Samenvatting Feniks 4/5 HAVO Hoofdstuk 1-4

Geschiedenis Feniks 1-4

1.1 Jagers en Verzamelaars naar Boeren

Jagers & Verzamelaars Boeren
Nomadisch Sedentair
Leven van de jacht Leven van de landbouw
Lage bevolkingsdichtheid Hoge bevolkingsdichtheid
Geen aardewerk Wel aardewerk
Egalitair ( iedereen gelijk) Niet egalitair (verschillen in gelijkheid)

Jagers-Verzamelaars
-De eerste mensen waren jagers-verzamelaars, ze leefden als nomaden -> geen vaste
woonplek.
- In kleine groepen zochten ze voedsel.
- Klimaat had grote invloed op hun levenswijze.
- Wordt ook ‘Oude Steentijd’ genoemd -> ze maakten gereedschap en jacht werktuigen van
dierenbotten en vuursteen.
- Grafgiften -> kan betekenen dat ze geloofden in een hiernamaals.

Boeren
- Een natter/warmer klimaat zorgde voor voedsel in overvloed, rondtrekken was niet meer
nodig -> dorpen ontstaan.
- Landbouw revolutie -> men begon met het verbouwen van voedsel en temden & fokten
dieren. (begon in Midden-Oosten)
- Men ging sedentair leven -> vaste woonplaats
- Er kwamen landbouw werktuigen
- Aardewerk
- Sociale verschillen nemen toe.
- Wordt ook ‘Nieuwe Steentijd’ genoemd, tijd waar landbouw en landbouwsamenlevingen
ontstaan.

,1.2 Dorpen en steden

Hunnebedden (~3000 v. Chr.)
We noemen hunnebedden 'hunnebedden'omdat met vroeger dacht dat ze door 'huynen',
oftewel 'reuzen', gemaakt waren.
Hunnebedden waren onderdeel van grote grafkelders die boeren maakten in hun dorpen
rond 3000 voor Christus.
Toen hunnebedbouwers in deze tijd in Noord-Europa samenleefden in dorpen, werden in
het Midden-Oosten de eerste steden gebouwd.

Prehistorische culturen
Na de prehistorie zijn er namen bedacht voor de verschillende culturen die leefden in de
prehistorie.
Trechterbekercultuur: hunnebed-bouwende boerensamenleving. Naam is een verwijzing
naar de vorm van het aardewerk dat zij maakten.
Rond 3000 v. Chr. Verspreidde deze cultuur zich over het tegenwoordige Nederland,
Denemarken, Noord-Duitsland en Zuid-Zweden.
Kenmerk boeren: veel vee en soms jaagden ze nog voor voedsel.

Irrigatielandbouw
In het Midden-Oosten was de landbouw opbrengst gigantisch. Dit kwam door 1 grote
reden: Irrigatielandbouw.
Boeren graven kanalen waardoor rivierwater naar hun akkers stroomt.
Overtollig water afkomstig van overstromingen werd opgeslagen door dammen.
Het slib dat dit water achterliet op de akkers maakte de grond enorm vruchtbaar.
Boeren moesten goed samenwerken om dit systeem te onderhouden.
Wanneer je keer op keer een bijzonder grote opbrengst had, groter dan andere boeren,
kreeg je meer macht. Dit resulteerde in leiders en uiteindelijk in het ontstaan van
koningschap.
Dus, grotere opbrengst dan anderen > leiders ontstaan > koningschap ontstaat.

Het succes van de (irrigatie)landbouw zorgde voor een groei van de bevolking. Dorpen
werden steden.
Omdat de opbrengsten van landbouw zo groot waren hoefde niet iedereen boer te blijven.
Mensen specialiseerden zich in andere bezigheden zoals het maken van gereedschap.
{ De (irrigatie)landbouw was dus een grote factor van de verandering van dorpen naar
steden.}

, Hiërarchie en monumenten
Sommige steden gingen ook het omringende
platteland overheersen > Stadstaat.
De samenleving van een Stadstaat was
Hiërarchisch opgebouwd. -------------------->
Veel statstaten waren gelovig, ze geloofden
in meerdere goden > polytheïsme.
De koning had een hoge, machtige
positie in die tijd. Een koning was: opperbevelhebber van het leger,
opperrechter
bestuurder van de stadstaat.
Men geloofde dat de koning met de goden communiceerde, of dat hijzelf goddelijk was.
Elke stedelijke gemeenschap had een monumentaal/godsdienstig centrum. Hier stonden
paleizen en tempels, met als belangrijkste tempel de Ziggurat.
Men geloofde dat bovenop de trapvormige tempel priesters dichter bij de goden
konden komen.
Ook waren de tempels van economisch belang. Boeren leverden een deel van hun
goederen in als belasting en dit werd verdeeld over belangrijke mensen in de stad die zelf
deze goederen niet produceerden.

Schrift
Het schrift ontstond omdat het te ingewikkeld werd om alles mondeling door te geven. Het
begon met tekeningen van bijvoorbeeld brood om duidelijk te maken dat ze dat
bijvoorbeeld wilden kopen. Later werden er ook tekenen voor klanken bij bedacht
waardoor steeds meer schriftelijk kon. De tekentjes werden in kleitabletten gekrast. We
noemen het eerste schrift het spijkerschrift.



1.3 Egypte, een van de eerste staten

Farao Amenhotep IV veranderde veel in Egypte tijdens zijn regie:
- veranderde zijn naam naar Achnaton
- polytheïsme werd monotheïsme > de god Aton was de enige god die vereerd werd
- nieuwe hoofdstad werd Achtetaton
- kunst werd > lange hoofden en vingers.
Zijn zoon Toetanchamon verandere later alles terug.