4.4 – Arts and Crafts (1860-1900) en Jugendstil (1880-1910)
Arts and Crafts – Engelse beweging
Nieuwe designstijlen
In de 19e eeuw kregen ontwerpers genoeg van de drukke neostijlen en massaproductie uit
fabrieken. Zij vonden veel producten lelijk en van slechte kwaliteit. De nieuwe designstijlen
vormden de overgang tussen historische stijlen en het moderne design van de 20e eeuw. De
vernieuwing begon in Engeland met de Arts-and-Craftsbeweging en verspreidde zich door
Europa. De stijlen gebruikten vaak vormen uit de natuur en waren een reactie op
industrialisatie. Bekende varianten zijn Jugendstil in Duitsland en Art Nouveau in Frankrijk.
In dit hoofdstuk worden de niet-Engelse voorbeelden ‘Jugendstil’ genoemd.
Een rood huis
William Morris wilde zijn idealistische ideeën realiseren door middel van toegepaste kunst.
Hij begon hier voorzichtig aan met zijn eerste project: Red House. Een familiehuis
geïnspireerd door de Franse gotiek. Niets in de inrichting van het huis komt uit de fabriek,
aangezien hij gotische stijlen nastreeft.
Morris & Co.
In 1861 stichtte Morris een bedrijf in decoratieve kunsten op: Morris & Co. Het doel was voor
iedereen betaalbare, handgemaakte producten voor in huis te maken en verkopen. Morris
zag de industrialisatie niet als een vooruitgang: hij vond het vreselijk dat de mechanisatie
voor het verdwijnen van ambachten zorgde en de producten waren volgens hem lelijk en
van slechte kwaliteit. De arbeider verdiende volgens hem dezelfde waardering als de
kunstenaar en had recht op een goede leefomgeving. Morris was ervan overtuigd dat een
terugkeer naar traditionele ambachtelijkheid een oplossing was voor de sociale problemen
van zijn tijd. Morris zorgde goed voor zijn personeel en betaalde ze een bovengemiddelde
loon. De handgemaakte producten waren echter zó duur, dat alleen de rijke industriëlen het
konden betalen.
ambachtslui en arbeiders
Door de opkomst van machines veranderde de positie van de ambachtsman. In plaats van
een heel product te maken, deed een arbeider nog maar één kleine handeling. Daardoor
verdween persoonlijke inbreng en alleen de fabriekseigenaar overzag het hele
productieproces. De Arts-and-Crafts Beweging verzette zich tegen deze ontwikkeling.
Judgendstil (Art Nouveau) – Niet-Engelse beweging
Nieuwe natuurlijke vormen
Jugendsteel wees, in tegenstelling tot de Arts-and-Craftsbeweging, historische stijlen af. Er
werd voor het eerst geprobeerd om een compleet nieuwe stijl te maken, met name op
gebied van toegepaste kunst (kunstnijverheid). De organische vormen die werden gebruikt
kwamen vaak uit de natuur.
, Voor de rijken
De Jugendstilachtige stijlen wilden met hun ontwerpen de samenleving hervormen door alle
kunsten met elkaar samen te laten werken. Ze zetten massaproductie en nieuwe materialen
als gietijzer in om de werken te vervaardigen en verspreiden. In praktijk konden veel
ontwerpen echter alleen met de hand worden uitgevoerd, wat de productie duur maakte.
Een gebouw met botten
Antoni Gaudí maakte totaal kunstwerken, waarbij hij niet alleen het gebouw maar ook het
interieur en de details ontwierp. Zijn werk is sterk geïnspireerd op de natuur en lijkt eerder
gegroeid dan gebouwd. In Casa Batlló zijn bijna geen rechte lijnen te zien: pilaren lijken op
botten en het dak heeft golvende vormen en felle kleuren. Alles vormt één geheel, wat past
bij de Jugendstil.
Lithografie
De techniek, lithografie (een vlakdruk op steen), was nog relatief nieuw. Bij lithografie wordt
een afbeelding en/of tekst met vet materiaal (krijt of inkt) direct aangebracht op een speciaal
soort kalksteen. Vervolgens wordt de steen chemisch behandeld en daarna wordt de
afbeelding afgedrukt. Deze techniek was erg geliefd bij Jugenstil Ontwerpers, omdat er
oneindig veel afdrukken konden worden gemaakt, wat niet het geval was bij bijvoorbeeld
etsen en houtsneden omdat het sleet.
4.5 – Impressionisme (1870-1905)
Napoleon III laat, na een recordaantal weigeringen van werken door de Salon in 1863, de
Salon des Refusés (Salon van de geweigerden) oprichten.
Een shockerende picknick
Experimentele kunstenaars nemen het steeds minder nauw met de officiële regels. Gelukkig
kunnen de meesten impressionisten zich veroorloven afwijkend werk te maken, aangezien
ze vaak al genoeg geld hebben.
Édouard Manet maakte met Le Déjeuner sur l’Herbe een schokkend schilderij voor zijn
tijdgenoten. Hoewel het werk gebaseerd was op renaissancekunst, was de manier waarop
Manet dit verwerkte volgens de heersende academische norm onacceptabel. Het naakte
model werd niet afgebeeld als een mythologische figuur, maar als een gewone vrouw, wat
veel kritiek opleverde.
Ook technisch week het schilderij af van de officiële regels: verhoudingen kloppen niet,
figuren lijken los van de achtergrond te staan en delen zijn grof geschilderd. Daarom werd
het werk geweigerd door de Parijse Salon. De Salon des Refusés betekende het begin van
het einde van de academische kunst. Vernieuwende kunstenaars, zoals Claude Monet,
gingen steeds meer hun eigen stijl ontwikkelen.
Vluchtige momenten
Impressionisten willen direct hun waarneming op het doek vastleggen. Ze maken vaak ter
plekke direct hun eindwerk, zodat ze het vluchtige moment van licht en kleur in verf kunnen
‘vangen’. De snelle manier van werken is te zien aan het toetsmatige karakter van de
schilderijen. Ook zijn impressionisten geïnteresseerd in fotografie, waarmee een vluchtig
moment kan worden vastgelegd.
Arts and Crafts – Engelse beweging
Nieuwe designstijlen
In de 19e eeuw kregen ontwerpers genoeg van de drukke neostijlen en massaproductie uit
fabrieken. Zij vonden veel producten lelijk en van slechte kwaliteit. De nieuwe designstijlen
vormden de overgang tussen historische stijlen en het moderne design van de 20e eeuw. De
vernieuwing begon in Engeland met de Arts-and-Craftsbeweging en verspreidde zich door
Europa. De stijlen gebruikten vaak vormen uit de natuur en waren een reactie op
industrialisatie. Bekende varianten zijn Jugendstil in Duitsland en Art Nouveau in Frankrijk.
In dit hoofdstuk worden de niet-Engelse voorbeelden ‘Jugendstil’ genoemd.
Een rood huis
William Morris wilde zijn idealistische ideeën realiseren door middel van toegepaste kunst.
Hij begon hier voorzichtig aan met zijn eerste project: Red House. Een familiehuis
geïnspireerd door de Franse gotiek. Niets in de inrichting van het huis komt uit de fabriek,
aangezien hij gotische stijlen nastreeft.
Morris & Co.
In 1861 stichtte Morris een bedrijf in decoratieve kunsten op: Morris & Co. Het doel was voor
iedereen betaalbare, handgemaakte producten voor in huis te maken en verkopen. Morris
zag de industrialisatie niet als een vooruitgang: hij vond het vreselijk dat de mechanisatie
voor het verdwijnen van ambachten zorgde en de producten waren volgens hem lelijk en
van slechte kwaliteit. De arbeider verdiende volgens hem dezelfde waardering als de
kunstenaar en had recht op een goede leefomgeving. Morris was ervan overtuigd dat een
terugkeer naar traditionele ambachtelijkheid een oplossing was voor de sociale problemen
van zijn tijd. Morris zorgde goed voor zijn personeel en betaalde ze een bovengemiddelde
loon. De handgemaakte producten waren echter zó duur, dat alleen de rijke industriëlen het
konden betalen.
ambachtslui en arbeiders
Door de opkomst van machines veranderde de positie van de ambachtsman. In plaats van
een heel product te maken, deed een arbeider nog maar één kleine handeling. Daardoor
verdween persoonlijke inbreng en alleen de fabriekseigenaar overzag het hele
productieproces. De Arts-and-Crafts Beweging verzette zich tegen deze ontwikkeling.
Judgendstil (Art Nouveau) – Niet-Engelse beweging
Nieuwe natuurlijke vormen
Jugendsteel wees, in tegenstelling tot de Arts-and-Craftsbeweging, historische stijlen af. Er
werd voor het eerst geprobeerd om een compleet nieuwe stijl te maken, met name op
gebied van toegepaste kunst (kunstnijverheid). De organische vormen die werden gebruikt
kwamen vaak uit de natuur.
, Voor de rijken
De Jugendstilachtige stijlen wilden met hun ontwerpen de samenleving hervormen door alle
kunsten met elkaar samen te laten werken. Ze zetten massaproductie en nieuwe materialen
als gietijzer in om de werken te vervaardigen en verspreiden. In praktijk konden veel
ontwerpen echter alleen met de hand worden uitgevoerd, wat de productie duur maakte.
Een gebouw met botten
Antoni Gaudí maakte totaal kunstwerken, waarbij hij niet alleen het gebouw maar ook het
interieur en de details ontwierp. Zijn werk is sterk geïnspireerd op de natuur en lijkt eerder
gegroeid dan gebouwd. In Casa Batlló zijn bijna geen rechte lijnen te zien: pilaren lijken op
botten en het dak heeft golvende vormen en felle kleuren. Alles vormt één geheel, wat past
bij de Jugendstil.
Lithografie
De techniek, lithografie (een vlakdruk op steen), was nog relatief nieuw. Bij lithografie wordt
een afbeelding en/of tekst met vet materiaal (krijt of inkt) direct aangebracht op een speciaal
soort kalksteen. Vervolgens wordt de steen chemisch behandeld en daarna wordt de
afbeelding afgedrukt. Deze techniek was erg geliefd bij Jugenstil Ontwerpers, omdat er
oneindig veel afdrukken konden worden gemaakt, wat niet het geval was bij bijvoorbeeld
etsen en houtsneden omdat het sleet.
4.5 – Impressionisme (1870-1905)
Napoleon III laat, na een recordaantal weigeringen van werken door de Salon in 1863, de
Salon des Refusés (Salon van de geweigerden) oprichten.
Een shockerende picknick
Experimentele kunstenaars nemen het steeds minder nauw met de officiële regels. Gelukkig
kunnen de meesten impressionisten zich veroorloven afwijkend werk te maken, aangezien
ze vaak al genoeg geld hebben.
Édouard Manet maakte met Le Déjeuner sur l’Herbe een schokkend schilderij voor zijn
tijdgenoten. Hoewel het werk gebaseerd was op renaissancekunst, was de manier waarop
Manet dit verwerkte volgens de heersende academische norm onacceptabel. Het naakte
model werd niet afgebeeld als een mythologische figuur, maar als een gewone vrouw, wat
veel kritiek opleverde.
Ook technisch week het schilderij af van de officiële regels: verhoudingen kloppen niet,
figuren lijken los van de achtergrond te staan en delen zijn grof geschilderd. Daarom werd
het werk geweigerd door de Parijse Salon. De Salon des Refusés betekende het begin van
het einde van de academische kunst. Vernieuwende kunstenaars, zoals Claude Monet,
gingen steeds meer hun eigen stijl ontwikkelen.
Vluchtige momenten
Impressionisten willen direct hun waarneming op het doek vastleggen. Ze maken vaak ter
plekke direct hun eindwerk, zodat ze het vluchtige moment van licht en kleur in verf kunnen
‘vangen’. De snelle manier van werken is te zien aan het toetsmatige karakter van de
schilderijen. Ook zijn impressionisten geïnteresseerd in fotografie, waarmee een vluchtig
moment kan worden vastgelegd.
