Praktisch staatsrecht — volledige examengerichte samenvatting
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1 — BASISBEGINSELEN VAN DE BELGISCHE STAATSSTRUCTUUR........................................................12
1. Staatsrecht.............................................................................................................................................................................................................. 12
1.1 Begrip...................................................................................................................................................................................................... 12
Deel 1 — Rechten en vrijheden............................................................................................................................................................ 12
Deel 2 — Belgische staatsinrichting................................................................................................................................................... 12
2. Staatsrecht behoort tot het publiekrecht................................................................................................................................................... 12
Privaatrecht.................................................................................................................................................................................................. 12
Publiekrecht................................................................................................................................................................................................. 13
3. Bronnen van het staatsrecht........................................................................................................................................................................... 13
Rechtspraak.................................................................................................................................................................................................. 13
Rechtsleer..................................................................................................................................................................................................... 13
Gewoonterecht............................................................................................................................................................................................ 13
4. Ontstaan van België en van de Grondwet.................................................................................................................................................. 14
4.1 Situatie vóór België............................................................................................................................................................................ 14
4.2 Monsterverbond.................................................................................................................................................................................. 14
4.3 Belgische Revolutie van 1830........................................................................................................................................................ 14
4.4 De Belgische Grondwet.................................................................................................................................................................... 14
4.5 Leopold I................................................................................................................................................................................................. 15
5. Evolutie van de Grondwet................................................................................................................................................................................. 15
5.1 Stemrecht............................................................................................................................................................................................... 15
1893................................................................................................................................................................................................................ 15
1919................................................................................................................................................................................................................ 15
6. Staatsvormen......................................................................................................................................................................................................... 15
6.1 Eenheidsstaat....................................................................................................................................................................................... 15
6.2 Federale staat....................................................................................................................................................................................... 16
6.3 Confederale staat................................................................................................................................................................................ 16
6.4 Personele unie..................................................................................................................................................................................... 16
7. België: van eenheidsstaat naar federale staat......................................................................................................................................... 16
8. De staatshervormingen...................................................................................................................................................................................... 17
Eerste staatshervorming — 1970....................................................................................................................................................... 17
Tweede staatshervorming — 1980.................................................................................................................................................... 17
Derde staatshervorming — 1988-1989............................................................................................................................................ 17
Vierde staatshervorming — 1993....................................................................................................................................................... 17
Vijfde staatshervorming — 2001......................................................................................................................................................... 17
Zesde staatshervorming — 2011-2014............................................................................................................................................ 17
9. Waarom bestaan zowel gemeenschappen als gewesten?................................................................................................................... 18
Gemeenschappen....................................................................................................................................................................................... 18
Gewesten....................................................................................................................................................................................................... 18
10. De drie gemeenschappen................................................................................................................................................................................ 18
11. De drie gewesten................................................................................................................................................................................................ 18
12. De vier taalgebieden......................................................................................................................................................................................... 18
Pagina 1 van 84
, 13. Territorialiteitsbeginsel.................................................................................................................................................................................. 19
14. Faciliteitengemeenten..................................................................................................................................................................................... 19
15. Scheiding der machten.................................................................................................................................................................................... 19
15.1 Wetgevende macht.......................................................................................................................................................................... 19
15.2 Uitvoerende macht.......................................................................................................................................................................... 20
15.3 Rechterlijke macht........................................................................................................................................................................... 20
16. Geen absolute scheiding: samenwerking der machten...................................................................................................................... 20
17. België als representatieve democratie...................................................................................................................................................... 20
18. Parlementaire democratie............................................................................................................................................................................. 21
19. België als monarchie........................................................................................................................................................................................ 21
20. Troonopvolging.................................................................................................................................................................................................. 21
21. Eed van de koning.............................................................................................................................................................................................. 21
22. De koning beschikt enkel over toegewezen bevoegdheden............................................................................................................. 21
23. De koning is onschendbaar............................................................................................................................................................................ 22
24. De koning is politiek onverantwoordelijk............................................................................................................................................... 22
25. De politieke rol van de koning...................................................................................................................................................................... 22
26. België als rechtsstaat....................................................................................................................................................................................... 23
1. De overheid moet de rechtsregels naleven................................................................................................................................................ 23
2. Rechten en vrijheden worden gewaarborgd............................................................................................................................................. 23
3. Onafhankelijke rechterlijke controle........................................................................................................................................................... 23
HOOFDSTUK 2 — DE HIËRARCHIE VAN DE RECHTSNORMEN..........................................................................................24
1. Veelheid van rechtsregels.................................................................................................................................................................................. 24
2. Nationale rechtsregels....................................................................................................................................................................................... 24
3. Begrippen wet, decreet en ordonnantie...................................................................................................................................................... 24
Wet................................................................................................................................................................................................................... 24
Decreet........................................................................................................................................................................................................... 24
Ordonnantie................................................................................................................................................................................................. 24
4. Internationale en supranationale regels.................................................................................................................................................... 25
Internationale regels................................................................................................................................................................................ 25
Supranationale regels............................................................................................................................................................................... 25
5. Hiërarchie van de rechtsnormen................................................................................................................................................................... 25
6. Basisschema hiërarchie..................................................................................................................................................................................... 25
7. Internationale regels en de Grondwet......................................................................................................................................................... 26
8. Betekenis van de hiërarchie............................................................................................................................................................................. 26
Regel 1............................................................................................................................................................................................................ 26
Regel 2............................................................................................................................................................................................................ 26
9. Wat doet een gewone rechter?....................................................................................................................................................................... 26
10. Gewone rechter kan een wet niet zelf aan de Grondwet toetsen...................................................................................................27
11. Het Grondwettelijk Hof.................................................................................................................................................................................... 27
12. Raad van State.................................................................................................................................................................................................... 27
Pagina 2 van 84
, 13. Groot controleschema...................................................................................................................................................................................... 27
Wetgevende normen................................................................................................................................................................................ 27
Administratieve normen......................................................................................................................................................................... 28
14. Algemene rechtsbeginselen........................................................................................................................................................................... 28
15. De Grondwet als hoogste interne norm.................................................................................................................................................... 28
16. Wijzigen van de Grondwet — art. 195 Gw.............................................................................................................................................. 28
Fase 1 — verklaring tot herziening.................................................................................................................................................... 28
Fase 2 — publicatie en verkiezingen.................................................................................................................................................. 29
Fase 3 — eigenlijke wijziging................................................................................................................................................................ 29
17. Grondwettelijke meerderheid....................................................................................................................................................................... 29
Aanwezigheidsquorum............................................................................................................................................................................ 29
Beslissingsquorum.................................................................................................................................................................................... 29
HOOFDSTUK 3 — RECHTEN EN VRIJHEDEN............................................................................................................................31
1. Bescherming van grondrechten..................................................................................................................................................................... 31
2. Nationale en internationale bescherming................................................................................................................................................. 31
Voor WO II.................................................................................................................................................................................................... 31
Na WO II......................................................................................................................................................................................................... 31
3. EVRM.......................................................................................................................................................................................................................... 31
4. Rechtstreekse werking EVRM.......................................................................................................................................................................... 31
5. Europees Hof voor de Rechten van de Mens.............................................................................................................................................. 31
6. Drie generaties rechten en vrijheden........................................................................................................................................................... 32
Eerste generatie.......................................................................................................................................................................................... 32
Tweede generatie....................................................................................................................................................................................... 32
Derde generatie.......................................................................................................................................................................................... 32
7. Afdwingbaarheid van grondrechten............................................................................................................................................................ 32
Nationaal....................................................................................................................................................................................................... 32
Internationaal.............................................................................................................................................................................................. 33
8. Gelijkheidsbeginsel en discriminatieverbod.............................................................................................................................................. 33
Feitelijke ongelijkheid.............................................................................................................................................................................. 33
Rechtsongelijkheid.................................................................................................................................................................................... 33
9. Wanneer is rechtsongelijkheid toegelaten?.............................................................................................................................................. 33
1. Geoorloofd doel...................................................................................................................................................................................................... 33
2. Objectief criterium............................................................................................................................................................................................... 33
3. Pertinent................................................................................................................................................................................................................... 33
4. Noodzakelijk/evenredig.................................................................................................................................................................................... 33
10. Voorbeeld — kinderopvang.......................................................................................................................................................................... 34
Rechtsongelijkheid.................................................................................................................................................................................... 34
Toets................................................................................................................................................................................................................ 34
11. Voorbeeld — familienaam............................................................................................................................................................................. 34
12. Vrijheid van vergadering................................................................................................................................................................................ 35
12.1 Private vergadering op gesloten plaats................................................................................................................................... 35
12.2 Openbare vergadering op besloten plaats............................................................................................................................. 35
12.3 Vergadering in open lucht............................................................................................................................................................ 35
13. Oefening betoging Brussel............................................................................................................................................................................. 35
Pagina 3 van 84
, 14. Vrijheid van vereniging................................................................................................................................................................................... 36
Vergadering.................................................................................................................................................................................................. 36
Vereniging..................................................................................................................................................................................................... 36
15. Privéleven en gezinsleven............................................................................................................................................................................... 36
16. Onschendbaarheid van de woning............................................................................................................................................................. 36
17. Briefgeheim.......................................................................................................................................................................................................... 36
18. Godsdienstvrijheid............................................................................................................................................................................................. 36
19. Erkende erediensten......................................................................................................................................................................................... 37
20. Vrijheid van meningsuiting........................................................................................................................................................................... 37
Preventief...................................................................................................................................................................................................... 37
Repressief...................................................................................................................................................................................................... 37
21. Grenzen aan meningsuiting.......................................................................................................................................................................... 37
22. Drukpersvrijheid en drukpersmisdrijven................................................................................................................................................. 37
23. Taalvrijheid.......................................................................................................................................................................................................... 38
Privésfeer...................................................................................................................................................................................................... 38
Publieke sfeer.............................................................................................................................................................................................. 38
HOOFDSTUK 4 — DE FEDERALE OVERHEID...........................................................................................................................39
DEEL I — FEDERALE WETGEVENDE MACHT.............................................................................................................................................. 39
1. Samenstelling......................................................................................................................................................................................................... 39
2. Federaal parlement............................................................................................................................................................................................. 39
3. Kamer van Volksvertegenwoordigers.......................................................................................................................................................... 39
4. Algemeen enkelvoudig stemrecht.................................................................................................................................................................. 39
5. Verkiesbaarheidsvoorwaarden...................................................................................................................................................................... 40
6. Voorwaarden om te stemmen......................................................................................................................................................................... 40
7. Stemplicht of opkomstplicht?.......................................................................................................................................................................... 40
8. Kieskringen.............................................................................................................................................................................................................. 40
9. Evenredige vertegenwoordiging.................................................................................................................................................................... 40
10. Kiesdrempel.......................................................................................................................................................................................................... 40
11. Taalgroepen in de Kamer............................................................................................................................................................................... 40
Nederlandse taalgroep............................................................................................................................................................................. 40
Franse taalgroep......................................................................................................................................................................................... 41
12. Plenaire vergadering........................................................................................................................................................................................ 41
13. Politieke fracties................................................................................................................................................................................................. 41
14. Senaat..................................................................................................................................................................................................................... 41
15. 50 deelstaatsenatoren..................................................................................................................................................................................... 41
16. 10 gecoöpteerde senatoren........................................................................................................................................................................... 41
17. Taalgroepen Senaat.......................................................................................................................................................................................... 42
18. Bevoegdheden van de wetgevende macht............................................................................................................................................... 42
19. Drie federale wetgevingsprocedures......................................................................................................................................................... 42
1. Monocamerale procedure................................................................................................................................................................................. 42
Pagina 4 van 84