooien, vulkanische
intrusies, magmatische gesteenten zijn
jonger dan de er rond liggende gesteenten
1 = oudste laag
Vulkanische intrusie
= jonger dan laag 1
= ouder dan laag 5
Discordanties (tussen lagen 3 en 4 hierboven)
Een discordantievlak wijst op een hiaat tussen twee gesteentelagen: er is gesteente
verdwenen als gevolg van erosie.
= scheidingsvlak tussen gesteentelagen die onder een bepaalde hoek ten opzichte van
elkaar liggen
Oorzaken: erosie, tektoniek, …
2
, Druk gesteenten verdwijnt
Toepassing
3
, A, B, D, E, F = horizontale afzetting
C, G = vulkanische intrusie
H = discordantievlak
I = breuk
Lithostratigrafie =
Logische opeenvolging van gesteentelagen
stratigrafie gebaseerd op eigenschappen van de gesteente lagen
eenheid = formatie, bv. Formatie van Boom
1.2 Op basis van de evolutie van het leven
1.2.1 Principe van de biologische evolutie
• Fossielen: overblijfselen van vroeger leven (afdrukken of bewaarde delen van
een plant of dier).
• Biologische evolutie: biologisch leven is doorheen de tijd steeds complexer
geworden.
Hoe jonger het gesteente hoe complexer de levensvormen
1.2.2 Massa-extincties
= periodes waarin de biodiversiteit afneemt (als gevolg van klimaatschommelingen,
wijzigende milieuomstandigheden, …)
1.2.3 Gidsfossielen
Elke tijdsperiode eigen unieke fossielengroep
Trilobieten = goede gidsfossielen voor lagen van 500 miljoen jaar oud
Ammonieten = goede gidsfossielen voor lagen van 400 miljoen tot 100 miljoen jaar oud
Twee belangrijke kenmerken van een goed gidsfossiel:
4
