“Juf, hoe heet dit Isabelle Smeele is LIO stagiaire op de Aloysius in
Schagen. Dit artikel is geschreven in april 2026 in
woord?” opdracht van de Hogeschool IPABO voor het
uitstroomprofiel spelend leren.
Hoe spel de sleutel kan zijn tot Aantal woorden: 2694
woordenschatontwikkeling
Kleuters leren het meest door te spelen, maar gebruiken
ze ook de juiste woorden? In de praktijk blijkt dat
woorden tijdens spel spontaan worden aangeboden,
maar nog weinig doelgericht en structureel worden
ingezet. In dit onderzoek is onderzocht hoe leerkrachten
de woordenschatontwikkeling van kleuters doelgericht
kunnen bevorderen. Hoe kan je spel en taal écht met
elkaar verbinden?
“Juf, hoe heet dit woord?” Lisa* speelt in de huishoek. Ze houdt
een tandenborstel omhoog. “Dat weet je toch wel, dat is een
tandenborstel” geeft Rens, haar klasgenoot, als reactie. Lisa
kijkt beteuterd naar juf Isabelle. Juf Isabelle vraagt aan Lisa of
ze weet hoe je de tandenborstel moet gebruiken. Dit weet
Lisa wel en ze doet alsof ze haar tandenpoetst. “Weet je nog
wat Rens zei over de naam van dit voorwerp?” vraagt de juf aan
Lisa. Lisa schud haar hoofd. Juf Isabelle neemt de
tandenborstel van Lisa over en begint ook haar tanden te
poetsen. “Dit is een tandenborstel, zeg het maar met mij mee.”
Lisa herhaalt het woord samen met de juf en is trots op
zichzelf. Later deze speeltijd komt Lisa naar juf Isabelle met
de tandenborstel in haar hand: “Hoe heette dit ook alweer juf?”
Dit zette juf Isabelle aan het denken: hoe zorgen we er nou
voor dat nieuwe woorden niet alleen aangeleerd worden,
maar ook beklijven? Figuur 1
Spelen in het themahoek
*De namen van leerlingen in het artikel zijn gefingeerd. De namen van leerkrachten zijn met toestemming gebruikt. Beeldmateriaal is afkomstig van de auteur zelf.
Gemini (Google, 2024) is ingezet voor het herformuleren van reeds zelf geformuleerde zinnen. 1
, "Spelbegeleiding is meer dan toezicht houden;
Kinderen spelen wel, het is het bieden van een steiger waarbij de
maar praten ze ook? leerkracht door mee te spelen woorden en
acties aanreikt die een kind alleen nog niet zou
Op de Aloysiusschool in Schagen wordt in de kunnen inzetten (...)."
kleuterklassen de hele dag gespeeld. Het (Pompert & Haarsma, 2025)
thematisch leren binnen spel omvat een groot deel
van de schoolvisie (Aloysiusschool, 2025). Ook
maken de leerkrachten een groot deel uit van het “Ik wil wel,
spel. Bea Pompert en Inge Haarsema (2025) stellen
dat het cruciaal is om spel van ‘bezig zijn’ te tillen maar hoe dan?”
naar een krachtige leeromgeving. “Hoe kunnen we Na aanleiding van de oriënterende observatie, ging
deze leeromgeving nog krachtiger maken?” vroeg juf juf Isabelle in gesprek met Marieke, de leerkracht
Isabelle zich af tijdens een onderbouw overleg. van groep 1/2. Uit dit gesprek kwam naar voren dat
Deze vraag legde een heldere behoefte bloot: hoe in de onderbouw woordenschatonderwijs nog geen
stimuleren leerkrachten de woordenschat van structurele plek had. “We hebben ook wel
kleuters binnen hun spel? Volgens Taelman (2013) gebruikgemaakt van de Logo 3000-kaarten. De ene
biedt spel een mooie context voor keer paste dat beter dan de andere keer, afhankelijk
woordenschatverwerving. Het is hierbij belangrijk van de beschikbare kaarten. Soms was er ook niet
dat de leerkracht de juiste interventies pleegt. echt iets passend bij, dus was het minder doordacht,“
Een week later nam Juf Isabelle de tijd om de taal vertelde Marieke.
in spel te observeren. De vraag: ‘In welke situatie Van Lieren (2015) sluit met zijn onderzoek mooi
gebruiken de leerlingen de meeste nieuwe taal in aan op deze uitspraak van de leerkracht. Hij
spel?’ stond centraal. Taal bij een nieuw spelimpuls, beschrijft dat leerkrachten tegen barrières
interactie tussen leerlingen, spelcript en aanlopen bij het structureel vormgeven van
spelbegeleiding van de leerkracht. De observaties woordenschatonderwijs.
lieten een duidelijk resultaat zien: leerlingen Lianne en Marleen, leerkrachten van groep 3,
gebruiken de meeste nieuwe woorden wanneer de liepen tegen een opvolgend probleem aan. Vanuit
leerkracht het spel actief begeleidt. Frerichs et al. een verkennende enquête naar deze
(2012) sluit aan op de observatie-uitkomst. Frerichs onderzoeksvraag kwam naar voren dat leerlingen
stelt dat woordenschatontwikkeling bij kleuters met een bredere woordenschat minder moeite
een sociaal proces is. Interactie met hebben met het leren lezen in groep 3. Hadley
leeftijdsgenoten, maar ook met de leerkracht (2021) toont aan dat een structurele aanpak in
binnen een thema bevordert de woordenschatonderwijs zorgt voor een grotere
woordenschatontwikkeling. ‘taal-rugzak.’ Leerlingen met een gestructureerd
opgebouwde woordenschat maken makkelijker
verbindingen tussen schriftelijke taal in groep 3 en
hun bestaande mondelinge kennis.
Kernelementen van
Taelman
1. Functionele en betekenisvolle
context
2. De kracht van de
semantische context
3. Herhaling en actieve
verwerking
(Taelman, 2013)
2
Schagen. Dit artikel is geschreven in april 2026 in
woord?” opdracht van de Hogeschool IPABO voor het
uitstroomprofiel spelend leren.
Hoe spel de sleutel kan zijn tot Aantal woorden: 2694
woordenschatontwikkeling
Kleuters leren het meest door te spelen, maar gebruiken
ze ook de juiste woorden? In de praktijk blijkt dat
woorden tijdens spel spontaan worden aangeboden,
maar nog weinig doelgericht en structureel worden
ingezet. In dit onderzoek is onderzocht hoe leerkrachten
de woordenschatontwikkeling van kleuters doelgericht
kunnen bevorderen. Hoe kan je spel en taal écht met
elkaar verbinden?
“Juf, hoe heet dit woord?” Lisa* speelt in de huishoek. Ze houdt
een tandenborstel omhoog. “Dat weet je toch wel, dat is een
tandenborstel” geeft Rens, haar klasgenoot, als reactie. Lisa
kijkt beteuterd naar juf Isabelle. Juf Isabelle vraagt aan Lisa of
ze weet hoe je de tandenborstel moet gebruiken. Dit weet
Lisa wel en ze doet alsof ze haar tandenpoetst. “Weet je nog
wat Rens zei over de naam van dit voorwerp?” vraagt de juf aan
Lisa. Lisa schud haar hoofd. Juf Isabelle neemt de
tandenborstel van Lisa over en begint ook haar tanden te
poetsen. “Dit is een tandenborstel, zeg het maar met mij mee.”
Lisa herhaalt het woord samen met de juf en is trots op
zichzelf. Later deze speeltijd komt Lisa naar juf Isabelle met
de tandenborstel in haar hand: “Hoe heette dit ook alweer juf?”
Dit zette juf Isabelle aan het denken: hoe zorgen we er nou
voor dat nieuwe woorden niet alleen aangeleerd worden,
maar ook beklijven? Figuur 1
Spelen in het themahoek
*De namen van leerlingen in het artikel zijn gefingeerd. De namen van leerkrachten zijn met toestemming gebruikt. Beeldmateriaal is afkomstig van de auteur zelf.
Gemini (Google, 2024) is ingezet voor het herformuleren van reeds zelf geformuleerde zinnen. 1
, "Spelbegeleiding is meer dan toezicht houden;
Kinderen spelen wel, het is het bieden van een steiger waarbij de
maar praten ze ook? leerkracht door mee te spelen woorden en
acties aanreikt die een kind alleen nog niet zou
Op de Aloysiusschool in Schagen wordt in de kunnen inzetten (...)."
kleuterklassen de hele dag gespeeld. Het (Pompert & Haarsma, 2025)
thematisch leren binnen spel omvat een groot deel
van de schoolvisie (Aloysiusschool, 2025). Ook
maken de leerkrachten een groot deel uit van het “Ik wil wel,
spel. Bea Pompert en Inge Haarsema (2025) stellen
dat het cruciaal is om spel van ‘bezig zijn’ te tillen maar hoe dan?”
naar een krachtige leeromgeving. “Hoe kunnen we Na aanleiding van de oriënterende observatie, ging
deze leeromgeving nog krachtiger maken?” vroeg juf juf Isabelle in gesprek met Marieke, de leerkracht
Isabelle zich af tijdens een onderbouw overleg. van groep 1/2. Uit dit gesprek kwam naar voren dat
Deze vraag legde een heldere behoefte bloot: hoe in de onderbouw woordenschatonderwijs nog geen
stimuleren leerkrachten de woordenschat van structurele plek had. “We hebben ook wel
kleuters binnen hun spel? Volgens Taelman (2013) gebruikgemaakt van de Logo 3000-kaarten. De ene
biedt spel een mooie context voor keer paste dat beter dan de andere keer, afhankelijk
woordenschatverwerving. Het is hierbij belangrijk van de beschikbare kaarten. Soms was er ook niet
dat de leerkracht de juiste interventies pleegt. echt iets passend bij, dus was het minder doordacht,“
Een week later nam Juf Isabelle de tijd om de taal vertelde Marieke.
in spel te observeren. De vraag: ‘In welke situatie Van Lieren (2015) sluit met zijn onderzoek mooi
gebruiken de leerlingen de meeste nieuwe taal in aan op deze uitspraak van de leerkracht. Hij
spel?’ stond centraal. Taal bij een nieuw spelimpuls, beschrijft dat leerkrachten tegen barrières
interactie tussen leerlingen, spelcript en aanlopen bij het structureel vormgeven van
spelbegeleiding van de leerkracht. De observaties woordenschatonderwijs.
lieten een duidelijk resultaat zien: leerlingen Lianne en Marleen, leerkrachten van groep 3,
gebruiken de meeste nieuwe woorden wanneer de liepen tegen een opvolgend probleem aan. Vanuit
leerkracht het spel actief begeleidt. Frerichs et al. een verkennende enquête naar deze
(2012) sluit aan op de observatie-uitkomst. Frerichs onderzoeksvraag kwam naar voren dat leerlingen
stelt dat woordenschatontwikkeling bij kleuters met een bredere woordenschat minder moeite
een sociaal proces is. Interactie met hebben met het leren lezen in groep 3. Hadley
leeftijdsgenoten, maar ook met de leerkracht (2021) toont aan dat een structurele aanpak in
binnen een thema bevordert de woordenschatonderwijs zorgt voor een grotere
woordenschatontwikkeling. ‘taal-rugzak.’ Leerlingen met een gestructureerd
opgebouwde woordenschat maken makkelijker
verbindingen tussen schriftelijke taal in groep 3 en
hun bestaande mondelinge kennis.
Kernelementen van
Taelman
1. Functionele en betekenisvolle
context
2. De kracht van de
semantische context
3. Herhaling en actieve
verwerking
(Taelman, 2013)
2
