Juridische bronnen
2025 – 2026
Rechtspraktijk
Samenvatting – AP hogeschool
Dieuwke Sysmans
1
, Inhoudsopgave
1. WAT IS RECHT?................................................................................................ 5
VERSCHIL TSS SAMENLEVINGEN EN STATEN.............................................................5
DOEL VH RECHT......................................................................................................... 5
POGING TOT DEFINITIE.............................................................................................. 6
2. INDELING VAN HET RECHT.............................................................................. 6
3. DE BRONNEN VAN HET RECHT........................................................................7
TRIAS POLITICA.......................................................................................................... 7
HIËRARCHIE DER RECHTSBRONNEN..........................................................................7
A. DE WET OP FEDERAAL NIVEAU........................................................................7
1) De Grondwet............................................................................................. 7
2) Bijzondere meerderheidswet....................................................................8
3) De wet (in formele zin)............................................................................. 9
4) Besluitwetten.......................................................................................... 10
5) Koninklijk besluit..................................................................................... 10
6) Ministerieel besluit................................................................................. 10
7) Ministeriële omzendbrief........................................................................10
PARLEMENTAIRE ONSCHENDBAARHEID................................................................... 11
PARLEMENTAIRE IMMUNITEIT VOOR VERVOLGING................................................... 11
RECHT VAN ONDERZOEK......................................................................................... 11
HET UITVOEREN VANWETTEN.................................................................................. 12
DE KONING............................................................................................................................................................ 12
MINISTERIËLE ONSCHENDBAARHEID....................................................................... 13
MINISTERIËLE IMMUNITEIT VOOR VERVOLGING....................................................... 13
ONTSLAG LEGISLATUUR........................................................................................... 13
BIJZONDERE MACHTEN............................................................................................ 14
BEVOEGDHEDEN...................................................................................................... 15
ENKELE KERNBEGRIPPEN......................................................................................... 15
B. DE WET OP REGIONAAL NIVEAU..................................................................... 16
BEVOEGDHEDEN VD GEMEENSCHAPPEN................................................................. 17
BEVOEGDHEDEN VD GEWESTEN.............................................................................. 17
DE VERSCHILLENDE ORGANEN IN BELGIË................................................................ 18
BELANGENCONFLICTEN........................................................................................... 18
COMMUNAUTAIRE ALARMBELPROCEDURE............................................................... 19
IDEOLOGISCHE ALARMBELPROCEDURE...................................................................19
C. DE WET OP LOKAAL NIVEAU..........................................................................19
VERSCHILLENDE CONFLICTEN TUSSEN RECHTSREGELS.......................................... 20
Een hiërarchisch conflict.........................................................................20
1.
Een bevoegdheidsconflict.......................................................................21
2.
Een conflict tussen wetten in de tijd.......................................................21
3.
Een conflict tussen wetten v verschillende staten..................................21
4.
D. DE
RECHTSPRAAK.......................................................................................... 21
BEGINSELEN VAN BEHOORLIJKE RECHTSBEDELING................................................. 23
2
, E. DE RECHTSLEER............................................................................................. 23
F. DE GEWOONTE............................................................................................................................................. 23
G. DE ALGEMENE RECHTSBEGINSELEN.............................................................. 24
H. DE BILLIJKHEID (/REDELIJKHEID)........................................................................................24
I. INTERNATIONALE RECHTSBRONNEN.............................................................. 25
PRIMAIR INTERNATIONAAL RECHT......................................................................................................................... 25
1. Een verdrag............................................................................................ 25
SECUNDAIR INTERNATIONAAL RECHT.................................................................................................................... 26
2. Besluiten van internationale organisaties...............................................26
3. Internationaal gewoonterecht.................................................................26
4. Ius Cogens.............................................................................................. 26
5. Algemene rechtsbeginselen...................................................................26
6. Billijkheid................................................................................................ 27
7. Rechtspraak............................................................................................ 27
Rechtsleer............................................................................................... 27
8.
Eenzijdige verklaringen en handelingen.................................................27
9.
ENKELE INTERNATIONALE ORGANISATIES................................................................ 27
INTERNATIONALE RECHTSCOLLEGES.......................................................................29
EEN SUPRANATIONALE ORGANISATIE...................................................................... 30
J. EUROPESE RECHTSBRONNEN......................................................................... 30
PRIMAIR EUROPEES RECHT................................................................................................................................... 30
SECUNDAIR EUROPEES RECHT.............................................................................................................................. 30
RECTHSPRAAK....................................................................................................................................................... 31
RECHTSLEER.......................................................................................................................................................... 31
ENKELE INSTELLINGEN VD EUROPESE UNIE............................................................. 31
DE “SPECIALE OPERATIE” VAN RUSLAND IN OEKRAÏNE....................................................................................... 33
WAT BIJ CONFLICT TSS HET INTERNATIONALE & HET NATIONALE RECHT................34
4. DE ORGANISATIE VAN DE RECHTERLIJKE MACHT..........................................35
HIËRARCHIE DER NORMEN...................................................................................... 35
STAATSAANSPRAKELIJKHEID.................................................................................... 35
ACTOREN IN EEN PROCEDURE.................................................................................35
MOGELIJKHEDEN TOT RECHTSINGANG....................................................................36
VERLOOP VAN EEN JURIDISCHE PROCEDURE...........................................................36
RECHTSCOLLEGES................................................................................................... 36
Het vredegerecht.................................................................................... 36
1.
De politierechtbank................................................................................ 37
2.
De rechtbank van eerste aanleg.............................................................37
3.
De arrondissementsrechtbank................................................................38
4.
Hof van Assisen...................................................................................... 38
5.
De ondernemingsrechtbank...................................................................39
6.
De arbeidsrechtbank.............................................................................. 39
7.
Het arbeidshof........................................................................................ 40
8.
Het hof van beroep................................................................................. 40
9.
Het Hof van Cassatie...........................................................................40
10.
TERMINOLOGIE........................................................................................................ 40
JUSTITIEHUIZEN....................................................................................................... 41
3
, BUREAU VOOR JURIDISCHE BIJSTAND...................................................................... 41
ANDERE RECHTSCOLLEGES (BUITEN DE RECHTERLIJKE MACHT):...............................42
ARBITRAGE............................................................................................................................................................ 44
5. SUBJECTIEVE RECHTEN.................................................................................. 44
ENKELE BEGRIPPEN................................................................................................. 44
INDELING VD SUBJECTIEVE RECHTEN......................................................................45
Privaatrechtelijke subjectieve rechten....................................................45
1.
Publiekrechtelijke subjectieve rechten...................................................45
2.
CONTRACTENRECHT................................................................................................ 45
Toestemming (HOE-vraag).....................................................................46
1.
Bekwaamheid (WIE-vraag).....................................................................47
2.
Geoorloofd voorwerp (WAT-vraag).........................................................48
3.
Geoorloofde oorzaak (WAAROM-vraag)..................................................48
4.
HET BUITENCONTRACTUEEL (AANSPRAKELIJKHEIDS)RECHT....................................49
1. Aansprakelijkheid voor eigen daad.........................................................49
2. Aansprakelijkheid van ouders voor de daden v hun minderjarige kinderen 49
3. Aansprakelijkheid van onderwijzers en ambachtslieden:........................50
4. Aansprakelijkheid van aanstellers..........................................................50
5. Aansprakelijkheid voor zaken.................................................................50
6. Aansprakelijkheid voor gebouwen..........................................................50
7. Aansprakelijkheid voor dieren................................................................50
8. Aansprakelijkheid voor geestesgestoorden............................................51
4
2025 – 2026
Rechtspraktijk
Samenvatting – AP hogeschool
Dieuwke Sysmans
1
, Inhoudsopgave
1. WAT IS RECHT?................................................................................................ 5
VERSCHIL TSS SAMENLEVINGEN EN STATEN.............................................................5
DOEL VH RECHT......................................................................................................... 5
POGING TOT DEFINITIE.............................................................................................. 6
2. INDELING VAN HET RECHT.............................................................................. 6
3. DE BRONNEN VAN HET RECHT........................................................................7
TRIAS POLITICA.......................................................................................................... 7
HIËRARCHIE DER RECHTSBRONNEN..........................................................................7
A. DE WET OP FEDERAAL NIVEAU........................................................................7
1) De Grondwet............................................................................................. 7
2) Bijzondere meerderheidswet....................................................................8
3) De wet (in formele zin)............................................................................. 9
4) Besluitwetten.......................................................................................... 10
5) Koninklijk besluit..................................................................................... 10
6) Ministerieel besluit................................................................................. 10
7) Ministeriële omzendbrief........................................................................10
PARLEMENTAIRE ONSCHENDBAARHEID................................................................... 11
PARLEMENTAIRE IMMUNITEIT VOOR VERVOLGING................................................... 11
RECHT VAN ONDERZOEK......................................................................................... 11
HET UITVOEREN VANWETTEN.................................................................................. 12
DE KONING............................................................................................................................................................ 12
MINISTERIËLE ONSCHENDBAARHEID....................................................................... 13
MINISTERIËLE IMMUNITEIT VOOR VERVOLGING....................................................... 13
ONTSLAG LEGISLATUUR........................................................................................... 13
BIJZONDERE MACHTEN............................................................................................ 14
BEVOEGDHEDEN...................................................................................................... 15
ENKELE KERNBEGRIPPEN......................................................................................... 15
B. DE WET OP REGIONAAL NIVEAU..................................................................... 16
BEVOEGDHEDEN VD GEMEENSCHAPPEN................................................................. 17
BEVOEGDHEDEN VD GEWESTEN.............................................................................. 17
DE VERSCHILLENDE ORGANEN IN BELGIË................................................................ 18
BELANGENCONFLICTEN........................................................................................... 18
COMMUNAUTAIRE ALARMBELPROCEDURE............................................................... 19
IDEOLOGISCHE ALARMBELPROCEDURE...................................................................19
C. DE WET OP LOKAAL NIVEAU..........................................................................19
VERSCHILLENDE CONFLICTEN TUSSEN RECHTSREGELS.......................................... 20
Een hiërarchisch conflict.........................................................................20
1.
Een bevoegdheidsconflict.......................................................................21
2.
Een conflict tussen wetten in de tijd.......................................................21
3.
Een conflict tussen wetten v verschillende staten..................................21
4.
D. DE
RECHTSPRAAK.......................................................................................... 21
BEGINSELEN VAN BEHOORLIJKE RECHTSBEDELING................................................. 23
2
, E. DE RECHTSLEER............................................................................................. 23
F. DE GEWOONTE............................................................................................................................................. 23
G. DE ALGEMENE RECHTSBEGINSELEN.............................................................. 24
H. DE BILLIJKHEID (/REDELIJKHEID)........................................................................................24
I. INTERNATIONALE RECHTSBRONNEN.............................................................. 25
PRIMAIR INTERNATIONAAL RECHT......................................................................................................................... 25
1. Een verdrag............................................................................................ 25
SECUNDAIR INTERNATIONAAL RECHT.................................................................................................................... 26
2. Besluiten van internationale organisaties...............................................26
3. Internationaal gewoonterecht.................................................................26
4. Ius Cogens.............................................................................................. 26
5. Algemene rechtsbeginselen...................................................................26
6. Billijkheid................................................................................................ 27
7. Rechtspraak............................................................................................ 27
Rechtsleer............................................................................................... 27
8.
Eenzijdige verklaringen en handelingen.................................................27
9.
ENKELE INTERNATIONALE ORGANISATIES................................................................ 27
INTERNATIONALE RECHTSCOLLEGES.......................................................................29
EEN SUPRANATIONALE ORGANISATIE...................................................................... 30
J. EUROPESE RECHTSBRONNEN......................................................................... 30
PRIMAIR EUROPEES RECHT................................................................................................................................... 30
SECUNDAIR EUROPEES RECHT.............................................................................................................................. 30
RECTHSPRAAK....................................................................................................................................................... 31
RECHTSLEER.......................................................................................................................................................... 31
ENKELE INSTELLINGEN VD EUROPESE UNIE............................................................. 31
DE “SPECIALE OPERATIE” VAN RUSLAND IN OEKRAÏNE....................................................................................... 33
WAT BIJ CONFLICT TSS HET INTERNATIONALE & HET NATIONALE RECHT................34
4. DE ORGANISATIE VAN DE RECHTERLIJKE MACHT..........................................35
HIËRARCHIE DER NORMEN...................................................................................... 35
STAATSAANSPRAKELIJKHEID.................................................................................... 35
ACTOREN IN EEN PROCEDURE.................................................................................35
MOGELIJKHEDEN TOT RECHTSINGANG....................................................................36
VERLOOP VAN EEN JURIDISCHE PROCEDURE...........................................................36
RECHTSCOLLEGES................................................................................................... 36
Het vredegerecht.................................................................................... 36
1.
De politierechtbank................................................................................ 37
2.
De rechtbank van eerste aanleg.............................................................37
3.
De arrondissementsrechtbank................................................................38
4.
Hof van Assisen...................................................................................... 38
5.
De ondernemingsrechtbank...................................................................39
6.
De arbeidsrechtbank.............................................................................. 39
7.
Het arbeidshof........................................................................................ 40
8.
Het hof van beroep................................................................................. 40
9.
Het Hof van Cassatie...........................................................................40
10.
TERMINOLOGIE........................................................................................................ 40
JUSTITIEHUIZEN....................................................................................................... 41
3
, BUREAU VOOR JURIDISCHE BIJSTAND...................................................................... 41
ANDERE RECHTSCOLLEGES (BUITEN DE RECHTERLIJKE MACHT):...............................42
ARBITRAGE............................................................................................................................................................ 44
5. SUBJECTIEVE RECHTEN.................................................................................. 44
ENKELE BEGRIPPEN................................................................................................. 44
INDELING VD SUBJECTIEVE RECHTEN......................................................................45
Privaatrechtelijke subjectieve rechten....................................................45
1.
Publiekrechtelijke subjectieve rechten...................................................45
2.
CONTRACTENRECHT................................................................................................ 45
Toestemming (HOE-vraag).....................................................................46
1.
Bekwaamheid (WIE-vraag).....................................................................47
2.
Geoorloofd voorwerp (WAT-vraag).........................................................48
3.
Geoorloofde oorzaak (WAAROM-vraag)..................................................48
4.
HET BUITENCONTRACTUEEL (AANSPRAKELIJKHEIDS)RECHT....................................49
1. Aansprakelijkheid voor eigen daad.........................................................49
2. Aansprakelijkheid van ouders voor de daden v hun minderjarige kinderen 49
3. Aansprakelijkheid van onderwijzers en ambachtslieden:........................50
4. Aansprakelijkheid van aanstellers..........................................................50
5. Aansprakelijkheid voor zaken.................................................................50
6. Aansprakelijkheid voor gebouwen..........................................................50
7. Aansprakelijkheid voor dieren................................................................50
8. Aansprakelijkheid voor geestesgestoorden............................................51
4
