DEEL 1: Inleiding tot de gedragswetenschappen
= een studie van de verscheidene drijfveren (en hun oorsprong in het brein) die
het gedrag beïnvloeden; vaak sociaal geconstrueerd.
Inleiding:
‘de toekomst is geen wit blad’ = we moeten vooruit met wat we hebben
Als soort hebben we een talent voor samenwerking dit begon al vroeger in de
agricultuur
--> creativiteit hebben we echt wel nodig door oa de gevolgen van de opwarming van de
aarde (natuurrampen door invloed van de mens)
Zaken die moeten aangepast worden:
• Menselijke impact: klimaatverandering & verlies aan biodiversiteit
• Invasieve species
• Stilstaan is achteruitgaan
--> we moeten een red queen strategy ontwikkelen, je moet blijven lopen (dubbel
zo snel) om op de huidige stand van leven en positie te blijven
• Groeiende wereldbevolking (tegen 2050 10 miljard)
• Industriële revolutie --> met deze vooruitgang hebben we ons leven langer
gemaakt, hebben we meer luxe
Kennis moeten we nu gebruiken om problemen op te lossen,want we doen
sneller kennis op dan wijsheid
• Hoe komt het dat er conflicten zijn en dat het zo moeilijk is om deze op te lossen
maatschappelijke problemen veroorzaken sociale dilemma’s
Def: conflict tussen persoonlijk voordeel en collectief belang. Wanneer teveel
mensen uit eigenbelang handelen, verliest iedereen. --> Je kan nooit je eigen
voordeel en het collectieve goed samen realiseren, dus om het op te lossen moet je
2 basisbehoeften afwegen (eigenbelang en verwant voelen)
Bv carpooling, groepswerken
Ook democratie= sociaal dilemma
Wanneer onvoldoende mensen meedoen aan het publiek debat, dan worden de
voordelen ondermijnd door bv machtsmisbruik
Kan niet bestaan zonder burgerzin, je moet een standpunt innemen en dit kunnen
verdedigen (fact checking)
Je denkwijze is een sociale constructie, die wordt gevormd door de cultuur het
medium waar je opgroeit --> sociale normen (hoe je je binnen een groep moet
gedragen)
Denkwijze gaan op jouw worden geprojecteerd en je moet daar je weg in vinden
Een individu kan niet los van de maatschappij worden beschouwd waar hij is in
opgegroeid --> de natuur maakt geen mens dat op alles is voorbereid je hebt een
klein
1
,Er is een tweerichtingsverkeer tussen individu en samenleving
Interacties (hoe meer we met elkaar omgaan)
We kunnen het individu en de maatschappij niet loskoppelen van elkaar, je kan het
individu niet begrijpen zonder ook de maatschappij te doorgronden
DEEL 1: GEDRAG
1. Homo sapiens als studieonderwerp
Hoe komt het dat ons gedrag zo anders is dan de apen? Slim zijn maatschappij
vormen,....
• Een groot brein (reden), opgelichte delen zijn groter bij ons dan bij de apen en dat
zijn juist de delen van de sociale vaardigheden
- Octopus (10 hersenen)
• Talen: we kunnen zinnen blijven uitvinden --> is dus zeer complex en hoe kunnen
wij elkaar begrijpen (met oa een complexe grammatica, wiksunde,..)
• Lange kindertijd: het duurt lang voor wij onze kinderen klaar achten om een
‘vaste’ rol te spelen in de maatschappij
Groot brein en sociale interacties –> mogelijk tot snel aanpassen aan situaties
MAAR ook paradoxaal gedrag (strategisch maar ook empathisch, dus enerzijds
individualistische maatregelen maar ook collectieve belangen)
• Ook uniek in capactiteit tot destructie (we zijn de enige met middelen tot
massadestructie), we hebben de creativieit om dingen te verzinnen maar ook
om deze te vernietigen
• Gedrag= waarneembaar, maar wordt aangestuurd door verschillende
drijfveren (motiveren ons om behoeften in te vullen van cruciaal belang)
• Groote ecologische voetafdruk grote uitdaging voor de toekomst
• Homo ludens: spelende karakter die een waarde hecht aan cultuur
• Homo economicus: strategische berekende mens waarbij eigenbelang
primeert en die handelt uit rationele principes
• Homo sociologicus/ universalis: normbesef en sociale behoeften die samen
de basis vormden voor een maatschappijgerichte wereld
Wie is de homo sapiens?
2
, • Groot brein; lange kindertijd, aanleg taal/ kunst
• Paradoxaal gedrag
• Onevenaarbaar succes in biomassa, flexibiliteit, creativiteit, maar ook een
neiging tot geweld, destructie
• Grote ecologische voetafdruk
Gedragswetenschappen zijn een huwelijk tussen rationalisme (je bouwt theorieën) en
empirisme (data verzamelen door observeren hoe je het feitelijk ziet bv Sherlock)
Contrast:
Descartes = zintuigelijke ervaringen onvoldoende voor wetenschappelijke kennis dus
trekt alles in twijfel behalve het eigen denken
Locke= mensne worden geboren zonder enige kennis of ideeën, die ontstaat dan door
continu observaties en het opbouwen van ervaringen
Het bewustzijn was één van de eerste onderzoek domeinen in de
gedragswetenschappen
• Structuralisme (W.Wundt)
- Je moet het bewustzijn opsplitsen in elementaire deeltjes en afzonderlijk
bestuderen, hoe de zintuigen tot bewuste ervaringen komen
- Systematische, objectieve observaties van bewuste ervaringen
• Functionalisme (W.JAmes)
- Darwinisme: Darwin geloofde dat enkel de eigenschappen met het meeste
overlevingswaarde meer kansen bieden om tot de volgende generatie
geselecteerde te worden (met het bewustzijn volgens james een van die
eigenschappen) bewustzijn is nuttig en doet iets --> het is iets stromend
(‘stream of consciousness’ )(je moet het kunnen vatten anders al lang weg
door natuurlijke selectie) en heeft dus een overlevingswaarde
- Onderzoekt de functie van het bewustzijn (maw de processen die bewustzijn
mogelijk maken)
• Behaviorisme (B.F.Skinner)
- Studie naar het bewustzijn bracht weinig vooruitgang naar wat mensen drijft
- Behouden op het bestuderen van het observeerbaar gedrag
- Al het gedrag is aangeleerd gedrag (situasisme), er is geen ruimte voor vrije
wil
- Conditionering bestaat en we staan onder invloed van prikkels
• Psychodynamica (S.Freud)
- Meer aandacht naar het onbewuste, gedachten, herrineringen en diepste
verlangens (seksdrank en doodsangst) die we niet bewust ervaren maar toch
een grote invloed hebben op ons gedrag(niet wetenschappelijk onderbouwd)
- Leefde in een verklarende tijdsgeest
• Humanisme (C.Rogers)
- Het bewustzijn is iets positief, mensen kunnen veranderen (zelfontwikkeling),
grootste doel van mensen is om dat te realiseren
3
, - Maw een positieve blik , we zijn geen slaaf van externe prikkels maar bezitten
ook over een unieke, menselijke vrijheid
- Focus op zelfrealisatie
Moderne benaderingen
• Biologisch
- Gedrag verklaren aan de hand van genetische, neurologische en
biomedische processen
- Besteden ook aandacht aan het sociale aspect en de sociale invloeden
op de hersenen
- Ze nemen de mens en omgeving als geheel in acht
• Cognitieve
- Hernieuwde interesse bewustzijn, hoe gaan mensen info verzamelen
verwerken en opslagen
- (H.Simon) ‘bounde rationality’ onze rede is beperkt wanneer we
problemen oplossen
- (Chomsky) hersenstructuur en omgeving zijn minstens even belangrijk bij
taalverwerving
- Sociale cognitie: interactie tussen mensen of tussen dieren zonder hier
noodzakelijk taal voor nodig te hebben (bv gelaatsuitdrukkingen, ...)
• Evolutionaire
- Evolutie door selectie; bestudeert universele tendensen; berust op
assumpties uit het verleden
- Gedrag dat we vandaag observeren is het gevolg van evolutie door middel
van natuurlijke selectie
• Socio-culturele
- Gedrag is afhankelijk van de socio-culturele context
Waarom gedragswetenschappen voor economen?
1. Begrip voor economische anomalieën
- Economische anomalieën= situaties waarin de markten zich niet gedragen
zoals de klassieke economische theorie voorspelt (afwijkingen van het
rationele, efficiënte model)
- Klassieke economen= oorspronkelijk zij kijken naar mensen als rationele
wezens die keuzes maken om hun nutsfunctie te optimaliseren maw los van
gevoelens en voorkeuren voor maximalisatie in eigenbelang kiezen
- Nu= sommige zeggen dat de psychologische en neurowetenschappelijke
bevindingen de economische voorspellingen juist zouden kunnen verfijnen,
maw hieruit volgt dat rationaliteit beperkt en beïnvloedbaar is en dat zowel
eigenbelang als de sociale overwegingen een rol spelen
==> dit ondermijnt het klassieke beeld van de homo economicus en brengt
tal van anomalieën aan het licht
ULTIMATUM spel
Je krijgt 10 euro en bent gekoppeld aan een andere, anonieme persoon.
Je mag een deel van dit bedrag aan die persoon overdragen.
De andere persoon mag dit bedrag aanvaarden of weigeren.
Indien het bedrag geweigerd wordt het geld voor beide partijen opgeheven
4
= een studie van de verscheidene drijfveren (en hun oorsprong in het brein) die
het gedrag beïnvloeden; vaak sociaal geconstrueerd.
Inleiding:
‘de toekomst is geen wit blad’ = we moeten vooruit met wat we hebben
Als soort hebben we een talent voor samenwerking dit begon al vroeger in de
agricultuur
--> creativiteit hebben we echt wel nodig door oa de gevolgen van de opwarming van de
aarde (natuurrampen door invloed van de mens)
Zaken die moeten aangepast worden:
• Menselijke impact: klimaatverandering & verlies aan biodiversiteit
• Invasieve species
• Stilstaan is achteruitgaan
--> we moeten een red queen strategy ontwikkelen, je moet blijven lopen (dubbel
zo snel) om op de huidige stand van leven en positie te blijven
• Groeiende wereldbevolking (tegen 2050 10 miljard)
• Industriële revolutie --> met deze vooruitgang hebben we ons leven langer
gemaakt, hebben we meer luxe
Kennis moeten we nu gebruiken om problemen op te lossen,want we doen
sneller kennis op dan wijsheid
• Hoe komt het dat er conflicten zijn en dat het zo moeilijk is om deze op te lossen
maatschappelijke problemen veroorzaken sociale dilemma’s
Def: conflict tussen persoonlijk voordeel en collectief belang. Wanneer teveel
mensen uit eigenbelang handelen, verliest iedereen. --> Je kan nooit je eigen
voordeel en het collectieve goed samen realiseren, dus om het op te lossen moet je
2 basisbehoeften afwegen (eigenbelang en verwant voelen)
Bv carpooling, groepswerken
Ook democratie= sociaal dilemma
Wanneer onvoldoende mensen meedoen aan het publiek debat, dan worden de
voordelen ondermijnd door bv machtsmisbruik
Kan niet bestaan zonder burgerzin, je moet een standpunt innemen en dit kunnen
verdedigen (fact checking)
Je denkwijze is een sociale constructie, die wordt gevormd door de cultuur het
medium waar je opgroeit --> sociale normen (hoe je je binnen een groep moet
gedragen)
Denkwijze gaan op jouw worden geprojecteerd en je moet daar je weg in vinden
Een individu kan niet los van de maatschappij worden beschouwd waar hij is in
opgegroeid --> de natuur maakt geen mens dat op alles is voorbereid je hebt een
klein
1
,Er is een tweerichtingsverkeer tussen individu en samenleving
Interacties (hoe meer we met elkaar omgaan)
We kunnen het individu en de maatschappij niet loskoppelen van elkaar, je kan het
individu niet begrijpen zonder ook de maatschappij te doorgronden
DEEL 1: GEDRAG
1. Homo sapiens als studieonderwerp
Hoe komt het dat ons gedrag zo anders is dan de apen? Slim zijn maatschappij
vormen,....
• Een groot brein (reden), opgelichte delen zijn groter bij ons dan bij de apen en dat
zijn juist de delen van de sociale vaardigheden
- Octopus (10 hersenen)
• Talen: we kunnen zinnen blijven uitvinden --> is dus zeer complex en hoe kunnen
wij elkaar begrijpen (met oa een complexe grammatica, wiksunde,..)
• Lange kindertijd: het duurt lang voor wij onze kinderen klaar achten om een
‘vaste’ rol te spelen in de maatschappij
Groot brein en sociale interacties –> mogelijk tot snel aanpassen aan situaties
MAAR ook paradoxaal gedrag (strategisch maar ook empathisch, dus enerzijds
individualistische maatregelen maar ook collectieve belangen)
• Ook uniek in capactiteit tot destructie (we zijn de enige met middelen tot
massadestructie), we hebben de creativieit om dingen te verzinnen maar ook
om deze te vernietigen
• Gedrag= waarneembaar, maar wordt aangestuurd door verschillende
drijfveren (motiveren ons om behoeften in te vullen van cruciaal belang)
• Groote ecologische voetafdruk grote uitdaging voor de toekomst
• Homo ludens: spelende karakter die een waarde hecht aan cultuur
• Homo economicus: strategische berekende mens waarbij eigenbelang
primeert en die handelt uit rationele principes
• Homo sociologicus/ universalis: normbesef en sociale behoeften die samen
de basis vormden voor een maatschappijgerichte wereld
Wie is de homo sapiens?
2
, • Groot brein; lange kindertijd, aanleg taal/ kunst
• Paradoxaal gedrag
• Onevenaarbaar succes in biomassa, flexibiliteit, creativiteit, maar ook een
neiging tot geweld, destructie
• Grote ecologische voetafdruk
Gedragswetenschappen zijn een huwelijk tussen rationalisme (je bouwt theorieën) en
empirisme (data verzamelen door observeren hoe je het feitelijk ziet bv Sherlock)
Contrast:
Descartes = zintuigelijke ervaringen onvoldoende voor wetenschappelijke kennis dus
trekt alles in twijfel behalve het eigen denken
Locke= mensne worden geboren zonder enige kennis of ideeën, die ontstaat dan door
continu observaties en het opbouwen van ervaringen
Het bewustzijn was één van de eerste onderzoek domeinen in de
gedragswetenschappen
• Structuralisme (W.Wundt)
- Je moet het bewustzijn opsplitsen in elementaire deeltjes en afzonderlijk
bestuderen, hoe de zintuigen tot bewuste ervaringen komen
- Systematische, objectieve observaties van bewuste ervaringen
• Functionalisme (W.JAmes)
- Darwinisme: Darwin geloofde dat enkel de eigenschappen met het meeste
overlevingswaarde meer kansen bieden om tot de volgende generatie
geselecteerde te worden (met het bewustzijn volgens james een van die
eigenschappen) bewustzijn is nuttig en doet iets --> het is iets stromend
(‘stream of consciousness’ )(je moet het kunnen vatten anders al lang weg
door natuurlijke selectie) en heeft dus een overlevingswaarde
- Onderzoekt de functie van het bewustzijn (maw de processen die bewustzijn
mogelijk maken)
• Behaviorisme (B.F.Skinner)
- Studie naar het bewustzijn bracht weinig vooruitgang naar wat mensen drijft
- Behouden op het bestuderen van het observeerbaar gedrag
- Al het gedrag is aangeleerd gedrag (situasisme), er is geen ruimte voor vrije
wil
- Conditionering bestaat en we staan onder invloed van prikkels
• Psychodynamica (S.Freud)
- Meer aandacht naar het onbewuste, gedachten, herrineringen en diepste
verlangens (seksdrank en doodsangst) die we niet bewust ervaren maar toch
een grote invloed hebben op ons gedrag(niet wetenschappelijk onderbouwd)
- Leefde in een verklarende tijdsgeest
• Humanisme (C.Rogers)
- Het bewustzijn is iets positief, mensen kunnen veranderen (zelfontwikkeling),
grootste doel van mensen is om dat te realiseren
3
, - Maw een positieve blik , we zijn geen slaaf van externe prikkels maar bezitten
ook over een unieke, menselijke vrijheid
- Focus op zelfrealisatie
Moderne benaderingen
• Biologisch
- Gedrag verklaren aan de hand van genetische, neurologische en
biomedische processen
- Besteden ook aandacht aan het sociale aspect en de sociale invloeden
op de hersenen
- Ze nemen de mens en omgeving als geheel in acht
• Cognitieve
- Hernieuwde interesse bewustzijn, hoe gaan mensen info verzamelen
verwerken en opslagen
- (H.Simon) ‘bounde rationality’ onze rede is beperkt wanneer we
problemen oplossen
- (Chomsky) hersenstructuur en omgeving zijn minstens even belangrijk bij
taalverwerving
- Sociale cognitie: interactie tussen mensen of tussen dieren zonder hier
noodzakelijk taal voor nodig te hebben (bv gelaatsuitdrukkingen, ...)
• Evolutionaire
- Evolutie door selectie; bestudeert universele tendensen; berust op
assumpties uit het verleden
- Gedrag dat we vandaag observeren is het gevolg van evolutie door middel
van natuurlijke selectie
• Socio-culturele
- Gedrag is afhankelijk van de socio-culturele context
Waarom gedragswetenschappen voor economen?
1. Begrip voor economische anomalieën
- Economische anomalieën= situaties waarin de markten zich niet gedragen
zoals de klassieke economische theorie voorspelt (afwijkingen van het
rationele, efficiënte model)
- Klassieke economen= oorspronkelijk zij kijken naar mensen als rationele
wezens die keuzes maken om hun nutsfunctie te optimaliseren maw los van
gevoelens en voorkeuren voor maximalisatie in eigenbelang kiezen
- Nu= sommige zeggen dat de psychologische en neurowetenschappelijke
bevindingen de economische voorspellingen juist zouden kunnen verfijnen,
maw hieruit volgt dat rationaliteit beperkt en beïnvloedbaar is en dat zowel
eigenbelang als de sociale overwegingen een rol spelen
==> dit ondermijnt het klassieke beeld van de homo economicus en brengt
tal van anomalieën aan het licht
ULTIMATUM spel
Je krijgt 10 euro en bent gekoppeld aan een andere, anonieme persoon.
Je mag een deel van dit bedrag aan die persoon overdragen.
De andere persoon mag dit bedrag aanvaarden of weigeren.
Indien het bedrag geweigerd wordt het geld voor beide partijen opgeheven
4
