MENSELIJKE WAARDIGHEID
1 HET BELANG
Dit is een van de belangrijkste morele beginselen. Beginselen kan je gebruiken op het examen voor de
KRT, maar je mag ook niet te snel concluderen dat er een schending is van de menselijke waardigheid.
Dit is het beginsel der beginselen, en ook in het recht tref je dat aan:
Preambule UDHR (1948)
“Overwegende, dat erkenning van de inherente (= menselijke) waardigheid en van de gelijke en
onvervreemdbare rechten van alle leden van de mensengemeenschap grondslag is voor de vrijheid,
gerechtigheid en vrede in de wereld.”
- UDHR = UVRM
- Preambule stelt doel van het verdrag duidelijk. De inherente menselijke waardigheid is de basis
van alle andere beginselen. Als je menselijke waardigheid niet erkent, dan heb je die andere
beginselen dus ook niet.
Art 1 UDHR (1948)
“Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en
geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.”
Preambule Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
“Zich bewust van haar geestelijke en morele erfgoed vestigt de Unie haar grondslag op de ondeelbare en
universele waarden van menselijke waardigheid en van vrijheid, gelijkheid en solidariteit; zij berust op het
beginsel van de democratie en het beginsel van de rechtsstaat.”
- Hier is het niet echt de basis van de andere principes, het wordt als gelijk gesteld, maar is nog
steeds belangrijk.
Art 1. Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
“De menselijke waardigheid is onschendbaar. Zij moet worden geëerbiedigd en beschermd.”
- Onschendbaar = een absoluut juridisch principe
Art 1. Duitse grondwet
“Die Würde des Menschen ist unantastbar. (De waardigheid van de mens is onaantastbaar)”
Art 23. Belgische grondwet (Gw)
“Ieder heeft het recht om menswaardig leven te leiden.”
- Het standstill beginsel: dit artikel geeft ook de garantie op goede huisvesting, gezondheidszorg
etc. of zaken waarover er geen wetgeving bestaat moeten ook hiermee rekening houden
o Het wordt niet bedoeld als een subjectief recht; je kan het niet voor de rechter inroepen
Art. 22 Caïro-verklaring van de mensenrechten in de islam (1990)
1
, “Information is a vital necessity to society. It may not be exploited or misused in such a way as may violate
sanctities and the dignity of Prophets, undermine moral and ethical values or disintegrate, corrupt or harm
society or weaken its faith.”
- Waardigheid heeft hier betrekking op de waardigheid van de profeet, niet direct menselijke
waardigheid
o Hier heb je een verschuiving van menselijke waardigheid naar de waardigheid van een
bepaald persoon
In het EVRM vind je de notie van menselijke waardigheid niet uitdrukkelijk terug.
Waardigheid is ook al te vinden in oudere teksten, maar vroeger sloeg dat vooral op eer en status
respecteren; niet iedereen had daar recht op. In de moderne betekenis slaat waardigheid op iets waar
iedereen in gelijke mate recht op heeft.
2 PROBLEMEN EN GEVAREN MET DE NOTIE VAN MENSELIJKE WAARDIGHEID
2.1 MORALISME EN PATERNALISME
Menselijke waardigheid wordt vaak gebruikt om paternalistisch of moralistisch op te treden ten opzichte
van zaken die mensen leuk vinden en niemand schade veroorzaken.
Bv. Fransman die dwerggroei had, en liet zich inhuren door organisaties etc. waarin mensen hem konden
gooien. Dit gebeurde wel op een veilige manier. Diegene die hem het verst gooide, won het spel
dwergwerpen. In Frankrijk vond men dat niet oke, maar de Fransman had er geen probleem mee. Hij vond
het leuk en verdiende er geld mee. Frankrijk verbood echter “dwergwerpen” als in strijd met de menselijke
waardigheid. Hij mocht die job dus niet meer uitoefenen in Frankrijk. (Wackenheim vs France)
Bv. Grand Theft Auto: je kan op mensen schieten, doodrijden etc. Het spel werd bijna verboden in
Duitsland omwille van dat het in strijd zou zijn met de menselijke waardigheid.
2.2 HET DUBBEL GEBRUIK VAN HET BEGINSEL
Zowel bij voor- en tegenstanders wordt er gebruik gemaakt van menselijke waardigheid. Dit roept vragen
op bij de precieze definitie van het beginsel.
Bv. In een rustoord vraagt een licht dementerende, seksverlangende weduwnaar die zijn vrouw nooit
ontrouw was en betaalde seks altijd afkeurde nu wel om seks met een prostituee. Wat te doen?
- Initieel zou je dit willen weigeren; deze man was vroeger toch zo niet. Nu door dementie begint hij
te veranderen. Men mag niet toegeven, anders wordt zijn waardigheid geschonden (meer in de zin
van zijn identiteit).
- Je zou ook kunnen argumenteren dat de waardigheid juist geschonden wordt door niet op zijn
vraag in te gaan (hier meer in de zin van zelfbeschikkingsrecht).
Beide partijen kunnen dus naar dit principe verwijzen.
2.3 GEEN WAARDIGHEID?
Ruth Macklin, British Medical Journal (2003) en Steven Pinker, The New Republic (2008)
- Deze filosofen zeggen: laat dit principe vallen. Pinker vindt het dom om gebruik te maken van
menselijke waardigheid in een debat
2
1 HET BELANG
Dit is een van de belangrijkste morele beginselen. Beginselen kan je gebruiken op het examen voor de
KRT, maar je mag ook niet te snel concluderen dat er een schending is van de menselijke waardigheid.
Dit is het beginsel der beginselen, en ook in het recht tref je dat aan:
Preambule UDHR (1948)
“Overwegende, dat erkenning van de inherente (= menselijke) waardigheid en van de gelijke en
onvervreemdbare rechten van alle leden van de mensengemeenschap grondslag is voor de vrijheid,
gerechtigheid en vrede in de wereld.”
- UDHR = UVRM
- Preambule stelt doel van het verdrag duidelijk. De inherente menselijke waardigheid is de basis
van alle andere beginselen. Als je menselijke waardigheid niet erkent, dan heb je die andere
beginselen dus ook niet.
Art 1 UDHR (1948)
“Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en
geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.”
Preambule Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
“Zich bewust van haar geestelijke en morele erfgoed vestigt de Unie haar grondslag op de ondeelbare en
universele waarden van menselijke waardigheid en van vrijheid, gelijkheid en solidariteit; zij berust op het
beginsel van de democratie en het beginsel van de rechtsstaat.”
- Hier is het niet echt de basis van de andere principes, het wordt als gelijk gesteld, maar is nog
steeds belangrijk.
Art 1. Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
“De menselijke waardigheid is onschendbaar. Zij moet worden geëerbiedigd en beschermd.”
- Onschendbaar = een absoluut juridisch principe
Art 1. Duitse grondwet
“Die Würde des Menschen ist unantastbar. (De waardigheid van de mens is onaantastbaar)”
Art 23. Belgische grondwet (Gw)
“Ieder heeft het recht om menswaardig leven te leiden.”
- Het standstill beginsel: dit artikel geeft ook de garantie op goede huisvesting, gezondheidszorg
etc. of zaken waarover er geen wetgeving bestaat moeten ook hiermee rekening houden
o Het wordt niet bedoeld als een subjectief recht; je kan het niet voor de rechter inroepen
Art. 22 Caïro-verklaring van de mensenrechten in de islam (1990)
1
, “Information is a vital necessity to society. It may not be exploited or misused in such a way as may violate
sanctities and the dignity of Prophets, undermine moral and ethical values or disintegrate, corrupt or harm
society or weaken its faith.”
- Waardigheid heeft hier betrekking op de waardigheid van de profeet, niet direct menselijke
waardigheid
o Hier heb je een verschuiving van menselijke waardigheid naar de waardigheid van een
bepaald persoon
In het EVRM vind je de notie van menselijke waardigheid niet uitdrukkelijk terug.
Waardigheid is ook al te vinden in oudere teksten, maar vroeger sloeg dat vooral op eer en status
respecteren; niet iedereen had daar recht op. In de moderne betekenis slaat waardigheid op iets waar
iedereen in gelijke mate recht op heeft.
2 PROBLEMEN EN GEVAREN MET DE NOTIE VAN MENSELIJKE WAARDIGHEID
2.1 MORALISME EN PATERNALISME
Menselijke waardigheid wordt vaak gebruikt om paternalistisch of moralistisch op te treden ten opzichte
van zaken die mensen leuk vinden en niemand schade veroorzaken.
Bv. Fransman die dwerggroei had, en liet zich inhuren door organisaties etc. waarin mensen hem konden
gooien. Dit gebeurde wel op een veilige manier. Diegene die hem het verst gooide, won het spel
dwergwerpen. In Frankrijk vond men dat niet oke, maar de Fransman had er geen probleem mee. Hij vond
het leuk en verdiende er geld mee. Frankrijk verbood echter “dwergwerpen” als in strijd met de menselijke
waardigheid. Hij mocht die job dus niet meer uitoefenen in Frankrijk. (Wackenheim vs France)
Bv. Grand Theft Auto: je kan op mensen schieten, doodrijden etc. Het spel werd bijna verboden in
Duitsland omwille van dat het in strijd zou zijn met de menselijke waardigheid.
2.2 HET DUBBEL GEBRUIK VAN HET BEGINSEL
Zowel bij voor- en tegenstanders wordt er gebruik gemaakt van menselijke waardigheid. Dit roept vragen
op bij de precieze definitie van het beginsel.
Bv. In een rustoord vraagt een licht dementerende, seksverlangende weduwnaar die zijn vrouw nooit
ontrouw was en betaalde seks altijd afkeurde nu wel om seks met een prostituee. Wat te doen?
- Initieel zou je dit willen weigeren; deze man was vroeger toch zo niet. Nu door dementie begint hij
te veranderen. Men mag niet toegeven, anders wordt zijn waardigheid geschonden (meer in de zin
van zijn identiteit).
- Je zou ook kunnen argumenteren dat de waardigheid juist geschonden wordt door niet op zijn
vraag in te gaan (hier meer in de zin van zelfbeschikkingsrecht).
Beide partijen kunnen dus naar dit principe verwijzen.
2.3 GEEN WAARDIGHEID?
Ruth Macklin, British Medical Journal (2003) en Steven Pinker, The New Republic (2008)
- Deze filosofen zeggen: laat dit principe vallen. Pinker vindt het dom om gebruik te maken van
menselijke waardigheid in een debat
2
