DEEL 2 – ONDERZOEKSVAARDIGHEDEN EN WETENSCHAPPELIJK COMMUNICEREN
Als je wetenschappelijke rapportages en syntheses op een goede manier aanpakt, is de kans groot dat je tot
een sterk eindresultaat komt. Belangrijke punten hierbij zijn:
Goede planning: Zorg voor een duidelijke tijdlijn en werk systematisch.
Goede vertrekbasis: Formuleer een scherpe probleemstelling en onderzoeksvraag.
Goede keuzes: Maak doordachte beslissingen, bijvoorbeeld bij het verzamelen en analyseren van
data.
Goede communicatie: Houd contact met docenten en medestudenten om je ideeën te toetsen en
feedback te krijgen.
Goede houding: Toon doorzettingsvermogen, neem initiatief, en wees kritisch in je reflectie op het
proces en de resultaten.
WAAROM ZIJN ONDERZOEKSCOMPETENTIES BELANGRIJK?
ONDERZOEKSCOMPETENTIES IN DE BEROEPSPRAKTIJK
NIEUWE UITDAGINGEN IN DE BEROEPSPRAKTIJK
In een bacheloropleiding word je klaargestoomd voor het werkveld. Eens je bent afgestudeerd, kan je meteen
de praktijk in. Maar de beroepspraktijk is heel complex geworden. Nieuwe kennis en technologie volgen elkaar
snel op en onze manier van werken evolueert mee. In 2016 voorspelde het World Economic Forum al dat 65%
van de leerlingen die vandaag starten in het lager onderwijs, later een job zal uitoefenen die nu nog niet
bestaat (World Economic Forum, 2016). Werkgevers verwachten dat je snelle en creatieve oplossingen kan
vinden voor reële praktijkproblemen, dat je een bijdrage kan leveren aan innovaties in het werkveld en dat je
kwaliteitsvolle beroepsproducten kan afleveren.
In je werkomgeving zal je dus regelmatig op onverwachte en nieuwe situaties stuiten die je niet kan oplossen
met je vakkennis. Op zo’n moment heb je onderzoekscompetenties nodig die je in staat stellen om op een
gestructureerde manier een antwoord te vinden op het vraagstuk dat zich aandient. Dat betekent niet dat
onderzoekscompetenties in onze bacheloropleidingen ingebakken zitten om van iedere bachelorstudent een
onderzoeker te maken, maar wel om je voor te bereiden op dat snel evoluerende werkveld.
BEROEPSPRODUCTEN
n je latere beroepspraktijk zal je regelmatig dit soort professionele diensten of producten moeten leveren. Elke
beroepspraktijk heeft zijn eigen typische beroepsproducten. Zo zal een landschapsarchitect vaak plannen
moeten maken, een informaticus ontwikkelt apps en een bedrijfsjurist schrijft juridische adviezen.
Miriam Losse heeft onderzoek gedaan naar de relatie tussen beroepsproducten en onderzoekende
vaardigheden die daarbij nodig zijn. Ze onderscheidt vijf soorten beroepsproducten: analyse, advies, ontwerp,
handeling en fabricaat. Het eindproduct kan een van die producten zijn of een combinatie. Zo zal een
elektrotechnicus eerst een ontwerp (= ontwerp) maken ter voorbereiding van zijn nieuwe installatie (=
fabricaat), en een communicatiespecialist moet eerst een communicatieadvies uitwerken (= advies) alvorens
dat te pitchen bij zijn klant (= handeling).
Soms heb je voldoende kennis en ervaring om dat praktijkproces te doorlopen en een kwaliteitsvol
beroepsproduct af te leveren, maar vaak is dat niet het geval. Om dan toch tot een kwalitatief resultaat te
komen, doorloop je een verdiepend proces waarbij je in elke stap verschillende dingen moet opzoeken,
uitzoeken of onderzoeken en dus onderzoekscompetenties moet aanwenden. Dat proces kan redelijk
eenvoudig en lineair zijn, maar ook ingewikkeld en iteratief.
,Om beroepsproducten te ontwikkelen hebben de meeste beroepen eigen methoden om dat verdiepende
proces te doorlopen.
ONDERZOEKSCOMPETENTIES
Al je wetenschappelijke oefeningen vormen een belangrijke stap op weg naar het ontwikkelen van
beroepsproducten en het toepassen van onderzoekscompetenties. Het ultieme doel is niet slechts het
afleveren van een klassiek onderzoeksrapport, maar een goede voorbereiding op je latere beroepspraktijk.
Door deze oefeningen bouw je een stevige basis voor wetenschappelijk werk die je gedurende je carrière als
vastgoedprofessional zult gebruiken.
In de volgende hoofdstukken maak je kennis met alle onderzoekscompetenties die je nodig hebt om effectief te
functioneren in de vastgoedsector. Een eerste tip: goed begonnen is half gewonnen. Als je je
wetenschappelijke oefeningen vanaf het begin op een gestructureerde manier aanpakt, vergroot je de kans op
een goed eindresultaat. Belangrijke punten zijn: een realistische planning, een helder onderzoeksontwerp
(zoals een duidelijke probleemstelling en onderzoeksvraag), doordachte keuzes (bijvoorbeeld bij
dataverzameling), goede communicatie en samenwerking met je begeleiders en medestudenten, een kritische
houding, en veel doorzettingsvermogen.
EEN KENNISMAKING MET ONDERZOEK
Vooraleer je zelf aan de slag kan, zetten we in dit hoofdstuk enkele belangrijke basisprincipes van onderzoek op
een rijtje:
Onderzoeksvormen
Voorwaarden voor kwaliteitsvol onderzoek
Onderzoeksethiek
ONDERZOEKSVORMEN
Er bestaan heel wat verschillende onderzoeksvormen, die alle een verschillende aanpak vragen.
We kunnen deze onderzoeksvormen op verschillende manieren indelen:
1. Fundamenteel en toegepast onderzoek
2. Kwalitatief en kwantitatief onderzoek
3. Beschrijvend, vergelijkend, definiërend, evaluerend, verklarend en ontwerponderzoek
FUNDAMENTEEL EN TOEGEPAST ONDERZOEK
Fundamenteel onderzoek richt zich op het uitbreiden en uitdiepen van kennis. Het resulteert in universele
principes, algemene theorieën en nieuwe inzichten in processen en structuren. Het voornaamste doel is het
creëren van nieuwe kennis, zonder meer.
Toegepast onderzoek zoekt antwoorden op specifieke vragen en/of oplossingen voor problemen. Het
resulteert in kennis, producten en methoden die meteen toegepast kunnen worden op de specifieke vraag of
het concrete probleem.
Een specifieke vorm van toegepast onderzoek is praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek. Deze
onderzoeksvorm ontwikkelt kennis, producten en methoden die bijdragen tot het oplossen van problemen in
de beroepspraktijk of het beleid (de overheid). Dit type onderzoek draagt op die manier bij tot innovatie van de
beroepspraktijk.
In hogescholen, waaronder ook de HoGent, wordt deze vorm van onderzoek uitgevoerd. Praktijkgericht
wetenschappelijk onderzoek heeft altijd een duidelijke link met de opleidingen.
,Het onderscheid tussen fundamenteel en toegepast onderzoek is niet helemaal zuiver.
Fundamenteel en toegepast onderzoek zijn de twee uitersten van een breed spectrum van
onderzoeksvormen. Daartussen zitten een heleboel vormen die eerder fundamenteel zijn of eerder
toegepast.
Fundamenteel en toegepast onderzoek beïnvloeden elkaar. Fundamenteel onderzoek ontwikkelt
kennis die toegepast onderzoek gebruikt om een concreet probleem op te lossen. Dit kan op zijn beurt
nieuwe onderzoeksvragen voor fundamenteel onderzoek opleveren.
KWANTITATIEF EN KWALITATIEF ONDERZOEK
Bij kwantitatief onderzoek wordt cijfermatige informatie over het onderzoeksobject verzameld. Dit soort
onderzoek is gericht op het meten en tellen van hoeveelheden, aantallen, percentages enz.
Om een antwoord te zoeken op deze vragen, gebruik je kwantitatieve onderzoeksmethoden: gecodeerde
vragenlijsten, turven, meten… De gegevens die je verzamelt, zijn voornamelijk cijfers. Die worden geanalyseerd
met statistische technieken en programma's zoals Excel en SPSS (SPSS is een statistisch computerprogramma
dat vaak gebruikt wordt in de sociale wetenschappen).
Bij kwalitatief onderzoek worden inhoudelijke gegevens over en inzichten in het onderzoekobject verzameld.
Het is gericht op het onderzoeken van opinies, ideeën, overtuigingen, wensen, motivaties, behoeften,
verklaringen enz.
Om een antwoord op deze vragen te vinden, gebruik je kwalitatieve onderzoeksmethoden: focusgroepen,
diepte-interviews, observaties… De gegevens die je verzamelt, zijn bijvoorbeeld verslagen, foto's, audio- of
videomateriaal. De analyse daarvan gebeurt via een stappenplan en eventueel softwareprogramma's zoals
NVivo.
Afhankelijk van de vraag die je wil beantwoorden, kies je voor een kwantitatieve of kwalitatieve aanpak.
In de praktijk worden kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden regelmatig gecombineerd binnen
één onderzoek.
BESCHRIJVEND, VERGELIJKEND… ONDERZOEK
We kunnen ook een onderscheid maken op basis van het onderzoeksdoel. We lijsten hier enkele
veelvoorkomende onderzoeksvormen op, maar er zijn er nog veel meer. In hoofdstuk 2.4. zien we hoe aan deze
verschillende onderzoeksvormen specifieke onderzoeksvragen gekoppeld worden en in hoofdstuk 3. welke
onderzoeksmethoden gebruikt kunnen worden om deze onderzoeksvragen op te lossen.
In één onderzoek komen vaak meerdere vormen aan bod.
, De meeste studenten doen in het kader van hun opleiding toegepast onderzoek. Dit kan zowel kwalitatief als
kwantitatief zijn en ook beschrijvend, verklarend, vergelijkend... Hoe je de juiste keuzes maakt, kom je in de
volgende hoofdstukken te weten.
VOORWAARDEN VOOR KWALITEITSVOL ONDERZOEK
Je kan enkel tot betrouwbare onderzoeksresultaten komen als je op een kwaliteitsvolle manier aan onderzoek
doet. Dat betekent dat je tijdens het volledige onderzoeksproces rekening houdt met enkele spelregels en dat
je onderzoek voldoet aan de volgende criteria:
Validiteit
Generaliseerbaarheid
Herhaalbaarheid
Transparantie
Objectiviteit
VALIDITEIT
Als de instrumenten en methoden die je gebruikt, meten wat je wil meten en effectief bijdragen tot het
beantwoorden van je onderzoeksvraag en subvragen, dan is je instrument of methode valide of geldig.
GENERALISEERBAARHEID
Als de resultaten van je onderzoek ook kloppen voor andere doelgroepen, situaties, organisaties, gevallen,
verschijnselen enz., dan is je onderzoek generaliseerbaar.
HERHAALBAARHEID
Een onderzoek is herhaalbaar als het op een ander tijdstip, met andere proefpersonen, met andere
onderzoekers, in andere omstandigheden enz. tóch tot dezelfde resultaten leidt.
Een goed voorbeeld van herhaalbaar onderzoek is onderzoek in de fysica dat gebeurt in een laboratorium. In
een laboratorium kan je steeds onder dezelfde omstandigheden werken. Als je bijvoorbeeld wil meten op
welke temperatuur een vloeistof kookt, gebruik je een geijkte thermometer. Deze zal onder dezelfde
atmosferische omstandigheden altijd dezelfde temperatuur aangeven.
Moeilijker wordt het als je onderzoek doet in de sociale wereld. Die wereld is continu onderhevig aan
veranderingen. Je kan niet uitsluiten dat de context van het moment invloed heeft op jouw onderzoek.
TRANSPARANTIE
Het is belangrijk om alle stappen van je onderzoek nauwkeurig te beschrijven, bij te houden en openbaar te
maken. Wat heb je gedaan? Hoe ben je te werk gegaan? Waarom heb je bepaalde keuzes gemaakt? Op die
manier is je onderzoek controleerbaar en transparant. Anderen kunnen je onderzoek opnieuw uitvoeren en
controleren.
Als je wetenschappelijke rapportages en syntheses op een goede manier aanpakt, is de kans groot dat je tot
een sterk eindresultaat komt. Belangrijke punten hierbij zijn:
Goede planning: Zorg voor een duidelijke tijdlijn en werk systematisch.
Goede vertrekbasis: Formuleer een scherpe probleemstelling en onderzoeksvraag.
Goede keuzes: Maak doordachte beslissingen, bijvoorbeeld bij het verzamelen en analyseren van
data.
Goede communicatie: Houd contact met docenten en medestudenten om je ideeën te toetsen en
feedback te krijgen.
Goede houding: Toon doorzettingsvermogen, neem initiatief, en wees kritisch in je reflectie op het
proces en de resultaten.
WAAROM ZIJN ONDERZOEKSCOMPETENTIES BELANGRIJK?
ONDERZOEKSCOMPETENTIES IN DE BEROEPSPRAKTIJK
NIEUWE UITDAGINGEN IN DE BEROEPSPRAKTIJK
In een bacheloropleiding word je klaargestoomd voor het werkveld. Eens je bent afgestudeerd, kan je meteen
de praktijk in. Maar de beroepspraktijk is heel complex geworden. Nieuwe kennis en technologie volgen elkaar
snel op en onze manier van werken evolueert mee. In 2016 voorspelde het World Economic Forum al dat 65%
van de leerlingen die vandaag starten in het lager onderwijs, later een job zal uitoefenen die nu nog niet
bestaat (World Economic Forum, 2016). Werkgevers verwachten dat je snelle en creatieve oplossingen kan
vinden voor reële praktijkproblemen, dat je een bijdrage kan leveren aan innovaties in het werkveld en dat je
kwaliteitsvolle beroepsproducten kan afleveren.
In je werkomgeving zal je dus regelmatig op onverwachte en nieuwe situaties stuiten die je niet kan oplossen
met je vakkennis. Op zo’n moment heb je onderzoekscompetenties nodig die je in staat stellen om op een
gestructureerde manier een antwoord te vinden op het vraagstuk dat zich aandient. Dat betekent niet dat
onderzoekscompetenties in onze bacheloropleidingen ingebakken zitten om van iedere bachelorstudent een
onderzoeker te maken, maar wel om je voor te bereiden op dat snel evoluerende werkveld.
BEROEPSPRODUCTEN
n je latere beroepspraktijk zal je regelmatig dit soort professionele diensten of producten moeten leveren. Elke
beroepspraktijk heeft zijn eigen typische beroepsproducten. Zo zal een landschapsarchitect vaak plannen
moeten maken, een informaticus ontwikkelt apps en een bedrijfsjurist schrijft juridische adviezen.
Miriam Losse heeft onderzoek gedaan naar de relatie tussen beroepsproducten en onderzoekende
vaardigheden die daarbij nodig zijn. Ze onderscheidt vijf soorten beroepsproducten: analyse, advies, ontwerp,
handeling en fabricaat. Het eindproduct kan een van die producten zijn of een combinatie. Zo zal een
elektrotechnicus eerst een ontwerp (= ontwerp) maken ter voorbereiding van zijn nieuwe installatie (=
fabricaat), en een communicatiespecialist moet eerst een communicatieadvies uitwerken (= advies) alvorens
dat te pitchen bij zijn klant (= handeling).
Soms heb je voldoende kennis en ervaring om dat praktijkproces te doorlopen en een kwaliteitsvol
beroepsproduct af te leveren, maar vaak is dat niet het geval. Om dan toch tot een kwalitatief resultaat te
komen, doorloop je een verdiepend proces waarbij je in elke stap verschillende dingen moet opzoeken,
uitzoeken of onderzoeken en dus onderzoekscompetenties moet aanwenden. Dat proces kan redelijk
eenvoudig en lineair zijn, maar ook ingewikkeld en iteratief.
,Om beroepsproducten te ontwikkelen hebben de meeste beroepen eigen methoden om dat verdiepende
proces te doorlopen.
ONDERZOEKSCOMPETENTIES
Al je wetenschappelijke oefeningen vormen een belangrijke stap op weg naar het ontwikkelen van
beroepsproducten en het toepassen van onderzoekscompetenties. Het ultieme doel is niet slechts het
afleveren van een klassiek onderzoeksrapport, maar een goede voorbereiding op je latere beroepspraktijk.
Door deze oefeningen bouw je een stevige basis voor wetenschappelijk werk die je gedurende je carrière als
vastgoedprofessional zult gebruiken.
In de volgende hoofdstukken maak je kennis met alle onderzoekscompetenties die je nodig hebt om effectief te
functioneren in de vastgoedsector. Een eerste tip: goed begonnen is half gewonnen. Als je je
wetenschappelijke oefeningen vanaf het begin op een gestructureerde manier aanpakt, vergroot je de kans op
een goed eindresultaat. Belangrijke punten zijn: een realistische planning, een helder onderzoeksontwerp
(zoals een duidelijke probleemstelling en onderzoeksvraag), doordachte keuzes (bijvoorbeeld bij
dataverzameling), goede communicatie en samenwerking met je begeleiders en medestudenten, een kritische
houding, en veel doorzettingsvermogen.
EEN KENNISMAKING MET ONDERZOEK
Vooraleer je zelf aan de slag kan, zetten we in dit hoofdstuk enkele belangrijke basisprincipes van onderzoek op
een rijtje:
Onderzoeksvormen
Voorwaarden voor kwaliteitsvol onderzoek
Onderzoeksethiek
ONDERZOEKSVORMEN
Er bestaan heel wat verschillende onderzoeksvormen, die alle een verschillende aanpak vragen.
We kunnen deze onderzoeksvormen op verschillende manieren indelen:
1. Fundamenteel en toegepast onderzoek
2. Kwalitatief en kwantitatief onderzoek
3. Beschrijvend, vergelijkend, definiërend, evaluerend, verklarend en ontwerponderzoek
FUNDAMENTEEL EN TOEGEPAST ONDERZOEK
Fundamenteel onderzoek richt zich op het uitbreiden en uitdiepen van kennis. Het resulteert in universele
principes, algemene theorieën en nieuwe inzichten in processen en structuren. Het voornaamste doel is het
creëren van nieuwe kennis, zonder meer.
Toegepast onderzoek zoekt antwoorden op specifieke vragen en/of oplossingen voor problemen. Het
resulteert in kennis, producten en methoden die meteen toegepast kunnen worden op de specifieke vraag of
het concrete probleem.
Een specifieke vorm van toegepast onderzoek is praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek. Deze
onderzoeksvorm ontwikkelt kennis, producten en methoden die bijdragen tot het oplossen van problemen in
de beroepspraktijk of het beleid (de overheid). Dit type onderzoek draagt op die manier bij tot innovatie van de
beroepspraktijk.
In hogescholen, waaronder ook de HoGent, wordt deze vorm van onderzoek uitgevoerd. Praktijkgericht
wetenschappelijk onderzoek heeft altijd een duidelijke link met de opleidingen.
,Het onderscheid tussen fundamenteel en toegepast onderzoek is niet helemaal zuiver.
Fundamenteel en toegepast onderzoek zijn de twee uitersten van een breed spectrum van
onderzoeksvormen. Daartussen zitten een heleboel vormen die eerder fundamenteel zijn of eerder
toegepast.
Fundamenteel en toegepast onderzoek beïnvloeden elkaar. Fundamenteel onderzoek ontwikkelt
kennis die toegepast onderzoek gebruikt om een concreet probleem op te lossen. Dit kan op zijn beurt
nieuwe onderzoeksvragen voor fundamenteel onderzoek opleveren.
KWANTITATIEF EN KWALITATIEF ONDERZOEK
Bij kwantitatief onderzoek wordt cijfermatige informatie over het onderzoeksobject verzameld. Dit soort
onderzoek is gericht op het meten en tellen van hoeveelheden, aantallen, percentages enz.
Om een antwoord te zoeken op deze vragen, gebruik je kwantitatieve onderzoeksmethoden: gecodeerde
vragenlijsten, turven, meten… De gegevens die je verzamelt, zijn voornamelijk cijfers. Die worden geanalyseerd
met statistische technieken en programma's zoals Excel en SPSS (SPSS is een statistisch computerprogramma
dat vaak gebruikt wordt in de sociale wetenschappen).
Bij kwalitatief onderzoek worden inhoudelijke gegevens over en inzichten in het onderzoekobject verzameld.
Het is gericht op het onderzoeken van opinies, ideeën, overtuigingen, wensen, motivaties, behoeften,
verklaringen enz.
Om een antwoord op deze vragen te vinden, gebruik je kwalitatieve onderzoeksmethoden: focusgroepen,
diepte-interviews, observaties… De gegevens die je verzamelt, zijn bijvoorbeeld verslagen, foto's, audio- of
videomateriaal. De analyse daarvan gebeurt via een stappenplan en eventueel softwareprogramma's zoals
NVivo.
Afhankelijk van de vraag die je wil beantwoorden, kies je voor een kwantitatieve of kwalitatieve aanpak.
In de praktijk worden kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden regelmatig gecombineerd binnen
één onderzoek.
BESCHRIJVEND, VERGELIJKEND… ONDERZOEK
We kunnen ook een onderscheid maken op basis van het onderzoeksdoel. We lijsten hier enkele
veelvoorkomende onderzoeksvormen op, maar er zijn er nog veel meer. In hoofdstuk 2.4. zien we hoe aan deze
verschillende onderzoeksvormen specifieke onderzoeksvragen gekoppeld worden en in hoofdstuk 3. welke
onderzoeksmethoden gebruikt kunnen worden om deze onderzoeksvragen op te lossen.
In één onderzoek komen vaak meerdere vormen aan bod.
, De meeste studenten doen in het kader van hun opleiding toegepast onderzoek. Dit kan zowel kwalitatief als
kwantitatief zijn en ook beschrijvend, verklarend, vergelijkend... Hoe je de juiste keuzes maakt, kom je in de
volgende hoofdstukken te weten.
VOORWAARDEN VOOR KWALITEITSVOL ONDERZOEK
Je kan enkel tot betrouwbare onderzoeksresultaten komen als je op een kwaliteitsvolle manier aan onderzoek
doet. Dat betekent dat je tijdens het volledige onderzoeksproces rekening houdt met enkele spelregels en dat
je onderzoek voldoet aan de volgende criteria:
Validiteit
Generaliseerbaarheid
Herhaalbaarheid
Transparantie
Objectiviteit
VALIDITEIT
Als de instrumenten en methoden die je gebruikt, meten wat je wil meten en effectief bijdragen tot het
beantwoorden van je onderzoeksvraag en subvragen, dan is je instrument of methode valide of geldig.
GENERALISEERBAARHEID
Als de resultaten van je onderzoek ook kloppen voor andere doelgroepen, situaties, organisaties, gevallen,
verschijnselen enz., dan is je onderzoek generaliseerbaar.
HERHAALBAARHEID
Een onderzoek is herhaalbaar als het op een ander tijdstip, met andere proefpersonen, met andere
onderzoekers, in andere omstandigheden enz. tóch tot dezelfde resultaten leidt.
Een goed voorbeeld van herhaalbaar onderzoek is onderzoek in de fysica dat gebeurt in een laboratorium. In
een laboratorium kan je steeds onder dezelfde omstandigheden werken. Als je bijvoorbeeld wil meten op
welke temperatuur een vloeistof kookt, gebruik je een geijkte thermometer. Deze zal onder dezelfde
atmosferische omstandigheden altijd dezelfde temperatuur aangeven.
Moeilijker wordt het als je onderzoek doet in de sociale wereld. Die wereld is continu onderhevig aan
veranderingen. Je kan niet uitsluiten dat de context van het moment invloed heeft op jouw onderzoek.
TRANSPARANTIE
Het is belangrijk om alle stappen van je onderzoek nauwkeurig te beschrijven, bij te houden en openbaar te
maken. Wat heb je gedaan? Hoe ben je te werk gegaan? Waarom heb je bepaalde keuzes gemaakt? Op die
manier is je onderzoek controleerbaar en transparant. Anderen kunnen je onderzoek opnieuw uitvoeren en
controleren.
