Samenvatting wetenschappelijk redeneren met de gehechtheidstheorie
College 1:
Literatuur: H1, H3 ‘Hechten’, wetenschappelijk artikel, hoorcollege
‘’Wat wordt er in het dagelijks leven verstaan onder gehechtheid?’’.
Probleem: hier begint het mee. Diverse professionals hebben diverse ideeën van en over
gehechtheid, waarin meerdere thema’s aan bod komen. Uiteindelijk heeft dit invloed hoe je
een interventie inzet en aan welke interventie(s) je kan denken: in het gezin, op de ouder,
individueel.
Dit maakt de noodzaak om dezelfde ‘taal’ te spreken groot, want een klein verschil kan
impact maken.
Duschinsky (auteur boek) heeft binnen verschillende disciplines verschillende definities van
de term ‘veilige gehechtheid’ gevonden. Hierin ook weer veel verschillen hoe bijvoorbeeld
de psychotherapie, jeugdbescherming, de bevolking of sociale psychologie hier tegenaan
kijkt versus de ontwikkelingswetenschappen. Het globale beeld is hetzelfde, maar er zijn wel
verschillen.
De veronderstelling die wij maken is dat wij als mensen (binnen alle disciplines) dezelfde taal
spreken wanneer de term ‘veilige hechting’ wordt geopperd, maar dat is dus niet zo
Waar komen de verschillen dan vandaan?
1. Oorsprong van de theorie
1.1 Het spreekt de algemene bevolking aan zijn niet thuis in wetenschap, dus
toegankelijkheid is vereist, anderzijds aanspreken van de wetenschap.
1.2 Wetenschap
2. Nog geen goede definities destijds
3. Vertalingen: de Engelse versus Nederlandse vertalingen komen niet met elkaar overeen,
waardoor verschillen ontstaan. Met secure attachment bedoelen we ‘veilig’, maar de
vertaling is ‘zeker’.
De gehechtheidstheorie is ontwikkeld in de vorige eeuw door een aantal wetenschappers
(college 2), en ontwikkelde zich binnen verschillende disciplines: dus niet enkel de taal, maar
ook binnen disciplines zit nogal een verschil. Zo wordt er bijvoorbeeld in de
ontwikkelingswetenschappen gesproken over de ouder-kindgehechtheidsrelatie, maar doelt
de sociale psychologie bijvoorbeeld op volwassenen, worden overkoepelde termen gebruikt
of wordt onveilige hechting op verschillende manieren gemeten
(vragenlijsten/observaties/diagnoses). Dit is ook heel verschillend.
1) Ontwikkelingswetenschappen
- Grondlegger van de SSP voor het inzetten als instrument (Ainsworth)
- Cirkel van veiligheid
- De ouder-kindgehechtheidsrelatie centraal, met daarin een veilige haven en een
veilige basis.
, - Er wordt gesproken van de gehechtheidsrelatie als dyadisch construct een
kenmerk van de relatie tussen opvoeder en kind, in plaats van een kenmerk van het
kind zelf.
- Onderzoek: observatie(s) middels de SSP, classificaties zoals veilig, vermijdend,
ambivalent, gedesorganiseerd.
2) Psychiatrie
- Er wordt gekeken naar ‘stoornissen’ in de ontwikkeling van gehechtheid, meestal bij
ernstige verwaarlozing, inconsistente zorg, pleegzorgkinderen, kindertehuizen
- Hechtingsstoornis = wel een kenmerk van het kind
3) Sociale psychologie
- Gaat over de relatie tussen romantische partners in plaats van ouder en kind
- Je kan dit onderzoeken als persoonlijkheidskenmerk: hoe verhoud jij je tot
mensen/partners?
- Dimensies: secure, anxious, avoidant, fearful welke in kaart worden gebracht met
vragenlijsten (hechtingsstijlen).
- Verwarrend, want het gaat hier over de hechtingsstijl die een volwassene bezit, en
niet de ouder-kindgehechtheidsrelatie.
4) Taalgebruik
- Sociale media, zelfhulpboeken
- Zowel romantische relaties als opvoedboeken
- Alle disciplines lopen hier door elkaar
Recap:
Er is een goed ontwikkelde theorie die is uitgebreid naar vakgebieden, veel wetenschappelijk
onderzoek, veel meetinstrumenten en bruikbaar voor diagnostiek, behandeling en
beslissingen. Dus ‘wat’ is het probleem?
- De verwarring over concepten, definities en taal
- Kennis is gedateerd en genuanceerd, ondanks huidig onderzoek. Van die typische
fabels: ‘’gedesorganiseerde hechting leidt tot gedragsproblemen!!!!!!’. Dat is niet zo.
,Artikel Hammurland (2022)
Gehechtheidstheorie in de praktijk 1)
Onderzoek Zweden: 200 sociaal werkers werd een vragenlijst gegeven hoe zij gebruikmaken
van gehechtheidsclassificaties in de praktijk. Resultaat: een groot gat tussen kennis vanuit de
wetenschap en hoe dit in Scandinavië wordt gebruikt.
- 85% procent van professionals heeft een mening over de kwaliteit van de
gehechtheidsrelatie <1 jaar in kinderbeschermingszaken
- 80% geeft aan nooit of zelden een systematische methode gebruiken om een mening
te vormen over de classificaties van de ok-relatie in kinderbeschermingszaken: ze
gaan af op eigen klinische blik
- 2/3e geeft aan deze blik te gebruiken binnen de hechtingsrelatie als een basis voor
beslissingen rondom uithuisplaatsingen.
Conclusie: heftig. Daarom is dit onderzoek herhaald in Nederland om te kijken hoe dit
zich hier afspeelt. Dit wil je totaal niet in de hulpverlening.
Gehechtheidstheorie in de praktijk 2)
Onderzoek Nederland: grotere steekproef met een bredere doelgroep (n=500).
Resultaat: weinig verschil ten opzichte van het Zweedse onderzoek.
- 90% van de praktijkprofessionals vormt altijd een mening over de kwaliteit van de
gehechtheidsrelatie
- 2/3e vormt deze mening zonder systematische methode.
- 1/3e maakt dus wel gebruik van een methode, welke dan? Ongevalideerde
onbetrouwbare meetinstrumenten.
Conclusie: gaat ook lekker zo te zien! Doen het wel beter ten opzichte van Zweden.
Totale conclusie: veel risico’s en onnodige uithuisplaatsingen wegens verkeerde of
gebrekkige metingen.
Dossieronderzoek RvdK:
Er is gekeken naar gehechtheidsdossiers van de raad van de kinderbescherming (26 totaal)
en in welke mate en hoe gehechtheid terugkomt in deze dossiers.
1) Beschrijvingen van het gedrag van de verzorger en het kind als indicatie voor de
hechtingsrelatie. Voorbeeld: ‘professional heeft zorgen over ontwikkeling van het
kind, want moeder doet XXX wanneer kind verdrietig is’. Dit suggereert dat het kind
niet wordt getroost bijvoorbeeld.
2) Beschrijvingen van de kwaliteit van de gehechtheidsrelatie, zonder classificatie.
Voorbeeld: ‘Goede hechting aan pleeggezin’
, 3) Beschrijvingen van het belang van de continuïteit van de gehechtheidsrelatie,
gebruikt voor advies aan de rechtbank voor uithuisplaatsing. Voorbeeld: ‘Het is van
belang dat …’
Deze manieren zijn foutief voor het gebruiken van de gehechtheidstheorie. Wordt niet
ondersteund door goede manieren van in kaart brengen van de gehechtheidsrelatie, maar
op basis van de klinische blik. Een klinische blik is anders dan een meetinstrument.
Andere landen in Europa:
- Braarud (2024): keken naar 300 dossiers van child protection services. 1/3e hiervan
benadert een expert om gehechtheid in kaart te brengen. De expert maakt geen
gebruik van een gevalideerde methode. Dus het probleem blijft ook hier bestaan.
- Wright (2023, UK): N=600 professionals, resultaten kwamen overeen met Zweden en
Nederland. Weinig gebruik gestandaardiseerde meetinstrumenten, amper gebruik
van evidence based instrumenten en veel niet onderzochte interventies.
- Soberg (2023, Denemarken): sociaal werkers, weinig kennis, veel verwarring
definities. Wel goed gebruik theorie tijdens de praktijk. Alleen hierdoor wel op een
‘naïeve manier’ gebruikmaken van de gehechtheidstheorie. Hevige gevolgen voor de
hulpverlening.
- Foster (2025): gebruik van de hechtingstheorie bij sociaal werkers, die moeite hebben
met de theorie, waardoor gebruik uitblijft.
Totale beeld: in veel landen hetzelfde beeld, met veel verwarring en onjuist gebruik
Hoe pak je dit aan, nu je weet dat er veel onjuist wordt gehandeld?
Theorie: een stelsel van hypotheses, verklaringen en
aannames hoe iets werkt.
Empirie: hypotheses toetsen, waardoor je theorie ontwikkelt
op een juiste manier.
Professionele ervaring: ervaringen van professionals uit de
praktijk
Alleen theorie: Als je alleen ‘theorie’ hebt, valt de hele basis weg. De theorie klopt niet altijd
met de praktijk, de theorie ontwikkelt dan ook niet verder.
Alleen empirie: dan heb je geen verklaringen en enkel een toetsbare hypothese, waardoor je
geen gericht onderzoek kan doen. Vroeger waren er bepaalde bedenkingen vanuit de
theorie die nu onjuist zijn, doordat onderzoek is verricht.
Alleen ervaring: veel subjectiviteit en scheidingen binnen werkvelden.
Alle poten hebben elkaar nodig. De theorie en empirie hangen stevig met elkaar samen
en hebben zich doorontwikkeld. Maar professionele ervaring staat er wat ‘los’ bij, waardoor
professioneel handelen niet goed wordt meegenomen/onderzocht. Der dingen die worden
ontwikkeld als interventie zijn vaak niet geschikt.
College 1:
Literatuur: H1, H3 ‘Hechten’, wetenschappelijk artikel, hoorcollege
‘’Wat wordt er in het dagelijks leven verstaan onder gehechtheid?’’.
Probleem: hier begint het mee. Diverse professionals hebben diverse ideeën van en over
gehechtheid, waarin meerdere thema’s aan bod komen. Uiteindelijk heeft dit invloed hoe je
een interventie inzet en aan welke interventie(s) je kan denken: in het gezin, op de ouder,
individueel.
Dit maakt de noodzaak om dezelfde ‘taal’ te spreken groot, want een klein verschil kan
impact maken.
Duschinsky (auteur boek) heeft binnen verschillende disciplines verschillende definities van
de term ‘veilige gehechtheid’ gevonden. Hierin ook weer veel verschillen hoe bijvoorbeeld
de psychotherapie, jeugdbescherming, de bevolking of sociale psychologie hier tegenaan
kijkt versus de ontwikkelingswetenschappen. Het globale beeld is hetzelfde, maar er zijn wel
verschillen.
De veronderstelling die wij maken is dat wij als mensen (binnen alle disciplines) dezelfde taal
spreken wanneer de term ‘veilige hechting’ wordt geopperd, maar dat is dus niet zo
Waar komen de verschillen dan vandaan?
1. Oorsprong van de theorie
1.1 Het spreekt de algemene bevolking aan zijn niet thuis in wetenschap, dus
toegankelijkheid is vereist, anderzijds aanspreken van de wetenschap.
1.2 Wetenschap
2. Nog geen goede definities destijds
3. Vertalingen: de Engelse versus Nederlandse vertalingen komen niet met elkaar overeen,
waardoor verschillen ontstaan. Met secure attachment bedoelen we ‘veilig’, maar de
vertaling is ‘zeker’.
De gehechtheidstheorie is ontwikkeld in de vorige eeuw door een aantal wetenschappers
(college 2), en ontwikkelde zich binnen verschillende disciplines: dus niet enkel de taal, maar
ook binnen disciplines zit nogal een verschil. Zo wordt er bijvoorbeeld in de
ontwikkelingswetenschappen gesproken over de ouder-kindgehechtheidsrelatie, maar doelt
de sociale psychologie bijvoorbeeld op volwassenen, worden overkoepelde termen gebruikt
of wordt onveilige hechting op verschillende manieren gemeten
(vragenlijsten/observaties/diagnoses). Dit is ook heel verschillend.
1) Ontwikkelingswetenschappen
- Grondlegger van de SSP voor het inzetten als instrument (Ainsworth)
- Cirkel van veiligheid
- De ouder-kindgehechtheidsrelatie centraal, met daarin een veilige haven en een
veilige basis.
, - Er wordt gesproken van de gehechtheidsrelatie als dyadisch construct een
kenmerk van de relatie tussen opvoeder en kind, in plaats van een kenmerk van het
kind zelf.
- Onderzoek: observatie(s) middels de SSP, classificaties zoals veilig, vermijdend,
ambivalent, gedesorganiseerd.
2) Psychiatrie
- Er wordt gekeken naar ‘stoornissen’ in de ontwikkeling van gehechtheid, meestal bij
ernstige verwaarlozing, inconsistente zorg, pleegzorgkinderen, kindertehuizen
- Hechtingsstoornis = wel een kenmerk van het kind
3) Sociale psychologie
- Gaat over de relatie tussen romantische partners in plaats van ouder en kind
- Je kan dit onderzoeken als persoonlijkheidskenmerk: hoe verhoud jij je tot
mensen/partners?
- Dimensies: secure, anxious, avoidant, fearful welke in kaart worden gebracht met
vragenlijsten (hechtingsstijlen).
- Verwarrend, want het gaat hier over de hechtingsstijl die een volwassene bezit, en
niet de ouder-kindgehechtheidsrelatie.
4) Taalgebruik
- Sociale media, zelfhulpboeken
- Zowel romantische relaties als opvoedboeken
- Alle disciplines lopen hier door elkaar
Recap:
Er is een goed ontwikkelde theorie die is uitgebreid naar vakgebieden, veel wetenschappelijk
onderzoek, veel meetinstrumenten en bruikbaar voor diagnostiek, behandeling en
beslissingen. Dus ‘wat’ is het probleem?
- De verwarring over concepten, definities en taal
- Kennis is gedateerd en genuanceerd, ondanks huidig onderzoek. Van die typische
fabels: ‘’gedesorganiseerde hechting leidt tot gedragsproblemen!!!!!!’. Dat is niet zo.
,Artikel Hammurland (2022)
Gehechtheidstheorie in de praktijk 1)
Onderzoek Zweden: 200 sociaal werkers werd een vragenlijst gegeven hoe zij gebruikmaken
van gehechtheidsclassificaties in de praktijk. Resultaat: een groot gat tussen kennis vanuit de
wetenschap en hoe dit in Scandinavië wordt gebruikt.
- 85% procent van professionals heeft een mening over de kwaliteit van de
gehechtheidsrelatie <1 jaar in kinderbeschermingszaken
- 80% geeft aan nooit of zelden een systematische methode gebruiken om een mening
te vormen over de classificaties van de ok-relatie in kinderbeschermingszaken: ze
gaan af op eigen klinische blik
- 2/3e geeft aan deze blik te gebruiken binnen de hechtingsrelatie als een basis voor
beslissingen rondom uithuisplaatsingen.
Conclusie: heftig. Daarom is dit onderzoek herhaald in Nederland om te kijken hoe dit
zich hier afspeelt. Dit wil je totaal niet in de hulpverlening.
Gehechtheidstheorie in de praktijk 2)
Onderzoek Nederland: grotere steekproef met een bredere doelgroep (n=500).
Resultaat: weinig verschil ten opzichte van het Zweedse onderzoek.
- 90% van de praktijkprofessionals vormt altijd een mening over de kwaliteit van de
gehechtheidsrelatie
- 2/3e vormt deze mening zonder systematische methode.
- 1/3e maakt dus wel gebruik van een methode, welke dan? Ongevalideerde
onbetrouwbare meetinstrumenten.
Conclusie: gaat ook lekker zo te zien! Doen het wel beter ten opzichte van Zweden.
Totale conclusie: veel risico’s en onnodige uithuisplaatsingen wegens verkeerde of
gebrekkige metingen.
Dossieronderzoek RvdK:
Er is gekeken naar gehechtheidsdossiers van de raad van de kinderbescherming (26 totaal)
en in welke mate en hoe gehechtheid terugkomt in deze dossiers.
1) Beschrijvingen van het gedrag van de verzorger en het kind als indicatie voor de
hechtingsrelatie. Voorbeeld: ‘professional heeft zorgen over ontwikkeling van het
kind, want moeder doet XXX wanneer kind verdrietig is’. Dit suggereert dat het kind
niet wordt getroost bijvoorbeeld.
2) Beschrijvingen van de kwaliteit van de gehechtheidsrelatie, zonder classificatie.
Voorbeeld: ‘Goede hechting aan pleeggezin’
, 3) Beschrijvingen van het belang van de continuïteit van de gehechtheidsrelatie,
gebruikt voor advies aan de rechtbank voor uithuisplaatsing. Voorbeeld: ‘Het is van
belang dat …’
Deze manieren zijn foutief voor het gebruiken van de gehechtheidstheorie. Wordt niet
ondersteund door goede manieren van in kaart brengen van de gehechtheidsrelatie, maar
op basis van de klinische blik. Een klinische blik is anders dan een meetinstrument.
Andere landen in Europa:
- Braarud (2024): keken naar 300 dossiers van child protection services. 1/3e hiervan
benadert een expert om gehechtheid in kaart te brengen. De expert maakt geen
gebruik van een gevalideerde methode. Dus het probleem blijft ook hier bestaan.
- Wright (2023, UK): N=600 professionals, resultaten kwamen overeen met Zweden en
Nederland. Weinig gebruik gestandaardiseerde meetinstrumenten, amper gebruik
van evidence based instrumenten en veel niet onderzochte interventies.
- Soberg (2023, Denemarken): sociaal werkers, weinig kennis, veel verwarring
definities. Wel goed gebruik theorie tijdens de praktijk. Alleen hierdoor wel op een
‘naïeve manier’ gebruikmaken van de gehechtheidstheorie. Hevige gevolgen voor de
hulpverlening.
- Foster (2025): gebruik van de hechtingstheorie bij sociaal werkers, die moeite hebben
met de theorie, waardoor gebruik uitblijft.
Totale beeld: in veel landen hetzelfde beeld, met veel verwarring en onjuist gebruik
Hoe pak je dit aan, nu je weet dat er veel onjuist wordt gehandeld?
Theorie: een stelsel van hypotheses, verklaringen en
aannames hoe iets werkt.
Empirie: hypotheses toetsen, waardoor je theorie ontwikkelt
op een juiste manier.
Professionele ervaring: ervaringen van professionals uit de
praktijk
Alleen theorie: Als je alleen ‘theorie’ hebt, valt de hele basis weg. De theorie klopt niet altijd
met de praktijk, de theorie ontwikkelt dan ook niet verder.
Alleen empirie: dan heb je geen verklaringen en enkel een toetsbare hypothese, waardoor je
geen gericht onderzoek kan doen. Vroeger waren er bepaalde bedenkingen vanuit de
theorie die nu onjuist zijn, doordat onderzoek is verricht.
Alleen ervaring: veel subjectiviteit en scheidingen binnen werkvelden.
Alle poten hebben elkaar nodig. De theorie en empirie hangen stevig met elkaar samen
en hebben zich doorontwikkeld. Maar professionele ervaring staat er wat ‘los’ bij, waardoor
professioneel handelen niet goed wordt meegenomen/onderzocht. Der dingen die worden
ontwikkeld als interventie zijn vaak niet geschikt.
