Immunologie – Les 3: de ontstekingsreactie
Wat is ontsteking?
Ontsteking is niet per definitie een infectie. Een hoog CRP wijst op ontsteking, maar niet per se
op een infectie. Ontsteking is essentieel voor een normale immuunrespons (IR). Bij de
geneesmiddelen verderop in de les komt het begrip COX (cyclo-oxygenase) aan bod.
Acuut en chronisch
Bij acute ontsteking zijn er twee manieren waarop ze op gang komt. In de supersnelle fase
geven mastcellen histamine vrij (type 1-inductie), en neutrofielen spelen hier een hoofdrol (!).
Daarnaast zetten cDC's en macrofagen (MF) cytokines in, zoals TNF-α en IL-1. Dat is type 2: het
activeert het endotheel en duurt uren tot dagen. Daarbij komen vooral monocyten en
macrofagen binnen, met een beetje neutrofielen.
Chronische ontsteking is een verhaal van cDC's en macrofagen, dus type 2. Het duurt weken tot
maanden. Het is adaptief: lymfocyten, macrofagen en monocyten zijn betrokken. De lokale en
systemische verschijnselen zijn minder uitgesproken dan bij acute ontsteking.
De lokale reactie in vier fasen
Een lokale reactie speelt zich af in gevasculariseerd weefsel en begint met endotheelactivatie.
Het verloop is als volgt:
• Hyperemische fase: door vaatverwijding stroomt er meer bloed naar het gebied.
• Exsudatie: water en eiwitten treden naar buiten door de toegenomen permeabiliteit.
• Infiltratie: cellen verlaten het bloedvat door diapedese en gaan het weefsel in.
• Reparatie: ofwel restitutio ad integrum, volledige reparatie, ofwel een litteken. Blijft de
ontsteking aanhouden, dan wordt ze chronisch.
De endotheelactivatie kan op twee manieren gestart worden: via histamine van mastcellen
(type 1) of via cytokines (type 2). Het resultaat is hetzelfde.
Histamine zit in granules van mastcellen en staat altijd klaar. Wordt de mastcel geactiveerd, dan
volgt vasodilatatie, daarna exsudaat en daarna migratie van leukocyten. Dezelfde effecten
worden bereikt door dendritische cellen en macrofagen via cytokines (IL-1, IL-6, TNF-α). Zij
moeten eerst de genen voor die cytokines aanzetten, en dat vraagt tijd.
Type 1: de vasculaire trigger
1
Wat is ontsteking?
Ontsteking is niet per definitie een infectie. Een hoog CRP wijst op ontsteking, maar niet per se
op een infectie. Ontsteking is essentieel voor een normale immuunrespons (IR). Bij de
geneesmiddelen verderop in de les komt het begrip COX (cyclo-oxygenase) aan bod.
Acuut en chronisch
Bij acute ontsteking zijn er twee manieren waarop ze op gang komt. In de supersnelle fase
geven mastcellen histamine vrij (type 1-inductie), en neutrofielen spelen hier een hoofdrol (!).
Daarnaast zetten cDC's en macrofagen (MF) cytokines in, zoals TNF-α en IL-1. Dat is type 2: het
activeert het endotheel en duurt uren tot dagen. Daarbij komen vooral monocyten en
macrofagen binnen, met een beetje neutrofielen.
Chronische ontsteking is een verhaal van cDC's en macrofagen, dus type 2. Het duurt weken tot
maanden. Het is adaptief: lymfocyten, macrofagen en monocyten zijn betrokken. De lokale en
systemische verschijnselen zijn minder uitgesproken dan bij acute ontsteking.
De lokale reactie in vier fasen
Een lokale reactie speelt zich af in gevasculariseerd weefsel en begint met endotheelactivatie.
Het verloop is als volgt:
• Hyperemische fase: door vaatverwijding stroomt er meer bloed naar het gebied.
• Exsudatie: water en eiwitten treden naar buiten door de toegenomen permeabiliteit.
• Infiltratie: cellen verlaten het bloedvat door diapedese en gaan het weefsel in.
• Reparatie: ofwel restitutio ad integrum, volledige reparatie, ofwel een litteken. Blijft de
ontsteking aanhouden, dan wordt ze chronisch.
De endotheelactivatie kan op twee manieren gestart worden: via histamine van mastcellen
(type 1) of via cytokines (type 2). Het resultaat is hetzelfde.
Histamine zit in granules van mastcellen en staat altijd klaar. Wordt de mastcel geactiveerd, dan
volgt vasodilatatie, daarna exsudaat en daarna migratie van leukocyten. Dezelfde effecten
worden bereikt door dendritische cellen en macrofagen via cytokines (IL-1, IL-6, TNF-α). Zij
moeten eerst de genen voor die cytokines aanzetten, en dat vraagt tijd.
Type 1: de vasculaire trigger
1
