Mens en organisatie
Thema 0B: introductie tot organiseren
Terminologie
Organiseren
- Definitie:
o Het regelen/installeren van collectieve activiteiten zodat het collectieve
resultaat superieur is aan het resultaat van individuen die alleen werken
- Kenmerken:
o Meerdere personen bij betrokken
o Collectief resultaat > som resultaat ieder individu afzonderlijk
o Door taken te verdelen en op elkaar af te stemmen
Organisatie
- Definitie:
o Regelmatigheden en uitkomsten van organiseren in termen van
Structuur van rollen, taken en procedures
Processen (zoals integratie, controle, motivatie en leren)
Regelingen tot overschrijden van organisatiegrenzen (boundary-
crossing)
- Kenmerken:
o = kenmerken ‘organiseren’
o Duurzaam en geregeld
o Doelgericht
Waarom organiseren?
- Superieure resultaten/ uitkomsten mogelijk dankzij:
o Arbeidsindeling en specialisatie – verscheidenheid aan expertise en
vaardigheden
o Schaalvoordelen – economies of scale en scope
o Grotere capaciteit om om te gaan met complexe omgevingen
o Uitoefenen van macht en controle
Voorwaarden organiseren
- Heb aandacht voor de mens in de organisatie
- De wijze van organiseren zal bepalen hoe en in welke mate mens en bijdragen
tot de collectieve activiteiten
Risico’s bij slecht organiseren
- Beperkte motivatie en moreel
- Late en onjuiste beslissingen
- Conflict en gebrek aan coördinatie
- Slecht reageren op nieuwe kansen en externe veranderingen
- Stijgende kosten
Aspecten van organiseren
Organisatieasp Keuzes
ect
Structuur Hoe zijn de taken en verantwoordelijkheden verdeeld?
Integratie Op welke manier zorgt men ervoor dat de verschillende
werknemers op elkaar zijn afgestemd, elkaar niet tegenwerken,
niet in conflict liggen?
Controle Op welke manier zorgt men ervoor dat wat werknemers doen in
lijn ligt met de doelstellingen van de organisatie?
,Motivatie Op welke manier zorgt men ervoor dat werknemers zich willen
inspannen voor hun job en de doelstellingen van de organisatie?
Leren Hoe kan de organisatie blijven leren/innoveren zodat niet steeds
dezelfde fouten gemaakt worden en de organisatie
concurrentieel blijft?
Managen van de Zelf doen of uitbesteden? In 1 land of meerdere? Alleen of
organisatiegrenze samen? Fysiek of virtuele grenzen? Aandeelhouders andere
n grenzen?
Aspecten van structuur:
- Basisstructuur
o Specialisatie: rollen, rolomschrijvingen, eenheden
o Hiërarchie: niveaus, autoriteit, rapporteringslijnen
- Procedures
o Regels, standaarden en tijdschema’s
Nieuwe netwerkvormen
- Outsourcing
- Virtuele organisatie
- Strategische allianties
- Internationaal organiseren
- Coöperatief organiseren
Thema 1a: mechanistische organisaties
Oorsprong van de mechanistische organisatie
- Ontstaan onder invloed van de industriële revolutie (opkomst van de machines)
- Inspiratie: aanpak Frederik de Grote in het leger (1712-1786)
- Mechanistisch leger => mechanistische organisatie
- Focus op:
o Specialisatie
o Werkprocedures
o Hiërarchie
o Scheiding denken en doen
o Regels en wetten
Stroming 1: Scientific management (Taylor als grondlegger)
- Grondlegger: Frederick Taylor
o Amerikaanse ingenieur
o Leefde van 1856 tot 1915
o Basis: een sterk geloof in de kracht van de wetenschap
o Dankzij zijn ideeën verhoogde de efficiëntie in fabrieken
- Vijf basisprincipes:
1. Verschuif alle verantwoordelijkheid voor het organiseren van het werk
van de arbeider naar de manager – scheiding denken en doen
2. Splits de arbeid op in zeer kleine delen
3. Gebruik wetenschappelijke methoden (tijd- en bewegingsstudies) om
de efficiëntste manier van werk te verrichten, te bepalen – ‘one best
way’: de taak wordt losgekoppeld van de persoon
4. Selecteer de beste man en train hem om het werk efficiënt te
verrichten
5. Controleer/ stuur de prestaties, taak van het middenmanagement, loon
wordt gekoppeld aan prestaties
, - VOOR Taylor
o 1 type schop voor ijzererts, cokes, as en slakken
o 600 arbeiders, gemiddeld 10 ton per dag per arbeider
- NA Taylor
o Arbeidsstudie rond:
Vorm van de schop die het best afgestemd is op het type materiaal
Optimale zwaarte schop
Optimale schepbeweging
o Resultaat:
Gemiddeld 47,5 ton per dag per arbeider
Nog 150 arbeiders nodig
- FUNCTIONEEL MECHANISME (focus op de taak)
o Horizontale arbeidsdeling – specialisatie
o Verticale arbeidsdeling – scheiding denken en doen, controle en hiërarchie
o Werkstructurering – voorbereidend werk (welke taken? Hoe verdelen?
Materialen?)
o Standaardisatie/ formalisatie – voorschrijven van gedrag (hoe uitvoeren?)
- Impact van Taylor
o Erg controversieel: veel kritiek gekregen
o Desondanks heel wat navolging
Populair onder: progressieven, Mussolini, Lenin, Trotsky
Onderzoek: time motion studies (Frank en Lilian Gilbreth)
Stroming 2: klassieke managementtheorie (Fayol als grondlegger)
- Grondlegger: Henri Fayol
o Frans mijndirecteur
o Leefde van 1841 tot 1925
o Legde zich toe op de vraag hoe het topmanagement het bedrijf moest
leiden
Taylor: focus op de werkvloer en de taak
- Management is een proces van:
o Plannen en voorspellen
o Organiseren
o Leiden
o Coördineren
o Controleren
- Principes van het management:
o Eenheid van bevel
o Span of control – aantal mensen waarover een manager de leiding heeft
Vlakke VS steile organisatiestructuur (weinig VS veel niveaus)
Hoe breder de span, hoe efficiënter, hoe meer autonomie en hoe
vlotter de verticale communicatie, maar bij te breed wordt het niet
meer effectief
o Scalaire keten – ononderbroken lijn van gezag die van de top naar het
laagste echelon loopt en aangeeft wie de leiding heeft over wie
o Eenheid van richting
o Specialisatie
o Centralisatie
o Gelijkheid
, o Rechtvaardige beloning
o Initiatief
o Teamspirit: samenhorigheid, goede verhoudingen
o Streven naar laag personeelsverloop
o Discipline en orde
o Autoriteit en verantwoordelijkheid moeten hand in hand gaan
Autoriteit > verantwoordelijkheid en toerekening
Willekeurig gedrag, onverantwoordelijk gedrag, corruptie,
vriendjespolitiek
Verantwoordelijkheid > autoriteit
Onmogelijkheid om middelen te krijgen en om dingen gedaan
te krijgen
Frustratie voor het individu, gebrek aan resultaten voor organisatie
- Impact van Fayol: sociaal mechanisme (focus op relatie)
o Autoriteitsstructuur
o Onpersoonlijk legalisme: beslissingen worden losgemaakt van de
persoon - regels zodat mensen in de organisatie gelijk behandeld worden
Aspecten van organiseren – mechanische organisatie
Organisatieaspect Keuzes
1. Structuur Verdeling van taken:
- Basisstructuur: veel - Departementalisatie/ functioneel/ lijn vs. staf
centralisatie en - Specialistische rollen/ taak specialisatie/
specialisatie horizontale arbeidsdeling
- Duidelijke rolomschrijvingen
Verdeling van verantwoordelijkheden:
- Niveaus: meerdere, steile organisatiestructuur
- Autoriteit: gecentraliseerd (top-down sturing,
scheiding denken en doen)
- 1 rapporteringslijn (eenheid van bevel)
- Procedures Regels, standaarden en tijdschema’s:
- Standaardisatie, formalisatie
- Verplichtend, niet vrijblijvend (strikt)
- Nadruk ligt op voorschrift (voorspelbaarheid en
gelijkheid)
2. Integratie Verticaal en direct contact (directe supervisie),
standaardisatie van werkprocessen
3. Controle Gecentraliseerd en bureaucratisch
4. Motivatie Via loon op basis van individueel resultaat (bv.
stukloon)
Voordelen van mechanische organisatie
- Maakt massaproductie mogelijk met een ongekende mate van efficiëntie en
precisie
- Schakelt ongeschoolden nuttig in
- Ontwikkelt specialisten en specialismen (identiteit en voldoening)
- Vermindert onrechtvaardigheid
Voordelen van de hiërarchie
- Verantwoordelijkheden vastleggen
- Orde brengen in het beslissingsproces
- Een aanvaardbare basis vastleggen voor de organisatie en consensus
stimuleren
Thema 0B: introductie tot organiseren
Terminologie
Organiseren
- Definitie:
o Het regelen/installeren van collectieve activiteiten zodat het collectieve
resultaat superieur is aan het resultaat van individuen die alleen werken
- Kenmerken:
o Meerdere personen bij betrokken
o Collectief resultaat > som resultaat ieder individu afzonderlijk
o Door taken te verdelen en op elkaar af te stemmen
Organisatie
- Definitie:
o Regelmatigheden en uitkomsten van organiseren in termen van
Structuur van rollen, taken en procedures
Processen (zoals integratie, controle, motivatie en leren)
Regelingen tot overschrijden van organisatiegrenzen (boundary-
crossing)
- Kenmerken:
o = kenmerken ‘organiseren’
o Duurzaam en geregeld
o Doelgericht
Waarom organiseren?
- Superieure resultaten/ uitkomsten mogelijk dankzij:
o Arbeidsindeling en specialisatie – verscheidenheid aan expertise en
vaardigheden
o Schaalvoordelen – economies of scale en scope
o Grotere capaciteit om om te gaan met complexe omgevingen
o Uitoefenen van macht en controle
Voorwaarden organiseren
- Heb aandacht voor de mens in de organisatie
- De wijze van organiseren zal bepalen hoe en in welke mate mens en bijdragen
tot de collectieve activiteiten
Risico’s bij slecht organiseren
- Beperkte motivatie en moreel
- Late en onjuiste beslissingen
- Conflict en gebrek aan coördinatie
- Slecht reageren op nieuwe kansen en externe veranderingen
- Stijgende kosten
Aspecten van organiseren
Organisatieasp Keuzes
ect
Structuur Hoe zijn de taken en verantwoordelijkheden verdeeld?
Integratie Op welke manier zorgt men ervoor dat de verschillende
werknemers op elkaar zijn afgestemd, elkaar niet tegenwerken,
niet in conflict liggen?
Controle Op welke manier zorgt men ervoor dat wat werknemers doen in
lijn ligt met de doelstellingen van de organisatie?
,Motivatie Op welke manier zorgt men ervoor dat werknemers zich willen
inspannen voor hun job en de doelstellingen van de organisatie?
Leren Hoe kan de organisatie blijven leren/innoveren zodat niet steeds
dezelfde fouten gemaakt worden en de organisatie
concurrentieel blijft?
Managen van de Zelf doen of uitbesteden? In 1 land of meerdere? Alleen of
organisatiegrenze samen? Fysiek of virtuele grenzen? Aandeelhouders andere
n grenzen?
Aspecten van structuur:
- Basisstructuur
o Specialisatie: rollen, rolomschrijvingen, eenheden
o Hiërarchie: niveaus, autoriteit, rapporteringslijnen
- Procedures
o Regels, standaarden en tijdschema’s
Nieuwe netwerkvormen
- Outsourcing
- Virtuele organisatie
- Strategische allianties
- Internationaal organiseren
- Coöperatief organiseren
Thema 1a: mechanistische organisaties
Oorsprong van de mechanistische organisatie
- Ontstaan onder invloed van de industriële revolutie (opkomst van de machines)
- Inspiratie: aanpak Frederik de Grote in het leger (1712-1786)
- Mechanistisch leger => mechanistische organisatie
- Focus op:
o Specialisatie
o Werkprocedures
o Hiërarchie
o Scheiding denken en doen
o Regels en wetten
Stroming 1: Scientific management (Taylor als grondlegger)
- Grondlegger: Frederick Taylor
o Amerikaanse ingenieur
o Leefde van 1856 tot 1915
o Basis: een sterk geloof in de kracht van de wetenschap
o Dankzij zijn ideeën verhoogde de efficiëntie in fabrieken
- Vijf basisprincipes:
1. Verschuif alle verantwoordelijkheid voor het organiseren van het werk
van de arbeider naar de manager – scheiding denken en doen
2. Splits de arbeid op in zeer kleine delen
3. Gebruik wetenschappelijke methoden (tijd- en bewegingsstudies) om
de efficiëntste manier van werk te verrichten, te bepalen – ‘one best
way’: de taak wordt losgekoppeld van de persoon
4. Selecteer de beste man en train hem om het werk efficiënt te
verrichten
5. Controleer/ stuur de prestaties, taak van het middenmanagement, loon
wordt gekoppeld aan prestaties
, - VOOR Taylor
o 1 type schop voor ijzererts, cokes, as en slakken
o 600 arbeiders, gemiddeld 10 ton per dag per arbeider
- NA Taylor
o Arbeidsstudie rond:
Vorm van de schop die het best afgestemd is op het type materiaal
Optimale zwaarte schop
Optimale schepbeweging
o Resultaat:
Gemiddeld 47,5 ton per dag per arbeider
Nog 150 arbeiders nodig
- FUNCTIONEEL MECHANISME (focus op de taak)
o Horizontale arbeidsdeling – specialisatie
o Verticale arbeidsdeling – scheiding denken en doen, controle en hiërarchie
o Werkstructurering – voorbereidend werk (welke taken? Hoe verdelen?
Materialen?)
o Standaardisatie/ formalisatie – voorschrijven van gedrag (hoe uitvoeren?)
- Impact van Taylor
o Erg controversieel: veel kritiek gekregen
o Desondanks heel wat navolging
Populair onder: progressieven, Mussolini, Lenin, Trotsky
Onderzoek: time motion studies (Frank en Lilian Gilbreth)
Stroming 2: klassieke managementtheorie (Fayol als grondlegger)
- Grondlegger: Henri Fayol
o Frans mijndirecteur
o Leefde van 1841 tot 1925
o Legde zich toe op de vraag hoe het topmanagement het bedrijf moest
leiden
Taylor: focus op de werkvloer en de taak
- Management is een proces van:
o Plannen en voorspellen
o Organiseren
o Leiden
o Coördineren
o Controleren
- Principes van het management:
o Eenheid van bevel
o Span of control – aantal mensen waarover een manager de leiding heeft
Vlakke VS steile organisatiestructuur (weinig VS veel niveaus)
Hoe breder de span, hoe efficiënter, hoe meer autonomie en hoe
vlotter de verticale communicatie, maar bij te breed wordt het niet
meer effectief
o Scalaire keten – ononderbroken lijn van gezag die van de top naar het
laagste echelon loopt en aangeeft wie de leiding heeft over wie
o Eenheid van richting
o Specialisatie
o Centralisatie
o Gelijkheid
, o Rechtvaardige beloning
o Initiatief
o Teamspirit: samenhorigheid, goede verhoudingen
o Streven naar laag personeelsverloop
o Discipline en orde
o Autoriteit en verantwoordelijkheid moeten hand in hand gaan
Autoriteit > verantwoordelijkheid en toerekening
Willekeurig gedrag, onverantwoordelijk gedrag, corruptie,
vriendjespolitiek
Verantwoordelijkheid > autoriteit
Onmogelijkheid om middelen te krijgen en om dingen gedaan
te krijgen
Frustratie voor het individu, gebrek aan resultaten voor organisatie
- Impact van Fayol: sociaal mechanisme (focus op relatie)
o Autoriteitsstructuur
o Onpersoonlijk legalisme: beslissingen worden losgemaakt van de
persoon - regels zodat mensen in de organisatie gelijk behandeld worden
Aspecten van organiseren – mechanische organisatie
Organisatieaspect Keuzes
1. Structuur Verdeling van taken:
- Basisstructuur: veel - Departementalisatie/ functioneel/ lijn vs. staf
centralisatie en - Specialistische rollen/ taak specialisatie/
specialisatie horizontale arbeidsdeling
- Duidelijke rolomschrijvingen
Verdeling van verantwoordelijkheden:
- Niveaus: meerdere, steile organisatiestructuur
- Autoriteit: gecentraliseerd (top-down sturing,
scheiding denken en doen)
- 1 rapporteringslijn (eenheid van bevel)
- Procedures Regels, standaarden en tijdschema’s:
- Standaardisatie, formalisatie
- Verplichtend, niet vrijblijvend (strikt)
- Nadruk ligt op voorschrift (voorspelbaarheid en
gelijkheid)
2. Integratie Verticaal en direct contact (directe supervisie),
standaardisatie van werkprocessen
3. Controle Gecentraliseerd en bureaucratisch
4. Motivatie Via loon op basis van individueel resultaat (bv.
stukloon)
Voordelen van mechanische organisatie
- Maakt massaproductie mogelijk met een ongekende mate van efficiëntie en
precisie
- Schakelt ongeschoolden nuttig in
- Ontwikkelt specialisten en specialismen (identiteit en voldoening)
- Vermindert onrechtvaardigheid
Voordelen van de hiërarchie
- Verantwoordelijkheden vastleggen
- Orde brengen in het beslissingsproces
- Een aanvaardbare basis vastleggen voor de organisatie en consensus
stimuleren
