Samenvatting Semantiek en Pragmatiek

H1 Inleiding – betekenis en/in context
1. Taal, betekenis en communicatiesystemen
1.1. De basiscomponenten van het communicatieproces
 belangrijkste reden voor taalgebruik is om te zorgen voor
communicatie tussen mensen
 communicatie kan mondeling of schriftelijk verlopen
 analyseren mbv basiscomponenten van communicatie




 kern van communicatie  versturen van boodschap tussen 2
participanten

= zender &
ontvanger

o als we het hebben over ‘betekenis’, hebben we het altijd over
betekenis ‘van een boodschap binnen een
communicatiesysteem’
o participanten het versturen van boodschappen tussen:
 2 menselijke participanten
 mens & machine
bv. bij het raadplegen van een online databank
 2 machines
bv. zoekrobots
 communicatie vereist een kanaal voor contact tussen partners
o er moet een zintuiglijk waarneembaar signaal zijn
bv. auditief  geluidsgolven bij gesproken taal
visueel  schrifttekens bij geschreven taal
o medium of middel waarmee we communiceren
 belangrijke rol weggelegd voor moderne technologie
bv. mail, telefoon of videoconferentie

, 1e voorwaarde voor geslaagde communicatie
 voldoende gemeenschappelijke code

=> participanten moeten hetzelfde taalsysteem hanteren &
regels voor

uitspraak, woordbetekenis, zinsbouw en dergelijke
respecteren

2e voorwaarde voor geslaagde communicatie

 voldoende gemeenschappelijke context

=> boodschap staat nooit op zichzelf

MAAR… bevat duidelijke verwijzingen naar:

o EXTRATEXTUELE (‘buiten’talige) context
=> entiteiten & toestanden in de werkelijkheid
(wereldkennis)
=> participanten in communicatie
o INTRATEXTUELE (‘binnen’talige) context
=> andere delen van tekst / gesprek
o INTERTEXTUELE (‘tussen’talige) context
=> andere teksten / gesprekken (bv. citaten)
 6 basiscomponenten kunnen we groeperen volgens verticale
driedeling
o bovenaan  inhoud = context + boodschap
o midden  vorm = contact + code
o onderaan  participanten = zender + ontvanger
 we spreken van geslaagde communicatie wanneer communicatieve
bedoeling vd zender overeenstemt met communicatief effect (=
interpretatie bij ontvanger)
 bedoeling / interpretatie = subjectief
boodschap = objectief
=> perfect mogelijk dat bewust / onbewust een conflict
ontstaat tussen
o bedoeling & boodschap
o boodschap & interpretatie

bv. uitingen zoals Dat heb ik toch niet gezegd! of Zo heb
ik het niet

bedoeld illustreren dergelijke conflicten

 we kunnen niveaus van communicatieve adequaatheid
onderscheiden

, o objectief niveau
 begrijpelijkheid => ontvanger begrijpt wat zender bedoelt
o subjectief niveau
 overtuigingskracht => ontvanger reageert zoals zender
verwacht
-> ongepastheid in communicatie
= participant kiest er bewust voor om andere te
beledigen / misleiden
 6 basiscomponenten uit communicatiemodel van Jakobson leveren
ook centrale T-vormige structuur op vh uitgebreidere
communicatiemodel




 verdere info ‘fonologie & fonetiek’
1.2. Functies van taalgebruik
 6 basiscomponenten vh communicatieproces kunnen we
systematisch in verband brengen met verschillende functies van
taalgebruik

,  context – REPRESENTATIE- / REFERENTIËLE FUNCTIE
o taalgebruik dient in 1e instantie om te verwijzen naar
buitentalige werkelijkheid
 objecten
 toestanden
 gebeurtenissen
 handelingen in reële of fictieve wereld
 zender – EMOTIEVE / EXPRESSIEVE FUNCTIE
o spreker geeft uitdrukking aan zijn houding & gevoelens dmv
 woordkeuze  connotatie
 intonatie
 interjecties  goddank
 formuleringen  dank u
o cruciaal aspect = oprechtheid spreker
o vraag naar mate waarin sprekers zich bewust zijn vd expressieve
waarde van hun boodschap
 groot verschil tussen gesproken & geschreven taal
=> emotie + expressie veel duidelijker waarneembaar
bij
stemgeluiden dan bij schrift
VANDAAR…
noodzaak om emoticons toe te voegen aan
geschreven
boodschappen
-> extra expressieve laag mee uitdrukken
 ontvanger – CONATIEVE / PERSUASIEVE / APPÈLFUNCTIE
o poging vd zender om gedrag vd ontvangers te beïnvloeden door
hen van iets te overtuigen / hen een handeling te laten
uitvoeren