Onderwijsgroep 1. Erfdienstbaarheden
§1. VERPLICHTE LEERSTOF
SAGAERT, V., TILLEMAN, B. en VERBEKE, A.L., Vermogensrecht in kort bestek (achtste editie),
Antwerpen, Intersentia, 2025, 369-390.
§2. OPGAVE
I. VOORBEREIDENDE OPDRACHTEN
a) Situeer “erfdienstbaarheden” binnen boek 3 BW. Wat zijn haar kenmerken?
(928 + 931)
Uit de definitie van erfdienstbaarheden (art. 3.114 BW) kunnen drie wezenskenmerken
worden afgeleid.
- In de eerste plaats legt een erfdienstbaarheid een last op een onroerend goed, het
lijdend erf.
- Daarnaast bezorgt een dergelijke last een voordeel aan een ander onroerend goed,
het heersend erf.
- Tot slot behoren het lijdend en heersend erf in principe toe aan verschillende
eigenaars.
Waarom is het belangrijk dat dit een definitie is? art. 3.1 BW enkel definities zijn
dwingend recht en kan niet van worden afgeweken
Welke positieve en negatieve verplichtingen zijn er zo al?
- Verzwaringsverbod
- Eigenaar van het lijdend erf heft een negatieve verbintenis hij moet dulden dat er
een erfdienstbaarheid op zijn perceel is + verminderingsvebod (mag de uitoefening
niet bemoeilijken)
Kunnen we de eigenaar van het lijdend erf ook een positieve verplichting
opleggen via bijvoorbeeld een overeenkomst? Ja, dat kan want hoewel dit in principe
de taak is van de eigenaar van het heersend erf is dit niet van dwingend recht (enkel de
definitie is van dwingend recht conform art. 3.1 BW)
Moet het altijd van een verschillende eigenaar zijn? In principe wel ja maar er zijn
uitzonderingen: bv. in geval van mede eigendom of indien een derde een zakelijk
gebruiksrecht heeft (art. 3.114, 1° en 2° BW)
1
,b) Analyseer de verschillende wijzen waarop een erfdienstbaarheid kan ontstaan.
Bespreek daarbij de wettelijke vereisten, de rol van titel en bestemming en de
invloed van het publiciteitsbeginsel.
(942-949)
Erfdienstbaarheden worden gevestigd bij wet of door menselijk handelen (art. 3.116 BW).
Erfdienstbaarheden kunnen zichtbaar of niet-zichtbaar zijn.
Erfdienstbaarheden kunnen openbare- of privaatrechtelijk zijn.
Specifieke soorten erfdienstbaarheden:
(1) erfdienstbaarheden door menselijk handelen
Erfdienstbaarheid via rechtshandeling (art. 3.117 BW)
- Per titel
- Publiciteitsvereisten voor het tegenwerpelijk te maken aan derden (art. 3.30 BW)
Erfdienstbaarheden via verkrijgende verjaring (art. 3.118 BW)
- 30 jaar of 10 jaar (art. 3.26 + 3.27 BW)
- Moet een zichtbare erfdienstbaarheid zijn
- Er moet een deugdelijk bezit zijn dat voldoet aan de nodige termijn (10 of 30 jaar)
Erfdienstbaarheid via bestemming door de eigenaar (art. 3.119 BW)
- Twee percelen die initieel eigendom zijn van dezelfde persoon
- Beide percelen vormde een feitelijke erfdienstbaarheid
- Bij verkoop kan de feitelijke erfdienstbaarheid leiden tot een automatische
erfdienstbaarheid door bestemming
- Uitzondering: men kan hier bij de verkoop expliciet van afwijken door te stellen dat
de erfdienstbaarheid niet automatisch ontstaat.
(2) Erfdienstbaarheden ontstaan uit de wet (art. 3.129 e.v. BW)
Water (art. 3.129 e.v. BW)
Recht van uitweg (art. 3.135 e.v. BW)
Afstanden van beplanting en bouwwerken (art. 3.132 e.v. BW)
Wettelijke erfdienstbaarheid van openbaar nut
- Ten voordelen van het algemeen belang (i.p.v. heersend erf)
- In principe moet er geen vergoeding betaalt worden, maar hierop zijn 4
uitzonderingen
2
,c) Waarom kan men geen EDBH hebben op een eigen goed? (937)
Er is dan conform art. 3.127 BW sprake van een loutere uitoefening van de
eigendomsrechten. De eigenaar heeft reeds een volheid van bevoegdheid, het is dus niet
nodig om een erfdienstbaarheid te vestigen.
d) Wat als in de loop van het bestaan van de erfdienstbaarheid heersend en
lijdend erf aan dezelfde eigenaar toekomen?
Dan is er conform art. 3.127 BW sprake van vermenging en doven alle erfdienstbaarheden
uit, weliswaar zonder afbreuk te doen aan art. 3.119 BW voor wanneer de onroerende
goederen opnieuw worden gescheiden.
e) Leg in je eigen woorden het verschil uit tussen: het “verminderingsverbod” en
het “verzwaringsverbod”. Geef een eigen voorbeeld van beide. (952-953)
Verminderingsverbod (art. 3.124 BW): de eigenaar van het lijdend erf mag niets doen wat
de uitoefening van de erfdienstbaarheid zou verminderen of bemoeilijken. (vb. eigenaar van
het dienend erf verspert de doorgang met zijn voertuig of plaatst een hek waardoor het
wordt versmalt)
Verzwaringsverbod (art. 3.125 BW): de titularis van een erfdienstbaarheid mag slechts
gebruikmaken van de erfdienstbaarheid overeenkomstig zijn titel en zonder aan het lijdend
of heersend erf een verandering te mogen aanbrengen waardoor de toestand van de
erfdienstbaarheid zou worden verzwaard. (vb. erfdienstbaarheid is toegestaan zodat de boer
zijn landbouwgrond kan bereiken, indien de boer hier later een parking van zou maken voor
zijn landbouwvoertuigen zou hij dit verzwaren omdat de passage dan continue is i.p.v.
slechts af en toe; iemand mag er met zijn fiets door dus denkt ‘oh dan mag ik ook met mijn
vrachtwagen daar door’) er is wel een evolutieve interpretatie/verzwaring mogelijk (vb. er
stond in dat je met paard en kar er door mocht, dus men argumenteert dat men nu met een
auto er door mag)
Sanctie: vervalverklaring of ontbinding
Samenvattend:
- Verminderen = uitvoering van de erfdienstbaarheid moeilijker maken → verboden
voor lijdend erf.
- Verzwaren = de toestand van de erfdienstbaarheid intensiever/ruimer maken →
verboden voor heersend erf.
f) Beoordeel volgende stelling en licht toe :
“Een recht van overgang is een synoniem voor een recht van uitweg. Beiden
noodzaken een ingeslotenheid” (958)
Fout: Een recht van overgang is een erfdienstbaarheid waarbij de eigenaar van het
heersend erf over het dienend erf mag gaan om zijn perceel te bereiken waarvoor geen
ingeslotenheid moet bestaan terwijl het recht van uitweg is een specifieke wettelijke
erfdienstbaarheid is waarvoor ingeslotenheid is vereist (art. 3.135 BW).
Er is ook een verschil in bestaanswijze aangezien het recht van uitweg een wettelijke
erfdienstbaarheid is, terwijl een recht van overgang ontstaat uit het menselijk handelen.
3
, g) Wat is het belang van het onderscheid tussen een recht van overgang en een
recht van uitweg?
Een recht van overgang is een “gewone” erfdienstbaarheid van doorgang, terwijl een recht
van uitweg een wettelijk noodrecht is dat enkel bestaat bij ingeslotenheid en met specifieke
regels. Dat verschil is doorslaggevend voor de rechten van beide eigenaars en voor de
praktische oplossing van burengeschillen.
Het onderscheid bepaalt:
- of het recht afdwingbaar is zonder overeenkomst;
- welke voorwaarden moeten bewezen worden (bv. ingeslotenheid);
- of een vergoeding verschuldigd is;
- hoe ligging en omvang worden bepaald;
- welke bescherming het dienend en heersend erf krijgen.
Het is vooral belangrijk om te weten dat er een verschil in beëindiging is! (zie cursus voor
verschil)
+ er is ook een verschil wie de beëindiging van de erfdienstbaarheid kan vragen
- bij een recht van uitweg kan zowel de titularis als een derden die een zakelijk of
persoonlijk recht heeft vragen voor de beëindiging van de erfdienstbaarheid.
4
§1. VERPLICHTE LEERSTOF
SAGAERT, V., TILLEMAN, B. en VERBEKE, A.L., Vermogensrecht in kort bestek (achtste editie),
Antwerpen, Intersentia, 2025, 369-390.
§2. OPGAVE
I. VOORBEREIDENDE OPDRACHTEN
a) Situeer “erfdienstbaarheden” binnen boek 3 BW. Wat zijn haar kenmerken?
(928 + 931)
Uit de definitie van erfdienstbaarheden (art. 3.114 BW) kunnen drie wezenskenmerken
worden afgeleid.
- In de eerste plaats legt een erfdienstbaarheid een last op een onroerend goed, het
lijdend erf.
- Daarnaast bezorgt een dergelijke last een voordeel aan een ander onroerend goed,
het heersend erf.
- Tot slot behoren het lijdend en heersend erf in principe toe aan verschillende
eigenaars.
Waarom is het belangrijk dat dit een definitie is? art. 3.1 BW enkel definities zijn
dwingend recht en kan niet van worden afgeweken
Welke positieve en negatieve verplichtingen zijn er zo al?
- Verzwaringsverbod
- Eigenaar van het lijdend erf heft een negatieve verbintenis hij moet dulden dat er
een erfdienstbaarheid op zijn perceel is + verminderingsvebod (mag de uitoefening
niet bemoeilijken)
Kunnen we de eigenaar van het lijdend erf ook een positieve verplichting
opleggen via bijvoorbeeld een overeenkomst? Ja, dat kan want hoewel dit in principe
de taak is van de eigenaar van het heersend erf is dit niet van dwingend recht (enkel de
definitie is van dwingend recht conform art. 3.1 BW)
Moet het altijd van een verschillende eigenaar zijn? In principe wel ja maar er zijn
uitzonderingen: bv. in geval van mede eigendom of indien een derde een zakelijk
gebruiksrecht heeft (art. 3.114, 1° en 2° BW)
1
,b) Analyseer de verschillende wijzen waarop een erfdienstbaarheid kan ontstaan.
Bespreek daarbij de wettelijke vereisten, de rol van titel en bestemming en de
invloed van het publiciteitsbeginsel.
(942-949)
Erfdienstbaarheden worden gevestigd bij wet of door menselijk handelen (art. 3.116 BW).
Erfdienstbaarheden kunnen zichtbaar of niet-zichtbaar zijn.
Erfdienstbaarheden kunnen openbare- of privaatrechtelijk zijn.
Specifieke soorten erfdienstbaarheden:
(1) erfdienstbaarheden door menselijk handelen
Erfdienstbaarheid via rechtshandeling (art. 3.117 BW)
- Per titel
- Publiciteitsvereisten voor het tegenwerpelijk te maken aan derden (art. 3.30 BW)
Erfdienstbaarheden via verkrijgende verjaring (art. 3.118 BW)
- 30 jaar of 10 jaar (art. 3.26 + 3.27 BW)
- Moet een zichtbare erfdienstbaarheid zijn
- Er moet een deugdelijk bezit zijn dat voldoet aan de nodige termijn (10 of 30 jaar)
Erfdienstbaarheid via bestemming door de eigenaar (art. 3.119 BW)
- Twee percelen die initieel eigendom zijn van dezelfde persoon
- Beide percelen vormde een feitelijke erfdienstbaarheid
- Bij verkoop kan de feitelijke erfdienstbaarheid leiden tot een automatische
erfdienstbaarheid door bestemming
- Uitzondering: men kan hier bij de verkoop expliciet van afwijken door te stellen dat
de erfdienstbaarheid niet automatisch ontstaat.
(2) Erfdienstbaarheden ontstaan uit de wet (art. 3.129 e.v. BW)
Water (art. 3.129 e.v. BW)
Recht van uitweg (art. 3.135 e.v. BW)
Afstanden van beplanting en bouwwerken (art. 3.132 e.v. BW)
Wettelijke erfdienstbaarheid van openbaar nut
- Ten voordelen van het algemeen belang (i.p.v. heersend erf)
- In principe moet er geen vergoeding betaalt worden, maar hierop zijn 4
uitzonderingen
2
,c) Waarom kan men geen EDBH hebben op een eigen goed? (937)
Er is dan conform art. 3.127 BW sprake van een loutere uitoefening van de
eigendomsrechten. De eigenaar heeft reeds een volheid van bevoegdheid, het is dus niet
nodig om een erfdienstbaarheid te vestigen.
d) Wat als in de loop van het bestaan van de erfdienstbaarheid heersend en
lijdend erf aan dezelfde eigenaar toekomen?
Dan is er conform art. 3.127 BW sprake van vermenging en doven alle erfdienstbaarheden
uit, weliswaar zonder afbreuk te doen aan art. 3.119 BW voor wanneer de onroerende
goederen opnieuw worden gescheiden.
e) Leg in je eigen woorden het verschil uit tussen: het “verminderingsverbod” en
het “verzwaringsverbod”. Geef een eigen voorbeeld van beide. (952-953)
Verminderingsverbod (art. 3.124 BW): de eigenaar van het lijdend erf mag niets doen wat
de uitoefening van de erfdienstbaarheid zou verminderen of bemoeilijken. (vb. eigenaar van
het dienend erf verspert de doorgang met zijn voertuig of plaatst een hek waardoor het
wordt versmalt)
Verzwaringsverbod (art. 3.125 BW): de titularis van een erfdienstbaarheid mag slechts
gebruikmaken van de erfdienstbaarheid overeenkomstig zijn titel en zonder aan het lijdend
of heersend erf een verandering te mogen aanbrengen waardoor de toestand van de
erfdienstbaarheid zou worden verzwaard. (vb. erfdienstbaarheid is toegestaan zodat de boer
zijn landbouwgrond kan bereiken, indien de boer hier later een parking van zou maken voor
zijn landbouwvoertuigen zou hij dit verzwaren omdat de passage dan continue is i.p.v.
slechts af en toe; iemand mag er met zijn fiets door dus denkt ‘oh dan mag ik ook met mijn
vrachtwagen daar door’) er is wel een evolutieve interpretatie/verzwaring mogelijk (vb. er
stond in dat je met paard en kar er door mocht, dus men argumenteert dat men nu met een
auto er door mag)
Sanctie: vervalverklaring of ontbinding
Samenvattend:
- Verminderen = uitvoering van de erfdienstbaarheid moeilijker maken → verboden
voor lijdend erf.
- Verzwaren = de toestand van de erfdienstbaarheid intensiever/ruimer maken →
verboden voor heersend erf.
f) Beoordeel volgende stelling en licht toe :
“Een recht van overgang is een synoniem voor een recht van uitweg. Beiden
noodzaken een ingeslotenheid” (958)
Fout: Een recht van overgang is een erfdienstbaarheid waarbij de eigenaar van het
heersend erf over het dienend erf mag gaan om zijn perceel te bereiken waarvoor geen
ingeslotenheid moet bestaan terwijl het recht van uitweg is een specifieke wettelijke
erfdienstbaarheid is waarvoor ingeslotenheid is vereist (art. 3.135 BW).
Er is ook een verschil in bestaanswijze aangezien het recht van uitweg een wettelijke
erfdienstbaarheid is, terwijl een recht van overgang ontstaat uit het menselijk handelen.
3
, g) Wat is het belang van het onderscheid tussen een recht van overgang en een
recht van uitweg?
Een recht van overgang is een “gewone” erfdienstbaarheid van doorgang, terwijl een recht
van uitweg een wettelijk noodrecht is dat enkel bestaat bij ingeslotenheid en met specifieke
regels. Dat verschil is doorslaggevend voor de rechten van beide eigenaars en voor de
praktische oplossing van burengeschillen.
Het onderscheid bepaalt:
- of het recht afdwingbaar is zonder overeenkomst;
- welke voorwaarden moeten bewezen worden (bv. ingeslotenheid);
- of een vergoeding verschuldigd is;
- hoe ligging en omvang worden bepaald;
- welke bescherming het dienend en heersend erf krijgen.
Het is vooral belangrijk om te weten dat er een verschil in beëindiging is! (zie cursus voor
verschil)
+ er is ook een verschil wie de beëindiging van de erfdienstbaarheid kan vragen
- bij een recht van uitweg kan zowel de titularis als een derden die een zakelijk of
persoonlijk recht heeft vragen voor de beëindiging van de erfdienstbaarheid.
4
