Mens en Werk
Werkcollege 1: Afbakening A&O-psychologie
- De interactie tussen werknemer en de organisatie: continue beïnvloeding
op elkaar.
Inhoud van het vakgebied
- Gedragingen, emoties en cognities
van mensen in een ‘werk’ setting
- Zowel individueel als in groep
- Niet over ziektebeelden,
pathologieën, wel de ‘gewone’
mens in dagdagelijkse leven op het
werk
- Resultaatgericht
- Gedrag in organisaties verklaren en
voorspellen
- Ergonomie: zorgen dat we gezond
kunnen blijven bv. niet hele dag
zitten, goede bureaustoel
Betekenis van werk vandaag
Werken = leveren van prestatie en een zingever
- Meer dan enkel financiële motieven: vb. identiteit, macht, sociaal contact,
…
- Werknemers willen allerlei verschillende dingen in hun job (dit is voor
iedereen anders) Vb. goede vakantieregeling/ werktijden, interessante
functie, doorgroeimogelijkheden, …
Historiek
Voorgeschiedenis
Adam Smith (1723-1790)
- Filosoof
- Grondlegger van de hedendaagse economie
- Onderzocht: “Hoe kunnen we meer welvaart creëren in een samenleving?”
- Boek à The wealth of nations
o Gehele taak in deeltaken verdelen (iedere werknemer één deeltaak)
o Comparatieve voordelen --> de mensen gingen zich specialiseren in
een bepaald onderdeel, dit bevorderd het werkproces.
o “Doe alleen hetgeen waar je goed in bent, de rest niet. Op deze
wijze wordt de welvaart maximaal”
1
,Scientific management!!!!!! BELANGRIJK VOOR EXAMEN
Frederick Taylor (1856-1915)
- Ingenieur
- Heeft als eerste rond arbeidsorganisatie gewerkt
- Hij wilde op wetenschappelijke principes gebaseerde werkorganisatie à The
principles of scientific management (boek):
o Wou de productie efficiënter maken door productiever te gaan
werken zonder meer moeite
o Aandacht van technologie naar de werknemers
- Tijds- en bewegingsstudies: we gaan de taken verdelen onder de
werknemers à welke beweging doet die werknemer en hoe kunnen we dit
nog efficiënter maken? Meer tijd kwijt als we alles aan 1 iemand geven
- Ging ervan uit dat de mensen van nature lui zijn à kregen dus
prestatieloon: hoe meer jij werkt hoe meer jij verdient. (vb. 15 naalden in
een doosje, dan krijg je 15 cent)
- Eerste die werkt met arbeidsdeling
o Horizontale arbeidsdeling à het werk letterlijk in stukken delen, de
ene doet deel 1, de andere deel 2, …
o Verticale arbeidsdeling à de gene die het werk uitvoeren, worden
compleet gescheiden van de baas
- Voor het eerst gesproken over selectie van medewerkers
o Interindividuele verschillen à verschillen tussen verschillende
personen
o Intra-individuele verschillen à verschillen in de persoon zelf over
de tijd heen
- Homo economicus (de kijk naar de werknemer)
o Ze willen zoveel mogelijk verdienen, zo weinig mogelijk doen en
graag geleid worden door anderen (ze willen niet voor zichzelf
denken)
Henry Ford
- Eerste die de lopende band in autofabrieken heeft gerealiseerd à het
product verplaatst zich doorheen de fabriek en verschillende mensen doen
verschillende taken à enkel mensen die precies zijn aan de band, niet
bezig met diploma, welzijn… hij wou zoveel mogelijk produceren op zo
weinig mogelijk tijd
- Door het anders organiseren kon je meer gaan produceren met minder
mensen à hierdoor konden ze de mensen een basisloon geven à de auto
wordt betaalbaar door middel van massaconsumptie
- Ook hier selectie van werknemers (vb. zelfdiscipline, motorische
accuraatheid, …)
2
,Bij scientific management: mens diende zich aan te passen aan de machine, aan
de organisatie à mens is verlengstuk van machine, geen mensen – geen rekening
met veilighrid
- Hield geen rekening met sociale relaties, kwaliteit van het werk,
medewerkerstevredenheid
Human relations-beweging
Elton Mayo
- Begonnen door de Hawthorne-experimenten à als we het licht feller
maken, zou de productie dan verhogen? Bij zowel het feller maken en het
verzachten van het licht verhoogde de productie toch)
de verhoging van de productie werd veroorzaakt door de extra
aandacht die aan de medewerkers besteed wordt
- Door dit onderzoek werd de mens gezien als HOMO SOCIOLOGICUS
o De mens reageert niet alleen op financiële prikkels, maar ook op
grond van sociale normen en regels, sociale relaties zijn ook
belangrijk
o Er word meer aandacht besteed aan leiderschapscursussen,
communicatietrainingen… hoe men omgaat met de werknemer
heeft een impact
Revisionisme
= auteurs die zich afzetten tegen scientific management en human relations
beweging
- Aandacht voor schrale arbeidsinhoud, zorgt ervoor dat ze liever niet
willen werken à er werd niks gezegd over het werk dat ze moesten doen,
of ze daar gelukkig van werden tot nu
- Bijvoorbeeld: Maslow & Herzberg: mens is opzoek naar zelfontplooiing
en zelfverwezenlijking
- Hedendaagse denken:
o Medewerkers zijn belangrijke activa van de organisatie (human
resources) à human resources management (HRM)
o Organisaties zijn open systemen in nauwe relatie met de
omgeving: vroeger gingen mensen binnen en buiten en dachten ze
dat de omgeving geen impact had op de werkvloer, nu wel
o Optimale stijl van leidinggeven is afhankelijk van de
omstandigheden
o Optimale organisatiestructuur is afhankelijk van de
omstandigheden
Maatschappelijke ontwikkelingen
3
, 1. Industrialisering – rond de eeuwwisseling: Werknemer volgt slaafs de
instructie en heeft geen eigen mening
2. Scientific management, taylorisme: Werknemers hebben vooral
rationeel -economische motieven
3. Rationalisering en humanisering (Mayo, Hawthorne): Werknemers
hebben ook sociale behoeften
4. Revisionisme (Herzberg, Maslow – behoeftenpyramide): Werknemers
willen ook iets opsteken van het werk, willen zich ontwikkelen en bijleren
Nu: aandacht voor welzijn en kwaliteit van arbeid: arbeidsinhoud,
arbeidsrelaties, arbeidvoorwaarden, arbeidsorganisaties, arbeidsomstandigheden
à belang autonomie, competentie en verbondenheid.
Extra vraag:
Robots nemen taken over. Wat betekent dit voor de vaardigheden die de
medewerkers nodig hebben?
- AI neemt geen hele jobs over, enkel delen. Er kunnen zaken verdwijnen
waardoor jobs gecombineerd worden en daar dan een functie verdwijnt.
4
Werkcollege 1: Afbakening A&O-psychologie
- De interactie tussen werknemer en de organisatie: continue beïnvloeding
op elkaar.
Inhoud van het vakgebied
- Gedragingen, emoties en cognities
van mensen in een ‘werk’ setting
- Zowel individueel als in groep
- Niet over ziektebeelden,
pathologieën, wel de ‘gewone’
mens in dagdagelijkse leven op het
werk
- Resultaatgericht
- Gedrag in organisaties verklaren en
voorspellen
- Ergonomie: zorgen dat we gezond
kunnen blijven bv. niet hele dag
zitten, goede bureaustoel
Betekenis van werk vandaag
Werken = leveren van prestatie en een zingever
- Meer dan enkel financiële motieven: vb. identiteit, macht, sociaal contact,
…
- Werknemers willen allerlei verschillende dingen in hun job (dit is voor
iedereen anders) Vb. goede vakantieregeling/ werktijden, interessante
functie, doorgroeimogelijkheden, …
Historiek
Voorgeschiedenis
Adam Smith (1723-1790)
- Filosoof
- Grondlegger van de hedendaagse economie
- Onderzocht: “Hoe kunnen we meer welvaart creëren in een samenleving?”
- Boek à The wealth of nations
o Gehele taak in deeltaken verdelen (iedere werknemer één deeltaak)
o Comparatieve voordelen --> de mensen gingen zich specialiseren in
een bepaald onderdeel, dit bevorderd het werkproces.
o “Doe alleen hetgeen waar je goed in bent, de rest niet. Op deze
wijze wordt de welvaart maximaal”
1
,Scientific management!!!!!! BELANGRIJK VOOR EXAMEN
Frederick Taylor (1856-1915)
- Ingenieur
- Heeft als eerste rond arbeidsorganisatie gewerkt
- Hij wilde op wetenschappelijke principes gebaseerde werkorganisatie à The
principles of scientific management (boek):
o Wou de productie efficiënter maken door productiever te gaan
werken zonder meer moeite
o Aandacht van technologie naar de werknemers
- Tijds- en bewegingsstudies: we gaan de taken verdelen onder de
werknemers à welke beweging doet die werknemer en hoe kunnen we dit
nog efficiënter maken? Meer tijd kwijt als we alles aan 1 iemand geven
- Ging ervan uit dat de mensen van nature lui zijn à kregen dus
prestatieloon: hoe meer jij werkt hoe meer jij verdient. (vb. 15 naalden in
een doosje, dan krijg je 15 cent)
- Eerste die werkt met arbeidsdeling
o Horizontale arbeidsdeling à het werk letterlijk in stukken delen, de
ene doet deel 1, de andere deel 2, …
o Verticale arbeidsdeling à de gene die het werk uitvoeren, worden
compleet gescheiden van de baas
- Voor het eerst gesproken over selectie van medewerkers
o Interindividuele verschillen à verschillen tussen verschillende
personen
o Intra-individuele verschillen à verschillen in de persoon zelf over
de tijd heen
- Homo economicus (de kijk naar de werknemer)
o Ze willen zoveel mogelijk verdienen, zo weinig mogelijk doen en
graag geleid worden door anderen (ze willen niet voor zichzelf
denken)
Henry Ford
- Eerste die de lopende band in autofabrieken heeft gerealiseerd à het
product verplaatst zich doorheen de fabriek en verschillende mensen doen
verschillende taken à enkel mensen die precies zijn aan de band, niet
bezig met diploma, welzijn… hij wou zoveel mogelijk produceren op zo
weinig mogelijk tijd
- Door het anders organiseren kon je meer gaan produceren met minder
mensen à hierdoor konden ze de mensen een basisloon geven à de auto
wordt betaalbaar door middel van massaconsumptie
- Ook hier selectie van werknemers (vb. zelfdiscipline, motorische
accuraatheid, …)
2
,Bij scientific management: mens diende zich aan te passen aan de machine, aan
de organisatie à mens is verlengstuk van machine, geen mensen – geen rekening
met veilighrid
- Hield geen rekening met sociale relaties, kwaliteit van het werk,
medewerkerstevredenheid
Human relations-beweging
Elton Mayo
- Begonnen door de Hawthorne-experimenten à als we het licht feller
maken, zou de productie dan verhogen? Bij zowel het feller maken en het
verzachten van het licht verhoogde de productie toch)
de verhoging van de productie werd veroorzaakt door de extra
aandacht die aan de medewerkers besteed wordt
- Door dit onderzoek werd de mens gezien als HOMO SOCIOLOGICUS
o De mens reageert niet alleen op financiële prikkels, maar ook op
grond van sociale normen en regels, sociale relaties zijn ook
belangrijk
o Er word meer aandacht besteed aan leiderschapscursussen,
communicatietrainingen… hoe men omgaat met de werknemer
heeft een impact
Revisionisme
= auteurs die zich afzetten tegen scientific management en human relations
beweging
- Aandacht voor schrale arbeidsinhoud, zorgt ervoor dat ze liever niet
willen werken à er werd niks gezegd over het werk dat ze moesten doen,
of ze daar gelukkig van werden tot nu
- Bijvoorbeeld: Maslow & Herzberg: mens is opzoek naar zelfontplooiing
en zelfverwezenlijking
- Hedendaagse denken:
o Medewerkers zijn belangrijke activa van de organisatie (human
resources) à human resources management (HRM)
o Organisaties zijn open systemen in nauwe relatie met de
omgeving: vroeger gingen mensen binnen en buiten en dachten ze
dat de omgeving geen impact had op de werkvloer, nu wel
o Optimale stijl van leidinggeven is afhankelijk van de
omstandigheden
o Optimale organisatiestructuur is afhankelijk van de
omstandigheden
Maatschappelijke ontwikkelingen
3
, 1. Industrialisering – rond de eeuwwisseling: Werknemer volgt slaafs de
instructie en heeft geen eigen mening
2. Scientific management, taylorisme: Werknemers hebben vooral
rationeel -economische motieven
3. Rationalisering en humanisering (Mayo, Hawthorne): Werknemers
hebben ook sociale behoeften
4. Revisionisme (Herzberg, Maslow – behoeftenpyramide): Werknemers
willen ook iets opsteken van het werk, willen zich ontwikkelen en bijleren
Nu: aandacht voor welzijn en kwaliteit van arbeid: arbeidsinhoud,
arbeidsrelaties, arbeidvoorwaarden, arbeidsorganisaties, arbeidsomstandigheden
à belang autonomie, competentie en verbondenheid.
Extra vraag:
Robots nemen taken over. Wat betekent dit voor de vaardigheden die de
medewerkers nodig hebben?
- AI neemt geen hele jobs over, enkel delen. Er kunnen zaken verdwijnen
waardoor jobs gecombineerd worden en daar dan een functie verdwijnt.
4
