Samenvatting Esthetica I | UGent | 2025/26

LES 1 – ESTHETICA I
INLEIDING EN VISUELE WAARNEMING: DAVID MARR

DIA 1 – ALGEMENE SITUERING: WAT IS ESTHETICA?

ESTHETICA ALS FILOSOFISCHE DISCIPLINE

• Esthetica onderzoekt de esthetische ervaring:
o hoe mensen kunst ervaren;
o hoe gevoelens van schoonheid, ontroering, fascinatie of afkeer ontstaan;
o hoe kunst affectief op mensen inwerkt.
• Het vertrekpunt is vooral het subject:
o niet in de eerste plaats het kunstwerk zelf;
o maar de manier waarop een mens waarneemt, voelt en ervaart.

VERSCHIL MET KUNSTGESCHIEDENIS EN KUNSTWETENSCHAP

Discipline Focus

Kunstgeschiedenis historische context, stijl, kunstenaar, periode

Kunstwetenschap vorm, medium, compositie, techniek

Esthetica ervaring, gevoel, waarneming, affect

AISTHÊSIS

• Het woord “esthetica” hangt samen met het Griekse aisthêsis:
o zintuiglijke gewaarwording;
o lichamelijke ervaring;
o gevoel;
o affect.

ONTSTAAN VAN ESTHETICA

• Esthetica ontstaat in de 18e eeuw als afzonderlijke filosofische discipline.
• De aandacht verschuift:
o van schoonheid als objectieve eigenschap;
o naar schoonheid als ervaring van een subject.




1

,TRANSHISTORISCH EN TRANSCULTUREEL KARAKTER VAN KUNST

• Kunst komt voor in alle menselijke culturen.
• Kunst is dus:
o transhistorisch;
o transcultureel.
• Dit wijst op een algemene menselijke aanleg voor:
o verbeelding;
o symboliek;
o esthetische ervaring;
o creatieve expressie.

CENTRALE VRAGEN VAN DE ESTHETICA

• Hoe ontstaat het gevoel van schoonheid?
• Hoe ontstaat een esthetische ervaring?
• Welke rol spelen:
o emoties;
o zintuigen;
o bewustzijn;
o lichamelijkheid;
o affect?
• Waarom kan kunst:
o vreugde;
o bewondering;
o genot;
o fascinatie oproepen?
• Waarom kan kunst ook:
o angst;
o afkeer;
o verdriet;
o pijn;
o lijden oproepen?

KUNST EN LIJDEN

• Een belangrijke vraag in de cursus:
o waarom is er vaak een band tussen kunst en lijden?
• Kunst kan:
o negatieve ervaringen uitdrukken;
o lijden omvormen tot betekenis;
o tragische ervaringen esthetisch verwerken.




2

,DIA 2 – DRIE BENADERINGEN IN DE CURSUS

1. NEURO-ESTHETICA

• Onderzoekt:
o de rol van het brein;
o zintuigen;
o neurale verwerking;
o emotie.
• Centrale vraag:
o hoe constitueren hersenen de esthetische ervaring?

2. IDEALISME

• Centrale auteurs:
o Kant;
o Hegel.
• Focus:
o bewustzijn;
o voorstelling;
o subjectiviteit;
o esthetisch oordeel.
• Centrale vraag:
o hoe constitueert het bewustzijn de esthetische ervaring?

3. FENOMENOLOGIE

• Centrale auteurs:
o Merleau-Ponty;
o Maldiney;
o Deleuze.
• Focus:
o lichaam;
o belichaming;
o affect;
o lichamelijke aanwezigheid in de wereld.
• Centrale vraag:
o hoe constitueert het lichaam de esthetische ervaring?




3

, DIA 4 – EXAMEN EN EVALUATIE

EXAMENSTRUCTUUR


TWEE GROTE VRAGEN

• Integratievragen.
• Vereisen:
o verbanden leggen;
o vergelijken;
o uitleggen;
o argumenteren.


VIER KLEINE VRAGEN

• Kennistoetsing:
o definities;
o begrippen;
o auteurs;
o kernideeën.




DEEL 1 – NEURO-ESTHETICA

DIA 5 – WAT IS NEURO-ESTHETICA?

DEFINITIE

• Neuro-esthetica is de neurowetenschappelijke studie van esthetische ervaring.
• Ze onderzoekt:
o de neuronale basis van waarneming;
o emotie;
o schoonheidservaring;
o kunstervaring.

CENTRALE DOMEINEN

1. Visuele waarneming.
2. Emotie.

CENTRALE VRAAG

• Hoe maken hersenen esthetische ervaring mogelijk?




4