Mens en Gezondheid
Werkcollege 1: Introductie van de
concepten
Visualisatie Bio-psycho-sociaal model:
Model om aan te geven dat je gezondheid niet alleen
vanuit het biologische aspect moet bekeken worden,
maar ook vanuit de sociale en psychologische
factoren.
Belangrijke concepten:
- Classificatiesystemen - voorbeeld: ICF of DSM-5
Diagnostische cyclus = een methode om op een gestructureerde manier een
aantal stappen door te lopen om vanuit de hulpvraag een advies te gaan
formuleren.
1
,Hulpvraag heel belangrijk – zonder hulpvraag, geen antwoord op cliënt zijn/
haar vraag
- Vaak komen cliënten met klachten en niet gelijk met een vraag, dan is het
aan ons om samen met hun door middel van gesprekken de hulpvraag
gaan bepalen.
- Type hulpvragen: (EXAMEN)
o Onderkennende hulpvraag Wat is er aan de hand?
o Verklarende hulpvraag Waarom is dat aan de hand?
o Indicerende hulpvraag Hoe kan dit worden opgelost?
Psychosociale problemen
- Psychische problemen: gevoelens en gedachten
- Sociale problemen: anderen, instanties, …
o = een combinatie van beiden
Voorbeelden: stress, slaapproblemen, verslaving, rouw, rationele
problemen, …
Gezondheidsproblemen
- Kunnen ontstaan door levensstijl/ gedrag, omgevingsfactoren, aangeboren
(genetische aanleg), …
Voorbeelden: roken, drinken, druggebruik, overgewicht, ongezonde
voeding, Covid-19, …
Chronische ziekten
- Langdurige ziekten die niet spontaan verdwijnen en zelden volledig
genezen
Voorbeelden: hart- en vaatziekten, kanker, diabetes, artrose, leverziekten,
…
Werkcollege 2: Wat is gezondheid?
1.Modellen en benaderingen
Biomedisch ziektemodel (Flexner, 1910)
- Gezondheid gedefinieerd als afwezigheid van ziekte
- Volgens dit model heeft ziekte een oorzaak die via medische interventie
kan worden genezen
o Word ook wel eens diagnose-receptmodel genoemd
- Oorzaak ziekte externe ziekteverwekkers (vb. bacteriën) of via
inwendige veranderingen (vb. celmutaties)
- Patiënt heeft geen verantwoordelijkheid
- Wordt ook wel eens reductionistisch genoemd het reduceert (kleiner
maken) de geest, het lichaam en het menselijk gedrag tot lichaamscellen
2
, of tot neutrale of biomedische activiteit, en verklaart problemen ook alleen
op dit niveau
- Basis voor veel succesvolle behandelingen, zoals vaccinaties
Definitie World Health Organisation (WHO, 1947)
- “een toestand van volledig lichamelijke, geestelijke en maatschappelijk
welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijke
gebreken”
- WHO = wereld gezondheidsorganisatie doen onderzoek naar
gezondheid landen wereldwijd maken er deel van uit
- Niet iedereen kan zich als gezond beschouwen door deze definitie
Biopsychosociaal ziektemodel (Engel, 1977)
- Ziekte en symptomen worden verklaard door een combinatie van
lichamelijke, sociale, culturele en psychologische factoren
- Feit of iemand zich ziek voelt, wordt mede bepaald door sociale en
culturele factoren
- Behandeling word toegespitst op het individu, in samenspraak met
hulpverlener en patiënt
- Gedeelde verantwoordelijkheid niet enkel hulpverlener heeft
verantwoordelijkheid, cliënt ook!
Vernieuwd concept van gezondheid (1986)
“gezondheid als het vermogen je aan te passen en je eigen regie te voeren, in
het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven.”
- Meer nadruk op of je er zelf mee kunt omgaan
“Positieve gezondheid” (Huber, 2011)
Er zijn 6 dimensies die een rol spelen in gezondheid en die 6 maken hoe gezond
iemand is
- Lichaamsfuncties
- Dagelijks functioneren
de dingen
die je
moet
doen/
kunnen
doen
3
, - Mentaal welbevinden
- Zingeving betekenis
kunnen geven aan
bepaalde zaken
- Meedoen mee doen
in de maatschappij, …
- Kwaliteit van leven
het leven als
kwaliteitsvol ervaren
Gelijkenissen en verschillen
tussen positieve gezondheid,
spinnenweb (Huber) &
Biopsychosociaal model
(Engel)?
- Gelijkenissen: houden beide rekening met het gamma van
factorendimensies, gaan beide uit van gedeelde verantwoordelijkheid
- Verschillen: ‘positieve gezondheid’ kijkt naar mensen die zelf de regi in
handen hebben er hoe je met uitdagingen kan omgaan, het model is
uitgebreider. Er zijn hierbij 6 dimensies die niet alle zes terugkomen in het
biopsychosociaal model.
(Positieve) geestelijke gezondheid
Er is geen gezondheid zonder mentale gezondheid.
Optimale geestelijke gezondheid
- Pathogenetisch element: de aan- of afwezigheid van psychische
klachten
- Salutogenetisch element: in het algemeen hoe je u voelt op mentaal
vlak - mentaal welbevinden
dragen allebei bij aan een optimale geestelijke gezondheid
Tweevoudig continuüm
model
Om te kijken waar
individuen zich
bevinden op vlak van
geestelijke gezondheid.
4
Werkcollege 1: Introductie van de
concepten
Visualisatie Bio-psycho-sociaal model:
Model om aan te geven dat je gezondheid niet alleen
vanuit het biologische aspect moet bekeken worden,
maar ook vanuit de sociale en psychologische
factoren.
Belangrijke concepten:
- Classificatiesystemen - voorbeeld: ICF of DSM-5
Diagnostische cyclus = een methode om op een gestructureerde manier een
aantal stappen door te lopen om vanuit de hulpvraag een advies te gaan
formuleren.
1
,Hulpvraag heel belangrijk – zonder hulpvraag, geen antwoord op cliënt zijn/
haar vraag
- Vaak komen cliënten met klachten en niet gelijk met een vraag, dan is het
aan ons om samen met hun door middel van gesprekken de hulpvraag
gaan bepalen.
- Type hulpvragen: (EXAMEN)
o Onderkennende hulpvraag Wat is er aan de hand?
o Verklarende hulpvraag Waarom is dat aan de hand?
o Indicerende hulpvraag Hoe kan dit worden opgelost?
Psychosociale problemen
- Psychische problemen: gevoelens en gedachten
- Sociale problemen: anderen, instanties, …
o = een combinatie van beiden
Voorbeelden: stress, slaapproblemen, verslaving, rouw, rationele
problemen, …
Gezondheidsproblemen
- Kunnen ontstaan door levensstijl/ gedrag, omgevingsfactoren, aangeboren
(genetische aanleg), …
Voorbeelden: roken, drinken, druggebruik, overgewicht, ongezonde
voeding, Covid-19, …
Chronische ziekten
- Langdurige ziekten die niet spontaan verdwijnen en zelden volledig
genezen
Voorbeelden: hart- en vaatziekten, kanker, diabetes, artrose, leverziekten,
…
Werkcollege 2: Wat is gezondheid?
1.Modellen en benaderingen
Biomedisch ziektemodel (Flexner, 1910)
- Gezondheid gedefinieerd als afwezigheid van ziekte
- Volgens dit model heeft ziekte een oorzaak die via medische interventie
kan worden genezen
o Word ook wel eens diagnose-receptmodel genoemd
- Oorzaak ziekte externe ziekteverwekkers (vb. bacteriën) of via
inwendige veranderingen (vb. celmutaties)
- Patiënt heeft geen verantwoordelijkheid
- Wordt ook wel eens reductionistisch genoemd het reduceert (kleiner
maken) de geest, het lichaam en het menselijk gedrag tot lichaamscellen
2
, of tot neutrale of biomedische activiteit, en verklaart problemen ook alleen
op dit niveau
- Basis voor veel succesvolle behandelingen, zoals vaccinaties
Definitie World Health Organisation (WHO, 1947)
- “een toestand van volledig lichamelijke, geestelijke en maatschappelijk
welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijke
gebreken”
- WHO = wereld gezondheidsorganisatie doen onderzoek naar
gezondheid landen wereldwijd maken er deel van uit
- Niet iedereen kan zich als gezond beschouwen door deze definitie
Biopsychosociaal ziektemodel (Engel, 1977)
- Ziekte en symptomen worden verklaard door een combinatie van
lichamelijke, sociale, culturele en psychologische factoren
- Feit of iemand zich ziek voelt, wordt mede bepaald door sociale en
culturele factoren
- Behandeling word toegespitst op het individu, in samenspraak met
hulpverlener en patiënt
- Gedeelde verantwoordelijkheid niet enkel hulpverlener heeft
verantwoordelijkheid, cliënt ook!
Vernieuwd concept van gezondheid (1986)
“gezondheid als het vermogen je aan te passen en je eigen regie te voeren, in
het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven.”
- Meer nadruk op of je er zelf mee kunt omgaan
“Positieve gezondheid” (Huber, 2011)
Er zijn 6 dimensies die een rol spelen in gezondheid en die 6 maken hoe gezond
iemand is
- Lichaamsfuncties
- Dagelijks functioneren
de dingen
die je
moet
doen/
kunnen
doen
3
, - Mentaal welbevinden
- Zingeving betekenis
kunnen geven aan
bepaalde zaken
- Meedoen mee doen
in de maatschappij, …
- Kwaliteit van leven
het leven als
kwaliteitsvol ervaren
Gelijkenissen en verschillen
tussen positieve gezondheid,
spinnenweb (Huber) &
Biopsychosociaal model
(Engel)?
- Gelijkenissen: houden beide rekening met het gamma van
factorendimensies, gaan beide uit van gedeelde verantwoordelijkheid
- Verschillen: ‘positieve gezondheid’ kijkt naar mensen die zelf de regi in
handen hebben er hoe je met uitdagingen kan omgaan, het model is
uitgebreider. Er zijn hierbij 6 dimensies die niet alle zes terugkomen in het
biopsychosociaal model.
(Positieve) geestelijke gezondheid
Er is geen gezondheid zonder mentale gezondheid.
Optimale geestelijke gezondheid
- Pathogenetisch element: de aan- of afwezigheid van psychische
klachten
- Salutogenetisch element: in het algemeen hoe je u voelt op mentaal
vlak - mentaal welbevinden
dragen allebei bij aan een optimale geestelijke gezondheid
Tweevoudig continuüm
model
Om te kijken waar
individuen zich
bevinden op vlak van
geestelijke gezondheid.
4
