MEDIACULTUUR
LES 1: INLEIDING
LEERDOELEN
Door het voltooien van deze cursus:
Inzicht hebben in diverse aspecten en theorieën in de mediacultuur.
Kan zichzelf kritisch analyseren, evalueren en positioneren in het academische
debat over mediacultuur.
Kan theorieën over mediacultuur toepassen op een empirisch geval.
Zijn in staat zich uit te drukken in de gesproken en geschreven standaardtaal.
EXAMEN EN EVALUATIE
Schriftelijk tentamen over literatuur/hoorcolleges
3 open vragen (75%)
o Kennisvraag (reproductietheorieën)
o Evaluatievraag (positionering in debat)
o Toepassingsvraag (theorie toepassen op voorbeeld)
10 closed multiple-choice questions (25%) giscorrectie
DEZE LEZING
1) Wat is cultuur? (algemene definitie)
2) High(brow) cultuur versus low(brow) cultuur – een korte geschiedenis
3) 20e eeuw: massamediacultuur in de academische wereld – ontkennen of verwerpen
4) De maatschappelijke betekenis en wetenschappelijke relevantie van het (empirisch)
bestuderen van mediacultuur
5) Opzet van deze cursus
Houd rekening met de rol van media als we naar de samenleving kijken
WAT IS CULTUUR? SOCIOLOGISCHE WORTELS
CULTURELE SOCIOLOGIE VAN EMILE DURKHEIM EN MAX WEBER
Algemene definitie van cultuur:
De gedeelde overtuigingen, waarden, normen en sociale acties die zorgen
voor collectieve betekenis in een (anders) zinloze wereld
o Zonder cultuur is er geen betekenis, cultuur zorgt voor normen/sociale
acties/...
De menselijke conditie: i.t.t. andere dieren (instinct); Homo Sapiens zijn culture
creating animals
o We zijn goed ontwikkelde dieren
o Zonder cultuur zijn we net als dieren: het zit in de mens om betekenis en
cultuur te creëren
o Onze hersenen zijn groot wat maakt dat we denken en reflexief zijn, we
denken na over consequenties
De sociale functie: orde scheppen, betekenis geven ad
contingente/betekenisloze wereld (bijv. religie)
o Verschillende religieuze culturen, met verschillende waarden, cultuur wordt
gedeeld en geeft betekenis
Durkheim: 'buiten' de cultuur staan = anomie/waanzin
o Heel pessimistisch: we zijn niet meer ingebed, hij waarschuwt dat
individuele mensen depressief zullen worden. We maken geen deel uit van
een gemeenschap, er is geen cultureel gedeeld betekenissysteem.
Cultuur = een sociale constructie
o Wij geven vorm aan cultuur/cultuur vormt ons!
1
, We creëren/geven vorm aan de samenleving/taal, MAAR het vormt
ons ook we gebruiken het
Als je niet deelneemt aan cultuur/taal, val je uit de maatschappij
o Cultuur bevrijdt OF cultuur beperkt ons
Cultuur verschilt in tijd, plaats en verschilt per sociale groep
o Cultuur verschilt op plaatsen (China versus Amerika,...)
Culturen zorgen voor cohesie binnen de groep en conflicten buiten de groep
o Je vrienden delen bijvoorbeeld dezelfde interesses, mode, muziek - het zit
in alle details
o 'Wij' versus 'Zij' wij zijn deze groep en sluiten mensen uit die hier niet
thuishoren
o Cultuur is ook gebaseerd op vele politieke discussies
o Mediacultuur is belangrijk vanwege traditie
Studie van culturele betekenis gaat niet over partij kiezen of bepalen wat echt
'waar' is
Onderzoeker is neutraal/waardevrij/agnost
o Onderzoekers beslissen niet wat goed/slecht is, ze bestuderen alleen wat
mensen geloven = kern van culturele sociologie
HIGH CULTUUR VERSUS POPULAIRE CULTUUR
EEN KORTE CULTUURHISTORIE
Norbert Elias – The civilizing process (1939) ~ het beschavingsproces
Analyse: hoe de culturele elite/aristocratie in West-Europa de culturele
standaard heeft bepaald
o Bijv. waarden, omgangsvormen, taste en stijl sinds de middeleeuwen
o Er zijn mensen die bepalen wat cultuur is, wat de standaard van taste is –
niet langer de elite nu zijn het steeds meer de media-celebrities
Neerkijken op 'populaire cultuur' als onbeschaafd, simplistisch, vulgair,
ongecontroleerd en potentieel anarchistisch (en niet-westerse culturen!)
o Altijd een superieure kijk geweest t.o.v. lagere klassen
Pierre Bourdieu zou het "distinction" noemen; de culturele elite onderscheidt zich niet
omdat ze meer geld hebben, maar omdat ze meer taste hebben
Onderscheid door hoge kunst, verfijnde omgangsvormen en beheersende
emoties (seksuele impulsen/geweld)= beschavingsregime aan andere kant de
'mensen uit de lagere klasse'
o Het tonen van emotie wordt gezien als low class
o Hoge klasse heeft het onder controle
Trickling down: na verloop van tijd nemen gewone mensen de culturele normen
van de elite over
o Trends van de elite worden uiteindelijk door gewone mensen overgenomen
o Trends en stijlen beginnen in de hogere klasse → worden bewonderd →
uiteindelijk zal lagere of middenklasse ze overnemen
o Voorbeeld: merkkleding, lekker eten of luxemerken - ooit exclusief, later op
grotere schaal geïmiteerd of toegankelijk.
Spiraalsgewijs omhoog: na verloop van tijd neemt het beschavingsniveau (bijv.
controle over emoties, verfijnde taste) toe
o Mensen ontwikkelen zich langzaam naar meer verfijning en beschaving
o Mensen worden beschaafd
o = dynamiek
TWEE GROEPEN MENSEN
Cultuur:
Altijd conflict tussen verschillende culturen
Vóór de opkomst van de massamedia was er al de strijd tussen twee groepen
mensen
Het is een culturele kloof, geen economische (Marx)
2
, o CULTURELE kloof: degenen met kunst, taste = degenen die kiezen wat
goed/fout is
CULTURELE ELITE
High-brow: kunst/abstract
Beschaafd: verfijnd/cognitief
Er is altijd een dynamiek dat de culturele elite neerkijkt op de gewone mensen
o (symbolische) machtsstrijd
GEWONE MENSEN
Low-brow: folklore/realistisch
Onbeschaafd: rauw/emotioneel
Emotioneler en expressiever
Onderdrukt door de hoge cultuur
HOGE CULTUUR VERSUS 'MASSA(MEDIA)CULTUUR'
20E EEUW: DE OPKOMST, POPULARITEIT EN INVLOED VAN MASSAMEDIA
1920: "Gouden Eeuw van Hollywood"
Massaconsumptie film, radio, reclame, celebrities
o Rolmodellen van hoe je je moet kleden
o Creëerde een cultuur die over het algemeen niet gebaseerd was op
traditie, maar werd gedomineerd door film, radio en celebrities
Culturele elite: morele bezwaren over de invloed op Cultuur (ART) en cultuur,
hoge waarden, normen, socialisatie en levensstijl
o Nu nog steeds bezorgdheid
Nu hebben we het over influencers, dingen die we op Instagram zien,
gegenereerde content
o Deze nieuwe vormen van media geven snel vorm aan smaken, trends en
normen vaak buiten de traditionele controle van de elite
Er is een cultureel conflict geweest tussen hoge cultuur (kunst, lezen, museum,
film...) en lage cultuur
o Dit conflict benadrukt spanningen tussen traditionele culturele autoriteit en
populaire of massacultuur, en laat verschuivingen in de samenleving zien.
KRITISCHE THEORIE OVER DE 'CULTUURINDUSTRIE' ( HORKHEIMER EN ADORNO,
1944)
Elitaire theorie:
o De standaardisatie en commodificatie van cultuur?
Het is entertainment, gestandaardiseerd en geen echte kunst
voor het geld (gecommodificeerd)
Kapitalistische onderneming
o Passief consumerend publiek?
Angsten/zorgen vd media-effecten = echo
o Het verval van de hoge cultuur (klassieke muziek, kunst, literatuur,
filosofie) en beschaving?
IN DE ACADEMISCHE WERELD...
3
, In de academische wereld is 'massa(media)cultuur' verwaarloosd (triviaal/niet serieus onderwerp)
of expliciet beschouwd als een aanduiding van een achteruitgang van de (hoge) cultuur –
"dumbing down-thesis"
Walter Benjamin: ‘The work of Art in the age of mechanical reproduction’ (1935): het
verlies van authenticiteit, originaliteit, aura
Hij maakt het punt dat niet alleen film/radio, maar fotografie ervoor zorgde dat
kunst minder waardevol werd
Kunst verliest zijn aura omdat je gewoon foto's kunt maken
Verlies van hoge cultuur onder invloed van massamedia
Herbert Marcuse: ‘One-Dimensional Man’ (1968): kapitalisme en media-entertainment
reduceren de mens tot een patroon van eendimensionaal denken en gedrag' (26-27)
Tegen kapitalisme en de cultuurindustrie mensen denken niet langer na, ze
worden gebombardeerd met reclame, film en radio uit Hollywood
Neal Postman: Amusing Ourselves to Death (1984): "wanneer het culturele leven wordt
geherdefinieerd als een eeuwigdurende ronde van amusement, wanneer een serieus
openbaar gesprek een vorm van babypraat wordt (..) dan loopt een natie gevaar; cultuur-
dood is een duidelijke mogelijkheid" (p. 156)
Eerst een cultuur waar we artikelen analyseerden, erover spraken in coffeehouses,
waar mensen slim waren nu zijn we gewoon consumenten, politiek w
entertainment
o Televisie: we praatten over dingen en het maakte mensen slimmer
o Maar nu kijken we tv we worden dom bv. Kennedy en Nixon
= Het idee in al deze kostentheorieën mensen w serieuzer – ze consumeren geen hoge
kunst meer – ze zijn verslaafd aan films, TikTok, reclame,...
BASHING FILM AND ENTERTAINMENT
Neal Gabler – Life: De film: ‘How entertainment conquered reality’ (1998)
Hoe film realiteit veroverd. Het wordt niet meer gemediatiseerd, het wordt niet
gefilterd, het leven w bedreigd door film en hun verhalen/narratives
BASHING THE INTERNET AND SOCIAL MEDIA
Andrew Keen (2007) De cult of The Amateur: hoe het internet van vandaag onze cultuur
doodt
Amateurs op het internet produceren dingen op het internet
Amateurjournalisten dragen geen cultuur bij, maar ondermijnen deze omdat je
echte mensen/werknemers moet laten zijn (elitemensen, wetenschappers)
o MAAR iedereen is gelijk en iedereen moet vrij te zeggen hebben
o MAAR vernietigt ook onze cultuur
Er is een conflict; Mediacultuur wordt gezien als iets slechts/gestandaardiseerd
o Het is een manier van kijken: er is een lange weg van traditie
o We moeten bestuderen welke betekenis het heeft: definitie van wat cultuur
is: de waarden, normen
Onze mediaconsumptie geeft betekenis aan ons leven omdat we het delen met
andere mensen en we samenleven in een wereld met mediacultuur
o Betekenis voor onze identiteit
DE RELEVANTIE VAN HET BESTUDEREN VAN MEDIACULTUUR
Elitaire uitsluiting van populaire cultuur/massamediacultuur in de academische wereld en
cultuur (bijv. Bourdieu over cultureel kapitaal; cultureel onderscheid en culturele
ongelijkheid)
4
LES 1: INLEIDING
LEERDOELEN
Door het voltooien van deze cursus:
Inzicht hebben in diverse aspecten en theorieën in de mediacultuur.
Kan zichzelf kritisch analyseren, evalueren en positioneren in het academische
debat over mediacultuur.
Kan theorieën over mediacultuur toepassen op een empirisch geval.
Zijn in staat zich uit te drukken in de gesproken en geschreven standaardtaal.
EXAMEN EN EVALUATIE
Schriftelijk tentamen over literatuur/hoorcolleges
3 open vragen (75%)
o Kennisvraag (reproductietheorieën)
o Evaluatievraag (positionering in debat)
o Toepassingsvraag (theorie toepassen op voorbeeld)
10 closed multiple-choice questions (25%) giscorrectie
DEZE LEZING
1) Wat is cultuur? (algemene definitie)
2) High(brow) cultuur versus low(brow) cultuur – een korte geschiedenis
3) 20e eeuw: massamediacultuur in de academische wereld – ontkennen of verwerpen
4) De maatschappelijke betekenis en wetenschappelijke relevantie van het (empirisch)
bestuderen van mediacultuur
5) Opzet van deze cursus
Houd rekening met de rol van media als we naar de samenleving kijken
WAT IS CULTUUR? SOCIOLOGISCHE WORTELS
CULTURELE SOCIOLOGIE VAN EMILE DURKHEIM EN MAX WEBER
Algemene definitie van cultuur:
De gedeelde overtuigingen, waarden, normen en sociale acties die zorgen
voor collectieve betekenis in een (anders) zinloze wereld
o Zonder cultuur is er geen betekenis, cultuur zorgt voor normen/sociale
acties/...
De menselijke conditie: i.t.t. andere dieren (instinct); Homo Sapiens zijn culture
creating animals
o We zijn goed ontwikkelde dieren
o Zonder cultuur zijn we net als dieren: het zit in de mens om betekenis en
cultuur te creëren
o Onze hersenen zijn groot wat maakt dat we denken en reflexief zijn, we
denken na over consequenties
De sociale functie: orde scheppen, betekenis geven ad
contingente/betekenisloze wereld (bijv. religie)
o Verschillende religieuze culturen, met verschillende waarden, cultuur wordt
gedeeld en geeft betekenis
Durkheim: 'buiten' de cultuur staan = anomie/waanzin
o Heel pessimistisch: we zijn niet meer ingebed, hij waarschuwt dat
individuele mensen depressief zullen worden. We maken geen deel uit van
een gemeenschap, er is geen cultureel gedeeld betekenissysteem.
Cultuur = een sociale constructie
o Wij geven vorm aan cultuur/cultuur vormt ons!
1
, We creëren/geven vorm aan de samenleving/taal, MAAR het vormt
ons ook we gebruiken het
Als je niet deelneemt aan cultuur/taal, val je uit de maatschappij
o Cultuur bevrijdt OF cultuur beperkt ons
Cultuur verschilt in tijd, plaats en verschilt per sociale groep
o Cultuur verschilt op plaatsen (China versus Amerika,...)
Culturen zorgen voor cohesie binnen de groep en conflicten buiten de groep
o Je vrienden delen bijvoorbeeld dezelfde interesses, mode, muziek - het zit
in alle details
o 'Wij' versus 'Zij' wij zijn deze groep en sluiten mensen uit die hier niet
thuishoren
o Cultuur is ook gebaseerd op vele politieke discussies
o Mediacultuur is belangrijk vanwege traditie
Studie van culturele betekenis gaat niet over partij kiezen of bepalen wat echt
'waar' is
Onderzoeker is neutraal/waardevrij/agnost
o Onderzoekers beslissen niet wat goed/slecht is, ze bestuderen alleen wat
mensen geloven = kern van culturele sociologie
HIGH CULTUUR VERSUS POPULAIRE CULTUUR
EEN KORTE CULTUURHISTORIE
Norbert Elias – The civilizing process (1939) ~ het beschavingsproces
Analyse: hoe de culturele elite/aristocratie in West-Europa de culturele
standaard heeft bepaald
o Bijv. waarden, omgangsvormen, taste en stijl sinds de middeleeuwen
o Er zijn mensen die bepalen wat cultuur is, wat de standaard van taste is –
niet langer de elite nu zijn het steeds meer de media-celebrities
Neerkijken op 'populaire cultuur' als onbeschaafd, simplistisch, vulgair,
ongecontroleerd en potentieel anarchistisch (en niet-westerse culturen!)
o Altijd een superieure kijk geweest t.o.v. lagere klassen
Pierre Bourdieu zou het "distinction" noemen; de culturele elite onderscheidt zich niet
omdat ze meer geld hebben, maar omdat ze meer taste hebben
Onderscheid door hoge kunst, verfijnde omgangsvormen en beheersende
emoties (seksuele impulsen/geweld)= beschavingsregime aan andere kant de
'mensen uit de lagere klasse'
o Het tonen van emotie wordt gezien als low class
o Hoge klasse heeft het onder controle
Trickling down: na verloop van tijd nemen gewone mensen de culturele normen
van de elite over
o Trends van de elite worden uiteindelijk door gewone mensen overgenomen
o Trends en stijlen beginnen in de hogere klasse → worden bewonderd →
uiteindelijk zal lagere of middenklasse ze overnemen
o Voorbeeld: merkkleding, lekker eten of luxemerken - ooit exclusief, later op
grotere schaal geïmiteerd of toegankelijk.
Spiraalsgewijs omhoog: na verloop van tijd neemt het beschavingsniveau (bijv.
controle over emoties, verfijnde taste) toe
o Mensen ontwikkelen zich langzaam naar meer verfijning en beschaving
o Mensen worden beschaafd
o = dynamiek
TWEE GROEPEN MENSEN
Cultuur:
Altijd conflict tussen verschillende culturen
Vóór de opkomst van de massamedia was er al de strijd tussen twee groepen
mensen
Het is een culturele kloof, geen economische (Marx)
2
, o CULTURELE kloof: degenen met kunst, taste = degenen die kiezen wat
goed/fout is
CULTURELE ELITE
High-brow: kunst/abstract
Beschaafd: verfijnd/cognitief
Er is altijd een dynamiek dat de culturele elite neerkijkt op de gewone mensen
o (symbolische) machtsstrijd
GEWONE MENSEN
Low-brow: folklore/realistisch
Onbeschaafd: rauw/emotioneel
Emotioneler en expressiever
Onderdrukt door de hoge cultuur
HOGE CULTUUR VERSUS 'MASSA(MEDIA)CULTUUR'
20E EEUW: DE OPKOMST, POPULARITEIT EN INVLOED VAN MASSAMEDIA
1920: "Gouden Eeuw van Hollywood"
Massaconsumptie film, radio, reclame, celebrities
o Rolmodellen van hoe je je moet kleden
o Creëerde een cultuur die over het algemeen niet gebaseerd was op
traditie, maar werd gedomineerd door film, radio en celebrities
Culturele elite: morele bezwaren over de invloed op Cultuur (ART) en cultuur,
hoge waarden, normen, socialisatie en levensstijl
o Nu nog steeds bezorgdheid
Nu hebben we het over influencers, dingen die we op Instagram zien,
gegenereerde content
o Deze nieuwe vormen van media geven snel vorm aan smaken, trends en
normen vaak buiten de traditionele controle van de elite
Er is een cultureel conflict geweest tussen hoge cultuur (kunst, lezen, museum,
film...) en lage cultuur
o Dit conflict benadrukt spanningen tussen traditionele culturele autoriteit en
populaire of massacultuur, en laat verschuivingen in de samenleving zien.
KRITISCHE THEORIE OVER DE 'CULTUURINDUSTRIE' ( HORKHEIMER EN ADORNO,
1944)
Elitaire theorie:
o De standaardisatie en commodificatie van cultuur?
Het is entertainment, gestandaardiseerd en geen echte kunst
voor het geld (gecommodificeerd)
Kapitalistische onderneming
o Passief consumerend publiek?
Angsten/zorgen vd media-effecten = echo
o Het verval van de hoge cultuur (klassieke muziek, kunst, literatuur,
filosofie) en beschaving?
IN DE ACADEMISCHE WERELD...
3
, In de academische wereld is 'massa(media)cultuur' verwaarloosd (triviaal/niet serieus onderwerp)
of expliciet beschouwd als een aanduiding van een achteruitgang van de (hoge) cultuur –
"dumbing down-thesis"
Walter Benjamin: ‘The work of Art in the age of mechanical reproduction’ (1935): het
verlies van authenticiteit, originaliteit, aura
Hij maakt het punt dat niet alleen film/radio, maar fotografie ervoor zorgde dat
kunst minder waardevol werd
Kunst verliest zijn aura omdat je gewoon foto's kunt maken
Verlies van hoge cultuur onder invloed van massamedia
Herbert Marcuse: ‘One-Dimensional Man’ (1968): kapitalisme en media-entertainment
reduceren de mens tot een patroon van eendimensionaal denken en gedrag' (26-27)
Tegen kapitalisme en de cultuurindustrie mensen denken niet langer na, ze
worden gebombardeerd met reclame, film en radio uit Hollywood
Neal Postman: Amusing Ourselves to Death (1984): "wanneer het culturele leven wordt
geherdefinieerd als een eeuwigdurende ronde van amusement, wanneer een serieus
openbaar gesprek een vorm van babypraat wordt (..) dan loopt een natie gevaar; cultuur-
dood is een duidelijke mogelijkheid" (p. 156)
Eerst een cultuur waar we artikelen analyseerden, erover spraken in coffeehouses,
waar mensen slim waren nu zijn we gewoon consumenten, politiek w
entertainment
o Televisie: we praatten over dingen en het maakte mensen slimmer
o Maar nu kijken we tv we worden dom bv. Kennedy en Nixon
= Het idee in al deze kostentheorieën mensen w serieuzer – ze consumeren geen hoge
kunst meer – ze zijn verslaafd aan films, TikTok, reclame,...
BASHING FILM AND ENTERTAINMENT
Neal Gabler – Life: De film: ‘How entertainment conquered reality’ (1998)
Hoe film realiteit veroverd. Het wordt niet meer gemediatiseerd, het wordt niet
gefilterd, het leven w bedreigd door film en hun verhalen/narratives
BASHING THE INTERNET AND SOCIAL MEDIA
Andrew Keen (2007) De cult of The Amateur: hoe het internet van vandaag onze cultuur
doodt
Amateurs op het internet produceren dingen op het internet
Amateurjournalisten dragen geen cultuur bij, maar ondermijnen deze omdat je
echte mensen/werknemers moet laten zijn (elitemensen, wetenschappers)
o MAAR iedereen is gelijk en iedereen moet vrij te zeggen hebben
o MAAR vernietigt ook onze cultuur
Er is een conflict; Mediacultuur wordt gezien als iets slechts/gestandaardiseerd
o Het is een manier van kijken: er is een lange weg van traditie
o We moeten bestuderen welke betekenis het heeft: definitie van wat cultuur
is: de waarden, normen
Onze mediaconsumptie geeft betekenis aan ons leven omdat we het delen met
andere mensen en we samenleven in een wereld met mediacultuur
o Betekenis voor onze identiteit
DE RELEVANTIE VAN HET BESTUDEREN VAN MEDIACULTUUR
Elitaire uitsluiting van populaire cultuur/massamediacultuur in de academische wereld en
cultuur (bijv. Bourdieu over cultureel kapitaal; cultureel onderscheid en culturele
ongelijkheid)
4
