Samenvatting Sociologie – Hoofdstuk 1 en 2
Uitgebreid samengevat, met begrippen en personen per hoofdstuk
Deze samenvatting volgt de inhoud en terminologie van het aangeleverde boek. De tekst is
ingekort en logisch geordend, maar belangrijke uitleg, verbanden, voorbeelden, begrippen en
genoemde personen zijn behouden.
Hoofdstuk 1 – Wat verstaan wij onder de sociologie?
1.1 Waarneming
Sociologie bestudeert het samenleven van mensen in kleinere en grotere verbanden. Hoewel
mensen in dezelfde maatschappij leven, hebben zij daarvan niet allemaal dezelfde voorstelling.
Dit komt onder andere doordat onze waarneming selectief is.
‘Zomaar’ waarnemen bestaat niet. Er is zoveel te zien en te horen dat een mens niet alles tegelijk
kan waarnemen. Aan iedere waarneming ligt, bewust of onbewust, een bepaald gezichtspunt,
leidend beginsel, belangstelling of theorie ten grondslag. Dit selecteert uit de veelheid van
verschijnselen die kunnen worden waargenomen.
De anekdote van Popper maakt dit duidelijk: studenten kregen de opdracht om waar te nemen
en op te schrijven wat zij zagen. Zonder verdere aanwijzing zagen verschillende studenten
verschillende dingen. Een student met een architect als vader kon vooral de bouw en materialen
van het lokaal zien; iemand met belangstelling voor elektronica kon de audiovisuele apparatuur
opmerken; een ander kon vooral letten op leeftijd, geslacht, kleding en gedrag van
medestudenten. Iedereen zag dus iets anders en slechts een deel van wat er te zien was.
Wat in het klein in een collegezaal gebeurt, gebeurt in het groot in de maatschappij:
verschillende mensen kunnen een verschillende kijk op hun sociale omgeving hebben. Onze
waarneming is daarom selectief. Mensen beschouwen zichzelf gemakkelijk als deskundig over
de samenleving, maar hun kennis is vaak gedeeltelijk en heeft beperkingen.
Onze biologische en psychologische uitrusting speelt een rol bij het waarnemen, maar deze
ontwikkelt zich voor ieder mens in contact met bepaalde mensen en binnen een bepaald sociaal
kader. Afhankelijk van de invalshoek en de ‘sociale bril’ ontstaat een bepaalde voorstelling.
1.2 Zingeving
De sociologische zienswijze brengt activiteiten en voortbrengselen van mensen in verband met
de samenleving waartoe zij behoren en ziet deze activiteiten als afhankelijk van die
samenleving. Sociologie is de wetenschap die het samenleven van mensen binnen grotere en
kleinere verbanden empirisch bestudeert.
Een belangrijk verschil tussen mens en dier heeft te maken met betekenisgeving. De klassieke
opvatting noemt de mens een ‘animal rationale’: een wezen met verstand en taal. Cassirer vond
dit te beperkt. Mensen beschikken ook over mythen, kunst en godsdienst. Deze uitingen zijn
symbolen die niet alleen ideeën en denkbeelden, maar ook gevoelens uitdrukken. Daarom sprak
,Cassirer van de mens als ‘animal symbolicum’: mensen kennen betekenis toe aan ervaringen,
dingen en verschijnselen en kunnen hierover met elkaar communiceren.
Dezelfde waarneming kan verschillende betekenissen krijgen. Een samentrekking van een
oogspier kan bijvoorbeeld worden opgevat als een nerveuze tic of als een knipoog. Mensen
stemmen hun handelen af op de betekenissen die zij aan dingen en verschijnselen toekennen.
Een andere benadering van het verschil tussen mens en dier wijst op het ontbreken van sterke
instincten bij mensen. Gehlen noemt de mens daarom een ‘Mängelwesen’, een wezen waaraan
juist iets ontbreekt. Bij dieren worden gedragspatronen en samenlevingsvormen in belangrijke
mate biologisch doorgegeven. Mensen moeten daarentegen iedere generatie opnieuw veel
leren.
Juist de grote betekenis van leerprocessen maakt menselijk gedrag en de wijze van samenleven
veranderlijk. Verschillende mensen kunnen verschillende dingen leren. Daardoor kunnen op
verschillende plaatsen verschillende samenlevingen ontstaan en kan een bestaande
samenleving in de loop van de tijd veranderen. Sociale leerprocessen laten ruimte voor variaties
en vergissingen, waardoor mensen de aangeboden leerstof niet altijd exact overnemen.
Ook dieren kunnen leren, maar bij mensen zijn leerprocessen van nauwelijks te overschatten
betekenis. Psychologen onderzoeken vooral hoe mensen leren; sociologen richten zich vooral
op de vragen: wat leren mensen, van wie en aan wie?
Door omgang met anderen leren mensen allerlei dingen over hun samenleving. Zij ontwikkelen
kennis, leren verklaringen en vormen oordelen. De kennis hoeft niet altijd waar te zijn. Mensen
leren bijvoorbeeld verklaringen waarin hogere machten, boze geesten, de biologische aard van
mensen, de schepping of chemische reacties verantwoordelijk worden gesteld voor feiten.
Daarnaast leren zij positief of negatief te oordelen: sommige dingen worden goed en wenselijk
gevonden, andere slecht en onwenselijk. Zo ontstaat een bepaald beeld van de samenleving.
1.3 Referentiekader
Een referentiekader is het geheel van kennis, verklaringen en oordelen met betrekking tot de
sociale omgeving. Dit wordt geleidelijk door leerprocessen verworven in de omgang met
anderen en tijdens ervaringen met anderen.
Referentiekaders worden ontleend aan de sociale situatie: de omstandigheden waarin iemand
verkeert, de groeperingen en netwerken waartoe iemand behoort, het milieu waaruit iemand
afkomstig is en het werk dat iemand verricht. Ook opvoeding en onderwijs spelen een rol. Via
opvoeding en onderwijs nemen mensen indirect deel aan ervaringen van voorgangers.
Een voorbeeld is het beeld dat Nederlandse jongeren vroeger van Duitsers hadden. Uit
onderzoek van Instituut Clingendael bleek dat zij Duitsers als oorlogszuchtig en arrogant zagen,
hoewel zij zelf geen persoonlijke ervaring met de bezettingsjaren hadden. Hun beeldvorming
was mede afkomstig van ouderen, boeken, films en televisieprogramma’s.
Het sociologische begrip referentiekader sluit aan bij de begrippen ‘sociale bril’ en ‘culturele
lens’: leden van een groepering of samenleving kunnen door gemeenschappelijke ervaringen de
dingen ongeveer op dezelfde wijze zien en interpreteren. Beeldvorming kan echter veranderen
wanneer ervaringen en omstandigheden veranderen.
,Een referentiekader is dus niet onveranderlijk. Bij ingrijpende veranderingen in
levensomstandigheden kunnen opvattingen en het referentiekader worden aangepast. Dit kan
bijvoorbeeld gebeuren door verhuizing, verandering van werkkring, werkloosheid, emigratie,
sociale stijging of sociale daling. Ook veranderingen in de bestaansbronnen van een
gemeenschap kunnen leiden tot aanpassing.
1.4 Selectiviteit
Iedereen neemt via de sociale bril selectief waar en ziet maar een deel of aspect van wat er te
zien is. Sommige aspecten van de sociale werkelijkheid vallen letterlijk buiten het
referentiekader. Daarom moet bij het spreken over ‘de’ sociale werkelijkheid steeds worden
gevraagd: wiens sociale werkelijkheid?
Mensen leren in de loop van hun leven vooral te letten op dingen die verband houden met hun
eigen leefwijze. Gewone en vertrouwde dingen worden juist gemakkelijk over het hoofd gezien.
Mensen selecteren uit de veelheid van verschijnselen vooral datgene wat past bij hun
vertrouwde wereldbeeld of daar sterk van afwijkt.
Het waarnemingsprobleem is belangrijk bij juridische getuigenissen. Een getuige kan slechts
verklaren wat hij of zij heeft waargenomen. Daardoor kan iemand iets verklaren dat feitelijk
onjuist is, zonder te liegen. Bij verhoren van kinderen speelt dit probleem nog sterker wanneer
de ondervrager suggestieve vragen stelt.
Selectiviteit gaat verder dan wat mensen daadwerkelijk zien of horen. Er zijn verschillende
vormen: selectieve perceptie (wat men in het gebodene ziet of hoort), selectieve blootstelling
(waarvoor men zich openstelt of waaraan men wordt blootgesteld) en selectief behoud (wat
men van het waargenomene onthoudt). Ook in gesprekken wordt geselecteerd: mensen praten
vooral over onderwerpen waarover zij het min of meer eens zijn of waarvan zij denken dat
anderen belangstelling hebben. Hierdoor bevestigen mensen elkaar in hun opvattingen.
Emoties, persoonlijke voorkeuren, antipathieën en andere positieve of negatieve gevoelens
beïnvloeden eveneens de waarneming. Het experiment van Bruner & Goodman liet zien dat
arme kinderen de omvang van geldstukken groter schatten dan rijke kinderen. Ook het
experiment van Krech, Crutchfield en Ballachey liet zien dat klasgenoten fouten ‘zagen’ bij een
niet-populaire groep, terwijl de populaire groep juist de fouten maakte.
Daaruit volgt dat mensen de dingen niet alleen zien zoals zij zijn, maar ook zoals zijzelf zijn.
Waarnemen is geen passief registreren van wat zich voordoet, maar een actief construeren van
een bepaald beeld dat sterk afhankelijk is van de waarnemer en sociale factoren.
Berger en Luckmann noemen dit de sociale constructie van de werkelijkheid. Mensen zijn
sociaal ‘geprogrammeerd’ om dingen op een bepaalde wijze waar te nemen en er op een
bepaalde wijze op te reageren.
1.5 Definitie van de situatie
Bij alles wat een mens tegenkomt, vraagt hij zich als het ware af: ‘wat betekent dit voor mij?’
Deze definitie van de situatie gaat vooraf aan iedere reactie. Een interpretatie van en oordeel
over een situatie berust op een vergelijking met wat vanuit de eigen situatie vertrouwd is en als
juist of normaal wordt aanvaard.
, Bij waarneming en interpretatie spelen onder andere bekendheid met verschijnselen, het
morele oordeel en de vraag of iets voor- of nadelig is een rol. Het is moeilijk om een situatie
alleen te beschrijven zonder al een emotioneel gekleurde interpretatie te geven.
Vanaf jonge leeftijd leren mensen welke interpretaties bij bepaalde verschijnselen horen.
Daardoor kunnen verschillende mensen aan hetzelfde verschijnsel verschillende betekenissen
geven.
Het is belangrijk onderscheid te maken tussen de zakelijke werkelijkheid (objectief) en de
beleefde werkelijkheid (subjectief). De zakelijke werkelijkheid en de beleefde werkelijkheid
hoeven niet samen te vallen. Iemand kan volgens een bepaalde maatstaf arm zijn en zich toch
niet arm voelen, of zich arm voelen terwijl daar zakelijk gezien minder aanleiding voor bestaat.
Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor ziek zijn en zich ziek voelen.
De beleefde werkelijkheid hoeft dus niet feitelijk ‘waar’ te zijn, maar is in het sociale leven wel
een realiteit omdat zij het gedrag van mensen beïnvloedt. Ervaringen en leerprocessen in
contacten met mensen vormen het referentiekader (kennis, verklaringen en oordelen). Dit leidt
tot selectieve waarneming en vervolgens tot een definitie van de situatie, oftewel de beleefde
werkelijkheid, die het gedrag beïnvloedt.
Sociologisch is het niet alleen belangrijk om te weten welke visie mensen op sociale
verschijnselen hebben, maar ook hoe zij aan die visie komen: van wie of waarvan hebben zij
deze geleerd?
Alledaagse kennis bevat ideeën, opvattingen, beelden en stereotypen die soms berusten op losse
en onbewezen feiten en oppervlakkige verklaringen. Mensen kunnen enkele ervaringen ten
onrechte generaliseren. Zolang de samenleving weinig verandert, kan alledaagse kennis voor
het gewone sociale verkeer voldoende zijn. In snel veranderende samenlevingen kan
sociologische kennis nuttig zijn.
Begrippen – hoofdstuk 1
Waarneming: Het waarnemen van verschijnselen vanuit een bepaald gezichtspunt; ‘zomaar’
waarnemen bestaat niet.
Gezichtspunt: Het bepaalde standpunt, leidende beginsel, de belangstelling of theorie van
waaruit iemand waarneemt.
Selectieve waarneming: Het verschijnsel dat iemand via de sociale bril maar een deel van de
sociale werkelijkheid waarneemt.
Zingeving: Het toekennen van betekenis aan ervaringen, dingen en verschijnselen.
Animal symbolicum: De mens als wezen dat betekenis toekent aan ervaringen, dingen en
verschijnselen en deze betekenissen via symbolen kan communiceren.
Animal rationale: De klassieke definitie van de mens als rationeel wezen dat verstand en taal
bezit.
Mängelwesen: De mens als een wezen waaraan iets ontbreekt, met name het ontbreken van
vaste instincten.
Instincten: Biologisch doorgegeven gedragspatronen die bij mensen veel minder sterk
aanwezig zijn dan bij dieren.
Uitgebreid samengevat, met begrippen en personen per hoofdstuk
Deze samenvatting volgt de inhoud en terminologie van het aangeleverde boek. De tekst is
ingekort en logisch geordend, maar belangrijke uitleg, verbanden, voorbeelden, begrippen en
genoemde personen zijn behouden.
Hoofdstuk 1 – Wat verstaan wij onder de sociologie?
1.1 Waarneming
Sociologie bestudeert het samenleven van mensen in kleinere en grotere verbanden. Hoewel
mensen in dezelfde maatschappij leven, hebben zij daarvan niet allemaal dezelfde voorstelling.
Dit komt onder andere doordat onze waarneming selectief is.
‘Zomaar’ waarnemen bestaat niet. Er is zoveel te zien en te horen dat een mens niet alles tegelijk
kan waarnemen. Aan iedere waarneming ligt, bewust of onbewust, een bepaald gezichtspunt,
leidend beginsel, belangstelling of theorie ten grondslag. Dit selecteert uit de veelheid van
verschijnselen die kunnen worden waargenomen.
De anekdote van Popper maakt dit duidelijk: studenten kregen de opdracht om waar te nemen
en op te schrijven wat zij zagen. Zonder verdere aanwijzing zagen verschillende studenten
verschillende dingen. Een student met een architect als vader kon vooral de bouw en materialen
van het lokaal zien; iemand met belangstelling voor elektronica kon de audiovisuele apparatuur
opmerken; een ander kon vooral letten op leeftijd, geslacht, kleding en gedrag van
medestudenten. Iedereen zag dus iets anders en slechts een deel van wat er te zien was.
Wat in het klein in een collegezaal gebeurt, gebeurt in het groot in de maatschappij:
verschillende mensen kunnen een verschillende kijk op hun sociale omgeving hebben. Onze
waarneming is daarom selectief. Mensen beschouwen zichzelf gemakkelijk als deskundig over
de samenleving, maar hun kennis is vaak gedeeltelijk en heeft beperkingen.
Onze biologische en psychologische uitrusting speelt een rol bij het waarnemen, maar deze
ontwikkelt zich voor ieder mens in contact met bepaalde mensen en binnen een bepaald sociaal
kader. Afhankelijk van de invalshoek en de ‘sociale bril’ ontstaat een bepaalde voorstelling.
1.2 Zingeving
De sociologische zienswijze brengt activiteiten en voortbrengselen van mensen in verband met
de samenleving waartoe zij behoren en ziet deze activiteiten als afhankelijk van die
samenleving. Sociologie is de wetenschap die het samenleven van mensen binnen grotere en
kleinere verbanden empirisch bestudeert.
Een belangrijk verschil tussen mens en dier heeft te maken met betekenisgeving. De klassieke
opvatting noemt de mens een ‘animal rationale’: een wezen met verstand en taal. Cassirer vond
dit te beperkt. Mensen beschikken ook over mythen, kunst en godsdienst. Deze uitingen zijn
symbolen die niet alleen ideeën en denkbeelden, maar ook gevoelens uitdrukken. Daarom sprak
,Cassirer van de mens als ‘animal symbolicum’: mensen kennen betekenis toe aan ervaringen,
dingen en verschijnselen en kunnen hierover met elkaar communiceren.
Dezelfde waarneming kan verschillende betekenissen krijgen. Een samentrekking van een
oogspier kan bijvoorbeeld worden opgevat als een nerveuze tic of als een knipoog. Mensen
stemmen hun handelen af op de betekenissen die zij aan dingen en verschijnselen toekennen.
Een andere benadering van het verschil tussen mens en dier wijst op het ontbreken van sterke
instincten bij mensen. Gehlen noemt de mens daarom een ‘Mängelwesen’, een wezen waaraan
juist iets ontbreekt. Bij dieren worden gedragspatronen en samenlevingsvormen in belangrijke
mate biologisch doorgegeven. Mensen moeten daarentegen iedere generatie opnieuw veel
leren.
Juist de grote betekenis van leerprocessen maakt menselijk gedrag en de wijze van samenleven
veranderlijk. Verschillende mensen kunnen verschillende dingen leren. Daardoor kunnen op
verschillende plaatsen verschillende samenlevingen ontstaan en kan een bestaande
samenleving in de loop van de tijd veranderen. Sociale leerprocessen laten ruimte voor variaties
en vergissingen, waardoor mensen de aangeboden leerstof niet altijd exact overnemen.
Ook dieren kunnen leren, maar bij mensen zijn leerprocessen van nauwelijks te overschatten
betekenis. Psychologen onderzoeken vooral hoe mensen leren; sociologen richten zich vooral
op de vragen: wat leren mensen, van wie en aan wie?
Door omgang met anderen leren mensen allerlei dingen over hun samenleving. Zij ontwikkelen
kennis, leren verklaringen en vormen oordelen. De kennis hoeft niet altijd waar te zijn. Mensen
leren bijvoorbeeld verklaringen waarin hogere machten, boze geesten, de biologische aard van
mensen, de schepping of chemische reacties verantwoordelijk worden gesteld voor feiten.
Daarnaast leren zij positief of negatief te oordelen: sommige dingen worden goed en wenselijk
gevonden, andere slecht en onwenselijk. Zo ontstaat een bepaald beeld van de samenleving.
1.3 Referentiekader
Een referentiekader is het geheel van kennis, verklaringen en oordelen met betrekking tot de
sociale omgeving. Dit wordt geleidelijk door leerprocessen verworven in de omgang met
anderen en tijdens ervaringen met anderen.
Referentiekaders worden ontleend aan de sociale situatie: de omstandigheden waarin iemand
verkeert, de groeperingen en netwerken waartoe iemand behoort, het milieu waaruit iemand
afkomstig is en het werk dat iemand verricht. Ook opvoeding en onderwijs spelen een rol. Via
opvoeding en onderwijs nemen mensen indirect deel aan ervaringen van voorgangers.
Een voorbeeld is het beeld dat Nederlandse jongeren vroeger van Duitsers hadden. Uit
onderzoek van Instituut Clingendael bleek dat zij Duitsers als oorlogszuchtig en arrogant zagen,
hoewel zij zelf geen persoonlijke ervaring met de bezettingsjaren hadden. Hun beeldvorming
was mede afkomstig van ouderen, boeken, films en televisieprogramma’s.
Het sociologische begrip referentiekader sluit aan bij de begrippen ‘sociale bril’ en ‘culturele
lens’: leden van een groepering of samenleving kunnen door gemeenschappelijke ervaringen de
dingen ongeveer op dezelfde wijze zien en interpreteren. Beeldvorming kan echter veranderen
wanneer ervaringen en omstandigheden veranderen.
,Een referentiekader is dus niet onveranderlijk. Bij ingrijpende veranderingen in
levensomstandigheden kunnen opvattingen en het referentiekader worden aangepast. Dit kan
bijvoorbeeld gebeuren door verhuizing, verandering van werkkring, werkloosheid, emigratie,
sociale stijging of sociale daling. Ook veranderingen in de bestaansbronnen van een
gemeenschap kunnen leiden tot aanpassing.
1.4 Selectiviteit
Iedereen neemt via de sociale bril selectief waar en ziet maar een deel of aspect van wat er te
zien is. Sommige aspecten van de sociale werkelijkheid vallen letterlijk buiten het
referentiekader. Daarom moet bij het spreken over ‘de’ sociale werkelijkheid steeds worden
gevraagd: wiens sociale werkelijkheid?
Mensen leren in de loop van hun leven vooral te letten op dingen die verband houden met hun
eigen leefwijze. Gewone en vertrouwde dingen worden juist gemakkelijk over het hoofd gezien.
Mensen selecteren uit de veelheid van verschijnselen vooral datgene wat past bij hun
vertrouwde wereldbeeld of daar sterk van afwijkt.
Het waarnemingsprobleem is belangrijk bij juridische getuigenissen. Een getuige kan slechts
verklaren wat hij of zij heeft waargenomen. Daardoor kan iemand iets verklaren dat feitelijk
onjuist is, zonder te liegen. Bij verhoren van kinderen speelt dit probleem nog sterker wanneer
de ondervrager suggestieve vragen stelt.
Selectiviteit gaat verder dan wat mensen daadwerkelijk zien of horen. Er zijn verschillende
vormen: selectieve perceptie (wat men in het gebodene ziet of hoort), selectieve blootstelling
(waarvoor men zich openstelt of waaraan men wordt blootgesteld) en selectief behoud (wat
men van het waargenomene onthoudt). Ook in gesprekken wordt geselecteerd: mensen praten
vooral over onderwerpen waarover zij het min of meer eens zijn of waarvan zij denken dat
anderen belangstelling hebben. Hierdoor bevestigen mensen elkaar in hun opvattingen.
Emoties, persoonlijke voorkeuren, antipathieën en andere positieve of negatieve gevoelens
beïnvloeden eveneens de waarneming. Het experiment van Bruner & Goodman liet zien dat
arme kinderen de omvang van geldstukken groter schatten dan rijke kinderen. Ook het
experiment van Krech, Crutchfield en Ballachey liet zien dat klasgenoten fouten ‘zagen’ bij een
niet-populaire groep, terwijl de populaire groep juist de fouten maakte.
Daaruit volgt dat mensen de dingen niet alleen zien zoals zij zijn, maar ook zoals zijzelf zijn.
Waarnemen is geen passief registreren van wat zich voordoet, maar een actief construeren van
een bepaald beeld dat sterk afhankelijk is van de waarnemer en sociale factoren.
Berger en Luckmann noemen dit de sociale constructie van de werkelijkheid. Mensen zijn
sociaal ‘geprogrammeerd’ om dingen op een bepaalde wijze waar te nemen en er op een
bepaalde wijze op te reageren.
1.5 Definitie van de situatie
Bij alles wat een mens tegenkomt, vraagt hij zich als het ware af: ‘wat betekent dit voor mij?’
Deze definitie van de situatie gaat vooraf aan iedere reactie. Een interpretatie van en oordeel
over een situatie berust op een vergelijking met wat vanuit de eigen situatie vertrouwd is en als
juist of normaal wordt aanvaard.
, Bij waarneming en interpretatie spelen onder andere bekendheid met verschijnselen, het
morele oordeel en de vraag of iets voor- of nadelig is een rol. Het is moeilijk om een situatie
alleen te beschrijven zonder al een emotioneel gekleurde interpretatie te geven.
Vanaf jonge leeftijd leren mensen welke interpretaties bij bepaalde verschijnselen horen.
Daardoor kunnen verschillende mensen aan hetzelfde verschijnsel verschillende betekenissen
geven.
Het is belangrijk onderscheid te maken tussen de zakelijke werkelijkheid (objectief) en de
beleefde werkelijkheid (subjectief). De zakelijke werkelijkheid en de beleefde werkelijkheid
hoeven niet samen te vallen. Iemand kan volgens een bepaalde maatstaf arm zijn en zich toch
niet arm voelen, of zich arm voelen terwijl daar zakelijk gezien minder aanleiding voor bestaat.
Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor ziek zijn en zich ziek voelen.
De beleefde werkelijkheid hoeft dus niet feitelijk ‘waar’ te zijn, maar is in het sociale leven wel
een realiteit omdat zij het gedrag van mensen beïnvloedt. Ervaringen en leerprocessen in
contacten met mensen vormen het referentiekader (kennis, verklaringen en oordelen). Dit leidt
tot selectieve waarneming en vervolgens tot een definitie van de situatie, oftewel de beleefde
werkelijkheid, die het gedrag beïnvloedt.
Sociologisch is het niet alleen belangrijk om te weten welke visie mensen op sociale
verschijnselen hebben, maar ook hoe zij aan die visie komen: van wie of waarvan hebben zij
deze geleerd?
Alledaagse kennis bevat ideeën, opvattingen, beelden en stereotypen die soms berusten op losse
en onbewezen feiten en oppervlakkige verklaringen. Mensen kunnen enkele ervaringen ten
onrechte generaliseren. Zolang de samenleving weinig verandert, kan alledaagse kennis voor
het gewone sociale verkeer voldoende zijn. In snel veranderende samenlevingen kan
sociologische kennis nuttig zijn.
Begrippen – hoofdstuk 1
Waarneming: Het waarnemen van verschijnselen vanuit een bepaald gezichtspunt; ‘zomaar’
waarnemen bestaat niet.
Gezichtspunt: Het bepaalde standpunt, leidende beginsel, de belangstelling of theorie van
waaruit iemand waarneemt.
Selectieve waarneming: Het verschijnsel dat iemand via de sociale bril maar een deel van de
sociale werkelijkheid waarneemt.
Zingeving: Het toekennen van betekenis aan ervaringen, dingen en verschijnselen.
Animal symbolicum: De mens als wezen dat betekenis toekent aan ervaringen, dingen en
verschijnselen en deze betekenissen via symbolen kan communiceren.
Animal rationale: De klassieke definitie van de mens als rationeel wezen dat verstand en taal
bezit.
Mängelwesen: De mens als een wezen waaraan iets ontbreekt, met name het ontbreken van
vaste instincten.
Instincten: Biologisch doorgegeven gedragspatronen die bij mensen veel minder sterk
aanwezig zijn dan bij dieren.
