Inleiding bestuursrecht – Samenvatting
Bart van den Krommenacker
Open Universiteit – Inleiding bestuursrecht (RB0112), gebaseerd op Schlössels e.a., Kern van
het bestuursrecht
Inhoudsopgave
Les 1 – Het opzoeken van juridisch relevante informatie
Les 2 – Bestuurlijke bevoegdheden
De Awb: structuur en kenmerken (hoofdstuk 3)
Les 4 – Bestuursorgaan, belanghebbende en besluit
Les 5 – Soorten besluiten
Les 1 – Het opzoeken van juridisch relevante informatie
Bron: studiemateriaal Open Universiteit, onderdeel A (informatiebronnen) en onderdeel B
(digitaal zoeken).
Juridische informatiebronnen
De belangrijkste bronnen voor een jurist zijn de wet, de parlementaire geschiedenis, de
jurisprudentie en de literatuur. Wetten en wetboeken zijn rechtsbronnen in formele zin, omdat er
rechtsregels in zijn opgenomen. Jurisprudentie is de verzamelnaam voor uitspraken van
rechtsprekende instanties. Een uitspraak is vooral een beslissing in een concreet geval, maar
kan bijdragen aan de rechtsontwikkeling en de geldende rechtsopvattingen.
Officiële publicaties vindt men in:
- Officiële bekendmakingen (www.officielebekendmakingen.nl, sinds 2009);
- de Handelingen der Staten-Generaal en de Bijlagen (kamerstukken);
- het Staatsblad, de Staatscourant en het Tractatenblad van het Koninkrijk der Nederlanden;
- het Publicatieblad van de Europese Unie (EUR-Lex).
Digitaal zoeken via de bibliotheek van de OU
Tijdens de studie wordt het meest gebruikgemaakt van Kluwer Navigator (Digitale bibliotheek >
Kluwer Navigator), een portal die veel juridische informatie ontsluit. De belangrijkste bronnen
daarbinnen zijn:
- Data Juridica (DJ): een goed startpunt voor boeken en tijdschriftartikelen. Het bevat alleen
samenvattingen met bibliografische gegevens en vindplaatsen.
- Nederlandse Jurisprudentie (NJ): uitspraken in burgerlijke en strafzaken van de Hoge Raad,
het EHRM, het Hof van Justitie van de EU en het Benelux-Gerechtshof.
- Administratiefrechtelijke Beslissingen (AB) en De Gemeentestem (Gst.): uitspraken in staats-
en bestuursrechtelijke zaken.
- Tekst en commentaar: wetboeken met per artikel een korte uitleg en een bespreking van de
standaardjurisprudentie.
- Opmaat Premium (Digitale bibliotheek): de wettekst met uitleg en links naar de
wetsgeschiedenis.
- Lexplicatie (Kluwer Navigator > Uitgaven): een vrijwel complete verzameling van de
geldende wetgeving, waar nodig met toelichtende aantekeningen.
- Rechtspraak.nl: een selectie van uitspraken sinds 1999.
1
, Praktische regels: richt je bij het zoeken eerst op uitspraken van hogere rechters. Wie een
tijdschriftartikel zoekt, achterhaalt eerst de volledige titel van het tijdschrift via de tijdschriftenlijst
in Data Juridica en gaat na of het digitaal beschikbaar is. Daarna bladert men via Kluwer
Navigator > Uitgaven naar het juiste jaar en de juiste aflevering.
Les 2 – Bestuurlijke bevoegdheden
Bron: R.J.N. Schlössels e.a., Kern van het bestuursrecht, par. 1.1.3–1.1.6, 2.4, 2.5, 2.7, 2.8 en
2.9.
Bestuursbevoegdheid en publiekrechtelijke bevoegdheid
Een publiekrechtelijke bevoegdheid is de bevoegdheid van een overheidsorgaan om positief
recht, dat wil zeggen geldend en afdwingbaar recht, te vormen, vast te stellen of te handhaven.
Zulke bevoegdheden kunnen per definitie alleen door overheidsorganen worden uitgeoefend. Ze
zijn verdeeld over de drie staatsmachten van de trias politica: de wetgevende, de uitvoerende
(het bestuur) en de rechtsprekende macht. Een bestuursbevoegdheid is een publiekrechtelijke
bevoegdheid die door een bestuursorgaan wordt uitgeoefend. De hoofdregel is dat zij op de wet
berust.
Formeel en materieel bestuursrecht
Het bestuursrecht regelt de rechtsverhoudingen tussen bestuur en burgers en de bestuurlijke
organisatie (bestuurlijk organisatierecht). Het gaat vooral over de bevoegdheden waarmee het
bestuur de rechtspositie van burgers kan vaststellen of wijzigen.
- Formeel bestuursrecht: de procedures voor de totstandkoming van besluiten
(besluitvormingsrecht), de vorm en inrichting van besluiten en het bestuursprocesrecht, dus
de rechtsbescherming.
- Materieel bestuursrecht: de inhoud van besluiten, dus de rechten en plichten die op grond
van de bestuurswetgeving voor burger en bestuur gelden. Dit vindt men vooral in de
bijzondere wetgeving.
Wetmatigheid van bestuur (par. 2.4)
De eis van wetmatigheid van bestuur is een centraal beginsel van het staats- en bestuursrecht.
Bepaalde bestuurshandelingen moeten op een wettelijke grondslag steunen, het bestuur mag
niet in strijd met de wet handelen en de wetgever moet bestuursbevoegdheden duidelijk
afbakenen en inhoudelijk begrenzen. Het beginsel dient de rechtszekerheid en de
rechtsgelijkheid: duidelijke regels en helder omschreven bevoegdheden maken het recht kenbaar
en voorspelbaar.
Belastende bestuursbevoegdheden
Als de bevoegdheidsuitoefening ertoe leidt dat het bestuur eenzijdig verplichtingen aan burgers
oplegt, geldt de eis van wetmatigheid streng. Het opleggen van verplichtingen gaat immers vaak
samen met een inbreuk op rechten en vrijheden van burgers.
Petroleumkachels Jamin (HR 25 januari 1926, NJ 1926, p. 246 m.nt. Besier): een
hoofdinspecteur had op grond van een bepaling in het Arbeidsbesluit eisen gesteld aan de
verwarming van een winkel. De Hoge Raad oordeelde dat die eis niet bevoegd was
uitgevaardigd, omdat de hoofdinspecteur voor deze bepaling geen grondslag vond in artikel 10
Arbeidswet. Het handelen van de firma Jamin was daarom niet strafbaar.
2
Bart van den Krommenacker
Open Universiteit – Inleiding bestuursrecht (RB0112), gebaseerd op Schlössels e.a., Kern van
het bestuursrecht
Inhoudsopgave
Les 1 – Het opzoeken van juridisch relevante informatie
Les 2 – Bestuurlijke bevoegdheden
De Awb: structuur en kenmerken (hoofdstuk 3)
Les 4 – Bestuursorgaan, belanghebbende en besluit
Les 5 – Soorten besluiten
Les 1 – Het opzoeken van juridisch relevante informatie
Bron: studiemateriaal Open Universiteit, onderdeel A (informatiebronnen) en onderdeel B
(digitaal zoeken).
Juridische informatiebronnen
De belangrijkste bronnen voor een jurist zijn de wet, de parlementaire geschiedenis, de
jurisprudentie en de literatuur. Wetten en wetboeken zijn rechtsbronnen in formele zin, omdat er
rechtsregels in zijn opgenomen. Jurisprudentie is de verzamelnaam voor uitspraken van
rechtsprekende instanties. Een uitspraak is vooral een beslissing in een concreet geval, maar
kan bijdragen aan de rechtsontwikkeling en de geldende rechtsopvattingen.
Officiële publicaties vindt men in:
- Officiële bekendmakingen (www.officielebekendmakingen.nl, sinds 2009);
- de Handelingen der Staten-Generaal en de Bijlagen (kamerstukken);
- het Staatsblad, de Staatscourant en het Tractatenblad van het Koninkrijk der Nederlanden;
- het Publicatieblad van de Europese Unie (EUR-Lex).
Digitaal zoeken via de bibliotheek van de OU
Tijdens de studie wordt het meest gebruikgemaakt van Kluwer Navigator (Digitale bibliotheek >
Kluwer Navigator), een portal die veel juridische informatie ontsluit. De belangrijkste bronnen
daarbinnen zijn:
- Data Juridica (DJ): een goed startpunt voor boeken en tijdschriftartikelen. Het bevat alleen
samenvattingen met bibliografische gegevens en vindplaatsen.
- Nederlandse Jurisprudentie (NJ): uitspraken in burgerlijke en strafzaken van de Hoge Raad,
het EHRM, het Hof van Justitie van de EU en het Benelux-Gerechtshof.
- Administratiefrechtelijke Beslissingen (AB) en De Gemeentestem (Gst.): uitspraken in staats-
en bestuursrechtelijke zaken.
- Tekst en commentaar: wetboeken met per artikel een korte uitleg en een bespreking van de
standaardjurisprudentie.
- Opmaat Premium (Digitale bibliotheek): de wettekst met uitleg en links naar de
wetsgeschiedenis.
- Lexplicatie (Kluwer Navigator > Uitgaven): een vrijwel complete verzameling van de
geldende wetgeving, waar nodig met toelichtende aantekeningen.
- Rechtspraak.nl: een selectie van uitspraken sinds 1999.
1
, Praktische regels: richt je bij het zoeken eerst op uitspraken van hogere rechters. Wie een
tijdschriftartikel zoekt, achterhaalt eerst de volledige titel van het tijdschrift via de tijdschriftenlijst
in Data Juridica en gaat na of het digitaal beschikbaar is. Daarna bladert men via Kluwer
Navigator > Uitgaven naar het juiste jaar en de juiste aflevering.
Les 2 – Bestuurlijke bevoegdheden
Bron: R.J.N. Schlössels e.a., Kern van het bestuursrecht, par. 1.1.3–1.1.6, 2.4, 2.5, 2.7, 2.8 en
2.9.
Bestuursbevoegdheid en publiekrechtelijke bevoegdheid
Een publiekrechtelijke bevoegdheid is de bevoegdheid van een overheidsorgaan om positief
recht, dat wil zeggen geldend en afdwingbaar recht, te vormen, vast te stellen of te handhaven.
Zulke bevoegdheden kunnen per definitie alleen door overheidsorganen worden uitgeoefend. Ze
zijn verdeeld over de drie staatsmachten van de trias politica: de wetgevende, de uitvoerende
(het bestuur) en de rechtsprekende macht. Een bestuursbevoegdheid is een publiekrechtelijke
bevoegdheid die door een bestuursorgaan wordt uitgeoefend. De hoofdregel is dat zij op de wet
berust.
Formeel en materieel bestuursrecht
Het bestuursrecht regelt de rechtsverhoudingen tussen bestuur en burgers en de bestuurlijke
organisatie (bestuurlijk organisatierecht). Het gaat vooral over de bevoegdheden waarmee het
bestuur de rechtspositie van burgers kan vaststellen of wijzigen.
- Formeel bestuursrecht: de procedures voor de totstandkoming van besluiten
(besluitvormingsrecht), de vorm en inrichting van besluiten en het bestuursprocesrecht, dus
de rechtsbescherming.
- Materieel bestuursrecht: de inhoud van besluiten, dus de rechten en plichten die op grond
van de bestuurswetgeving voor burger en bestuur gelden. Dit vindt men vooral in de
bijzondere wetgeving.
Wetmatigheid van bestuur (par. 2.4)
De eis van wetmatigheid van bestuur is een centraal beginsel van het staats- en bestuursrecht.
Bepaalde bestuurshandelingen moeten op een wettelijke grondslag steunen, het bestuur mag
niet in strijd met de wet handelen en de wetgever moet bestuursbevoegdheden duidelijk
afbakenen en inhoudelijk begrenzen. Het beginsel dient de rechtszekerheid en de
rechtsgelijkheid: duidelijke regels en helder omschreven bevoegdheden maken het recht kenbaar
en voorspelbaar.
Belastende bestuursbevoegdheden
Als de bevoegdheidsuitoefening ertoe leidt dat het bestuur eenzijdig verplichtingen aan burgers
oplegt, geldt de eis van wetmatigheid streng. Het opleggen van verplichtingen gaat immers vaak
samen met een inbreuk op rechten en vrijheden van burgers.
Petroleumkachels Jamin (HR 25 januari 1926, NJ 1926, p. 246 m.nt. Besier): een
hoofdinspecteur had op grond van een bepaling in het Arbeidsbesluit eisen gesteld aan de
verwarming van een winkel. De Hoge Raad oordeelde dat die eis niet bevoegd was
uitgevaardigd, omdat de hoofdinspecteur voor deze bepaling geen grondslag vond in artikel 10
Arbeidswet. Het handelen van de firma Jamin was daarom niet strafbaar.
2
