DIVERSITEIT EN GELIJKE KANSEN
HOOFDSTUK 1: WAAR GAAT HET OVER?
1.1 TWEE GEKLEURDE KLASFOTO’S
Vergelijking tussen 2 klassen waarvan één klas een gezonde mix is en de andere is een
allochtone klas. De maatschappij kijkt heel verschillend naar deze 2 klassen. We gaan in
dit hoofdstuk naar beide groepen kijken en naar de groepen samen als geheel.
1.2 ETNICITEIT
Waarover hebben we het eigenlijk als we praten over etniciteit en etnische verschillen.
Om te vermijden dat we straks naast elkaar spreken, moeten we enkele begrippen van
meet af aan verduidelijken. Etniciteit, identiteit, cultuur: het zijn begrippen die weliswaar
verwant zijn, maar die we niet zomaar door elkaar mogen halen.
Etniciteit word gedefinieerd als de maatschappelijk veronderstelde
gemeenschappelijke afkomst van een groep van mensen. Een etnische groep
bestaat dus uit mensen van wie gedacht word dat ze een specifieke gemeenschappelijke
afkomst hebben. Deze definitie verschilt van het alledaagse verschil van het begrip
etniciteit. Etniciteit word immers vaak enkel gebruikt als het gaat over etnische
minderheden. Dat is niet correct: ook de etnische meerderheid heeft een etniciteit. Ook
word de notie etnisch in het dagelijks leven dikwijls gebruikt als een synoniem voor
exotisch. Dat is fout. Verkeerd gebruik van het begrip etniciteit is overal te vinden. Dat
autochtonen niet worden gezien als dragers van een etnie wordt door de socioloog
benoemd als dispensatie van etniciteit. Maar in feite hebben blanke personen zonder
geschiedenis van migratie ook een vermeende gemeenschappelijke afkomst. Zij worden
in Vlaanderen ook autochtonen genoemd. Autochtonen zijn inboorlingen van Vlaanderen.
Inboorlingen vormen in Vlaanderen de grootste etnische groep. Het zou makkelijker zijn
als we de term allochtoon zouden kunnen gebruiken voor iedereen die niet autochtoon is,
maar zo werkt het niet. Er is veel verwarring over het begrip allochtoon dus daarom
zullen we deze term niet gebruiken. Dat heeft dus niets te maken met politieke
correctheid of de zogenaamde pejoratieve bijklank van allochtoon, maar het feit dat het
begrip niet goed kan worden gedefinieerd.
1.3 AFKOMST OP BASIS VAN…
Uiterlijke kenmerken blijken naast land van herkomst en religie een belangrijk attribuut te
zijn waarmee we etnische groepen afbakenen. Uiteindelijk was het immers niet op basis
van hun nationale origine, noch op basis van hun religie waarmee u als lezer de etnische
samentelling van de klasfoto’s kon inschatten, maar eerder op basis van hun uiterlijke
kenmerken.
Zoals eerder gezegd gaat etniciteit over een veronderstelde gemeenschappelijke
afkomst. Deze gemeenschappelijke afkomst kan naar heel veel dingen verwijzen. Alle
kenmerken die groepen van mensen collectief kunnen doorgeven, komen in principe in
aanmerking als een dimensie van etniciteit. Etniciteit is dus multidimensionaal: ze
kan verwijzen naar tal van eigenschappen van afkomst van mensen. We bespreken 4
dimensies: nationale/regionale origine, moedertaal, origine en ras.
,1.3.1 NATIONALE EN REGIONALE ORIGINE
Etniciteit verwijst in West-Europa meestal naar de nationale/regionale origine van
groepen. De grootste etnisch-nationale groep in België zijn autochtonen. Ze zijn
afkomstig uit belgie: dat wil zeggen dat hun (groot)ouders geboren zijn in België. In
numerieke aantallen blijven autochtonen de grootste etnische-nationale groep in
Vlaanderen. Maar het aandeel van de inboorlingen word steeds kleiner. De tweede
grootste etnische-nationale groep in België zijn Nederlanders. De migratiegolven
naar West-Europa tijdens de 20ste eeuw zijn belangrijk om de huidige demografische kaart
met andere etnisch -nationale groepen te begrijpen. Door een immens tekort op de
arbeidsmarkt deed ons land een beroep op gastarbeiders. Eerst kwamen ze uit west-
europa, daarna uit Marokko en Turkije. Na de immigratiestop bleef de immigratie uit deze
landen verder groeien, vooral door gezinshereniging. De meeste van die immigranten
waren laagopgeleid en ze belandden vooral in de grote steden en rond de Limburgse
mijnen. Deze concentraties zijn nog steeds zichtbaar. Vanaf de eeuwwisseling kwamen er
kwantitatieve en kwalitatieve verschuivingen in de migratiepatronen. Wegens de hoge
aantallen migranten en hun sterke interne heterogeniteit spreekt men ook wel van
superdiversiteit. Grote steden zoals Brussel en Antwerpen zijn ondertussen majority-
minority cities, dat wil zeggen dat de meerderheid van mensen in deze stede gevormd
wordt door etnische minderheden. Nationale origine viel tot in de jaren 1980 voor de
meeste mensen in België samen met hun nationaliteit of staatsburgerschap. Nationaliteit
was in dat tijdgewricht dus een betrouwbare indicator van etnisch-nationale achtergrond.
Vandaag hebben officiële bevolkingsstatistieken in België nog steeds betrekking op
nationaliteit. Maar doorheen de jaren kregen steeds meer vreemdelingen de Belgische
nationaliteit. Of iemands nationaliteit vandaag een geldige indicatie is van iemands
nationale origine staat ter discussie. Niet alleen wegens de grootschaligheid van de
naturalisatie, maar ook omdat naturalisatie geen toevallige selectie is. Mensen met een
strafblad worden bv minder vaak genaturaliseerd. Een vergelijking van mensen op basis
van nationaliteit als criterium kan dat tot verkeerde conclusies leiden. Een tweede
indicator van nationale origine is het geboorteland van mensen en van hun (groot)ouders.
In het onderzoek naar etnische diversiteit in Vlaanderen word vooral van deze indicator
gebruik gemaakt. Dus wanneer het over Turkse leerlingen gaat, gaat het meestal over
kinderen geboren in Turkije of met (groot)ouders geboren in Turkije.
We spreken in dit verband ook van eerste-, tweede- of derdegeneratiemigranten.
De eerste generatie bestaat uit leerlingen die in het buitenland geboren zijn. de tweede
generatie word gevormd door leerlingen die in België zijn geboren, maar die minstens
een ouder hebben die in het buitenland het levenslicht zag. De derde generatie bestaat
uit leerlingen van wie de beide ouders in België zijn geboren, maar waarvan minstens een
grootouder in het buitenland is geboren. Geboorteland van de (groot)ouders is een betere
indicator van etnisch-nationale achtergrond dan de nationaliteit. Maar officiële Belgische
bevolkingsstatistieken en Vlaamse onderwijsstatistieken geven geen informatie over het
geboorteland. In het wetenschappelijk onderzoek in Vlaanderen gebeurd dat wel.
Toch is het geboorteland ook niet volledig onproblematisch als indicator. Zo is het
praktisch onhaalbaar om de vierde generatie op een betrouwbare manier te
registreren.
1.3.2 MOEDERTAAL
De talen die onze ouders aan ons hebben doorgegeven, kunnen ook iets zeggen over
onze etniciteit, dus over onze veronderstelde afkomst. De thuistaal of moedertaal kan
,daarom gezien worden als een tweede dimensie van etniciteit. We spreken in dit verband
ook wel over etnolinguistische groepen. Niet toevallig was ‘tael is gensch het volk’ de
leuze van de vlaamse beweging in de 19de eeuw en is ze nog altijd een slogan voor
flaminganten. De talen die we van thuis uit meekrijgen, bepalen bovendien hoe we ons
identificeren en reguleren zelfs onze emoties. De grootste etnolinguistische groep van
Vlaanderen zijn de Nederlandstaligen. De grootste taalminderheid zijn de Franstaligen.
Volgens kind en gezin wordt ongeveer 30% van de borelingen in vlaanderen in een
andere taal dan het Nederlands opgevoed. Het percentage anderstalige kinderen is de
voorbije jaren stelselmatig gestegen. Hoewel deze kinderen doorgaans anderstalig
genoemd worden, zijn ze in feite meertalige kinderen in wording. Want bijna alle
anderstalige kinderen in Vlaanderen leren het Nederlands. Sommige doen dat al
vanaf de geboorte samen met hun moedertaal: gelijktijdige tweetaligheid. Andere
kinderen leren het nederlands op het ogenblik dat ze naar de kinderopvang of
kleuterschool gaan: opeenvolgende tweetaligheid.
taal is een van de weinige officiele onderwijsstatistieken die we in vlaanderen hebben. De
thuistaal wordt immers voor alle leerlingen geregistreerd. Zelfs de fininaciering van
scholen hangt er voor een stuk mee samen.
Uitzonderlijk wordt in het onderwijsonderzoek de thuistaal van leerlingen als indicator van
hun etniciteit gebruikt. Maar dit is problematisch. Ten eerste ontstaat er zo een
verwarring tussen meertalige leerlingen van Belgische origine en meertalige
leerlingen met een migratieachtergrond. Beide groepen komen immers in dezelfde
categorie van anderstalige kinderen terecht, hoewel hun etniciteit zeer verschillend is.
Ten tweede correspondeert het dichotome onderscheid tussen anderstalige en
Nederlandstalige leerlingen nauwelijks met de complexe werkelijkheid van
meertaligheid. De meeste anderstalige leerlingen gebruiken binnen en buiten hun gezin
eveneens het Nederlands, soms zelfs vaker dan hun moedertaal.
1.3.3 RELIGIE
In dit boek spreken we over etnisch-religieuze groepen als het specifiek gaat over de
religieuze dimensie van etniciteit. Belgie bestaat ongeveer uit 62% uit christenen.
Ongeveer 30% bestaat uit atheisten of agnosten en ongeveer 8% uit moslims. Er word
verwacht dat christenen in de komende jaren steeds meer een minderheid zullen worden.
Religie vormt dus een derde dimensie waarmee we bepaalde etnische groepen kunnen
onderscheiden van anderen. Sinds de aanslagen 9/11 werd de groep van moslims steeds
meer als een etnische groep aanzien. Het aandeel van de moslims word enorm
overschat. Deze overschatting komt overal voor, maar is nergens zo groot als bij ons. We
schatten dit rond de 27%. Religiositeit heeft wel een belangrijke functie met betrekking
tot onderwijs.
1.3.4 R AS
Er zijn twee invullingen voor ras:
Ras als biologische-genetisch afgebakende groep
Ras als een sociale constructie
, Hoewel ras vandaag een controversieel begrip is, was dit tot na wo2 een alledaags
concept. Tot dan was er min of meer eensgezindheid over het feit dat ras gelinkt was aan
biologische en genetische kenmerken van verschillende groepen van mensen. Tot
vandaag blijken verschillende genetici en biologen het volgende te ondersteunen: strikt
van elkaar te onderscheiden biologische rassen bestaan niet. Mensen van alle rassen zijn
genetisch onderling meer gelijkend dan eender welke andere diersoort. Er bestaan wel
wat clusters van DNA-gelijkenissen tussen verschillende mensen die ook historische
sporen van de verschillende migratiegolven dragen. Dit leidt in de populaire cultuur soms
tot biologisering van ras, waarbij mensen op basis van DNA-analyses kunnen nagaan
welke raciale sporen hun DNA bevat. Toch is het fabeltje dat mensen gegroepeerd
kunnen worden in rassen op basis van hun biologische kenmerken. Maar, dit betekent
niet dat we het begrip ras overboord moeten gooien. Voor Amerikanen en Britten is dit
zelfs een courant gebruikte categorie. Race word daar gezien als een belangrijke sociale
constructie. Ras verwijst hierbij naar mensen die een groep vormen op basis van
gelijkenissen en zichtbare uiterlijke kenmerken zoals huidskleur,
lichaamsbouw, vorm van de ogen, …
Mensen erven hun uiterlijke kenmerken van hun (groot)ouders. Het zegt dus wel degelijk
iets over hun afkomst. Daarom is ras als een sociale constructie een belangrijke dimensie
van etniciteit. Het is dus jammer dat wetenschappers het concept ras vermijden in
onderzoek. Nochtans spreken we in het dagelijks leven wel over witte mensen en donkere
of zwarte personen. Er is dus op zich niks mis met etnisch-raciale categorieën, zolang we
maar beseffen dat echt inderdaad sociale constructen zijn en zolang er gaan negatief
waardeoordeel van verbonden is. Het kan zelfs een empowerende identificatie zijn. de
termen wit en blank kunnen beide gebruikt worden om te verwijzen naar de raciale
meerderheidsgroepen in België en europa. Beide termen zijn immers correct. De
verschillende betekenissen van blank in de VanDale zijn ongepast of problematisch om
een raciale groep te omschrijven:
Witte mensen zijn niet helderwit
Ze zijn niet onbeschreven
We hebben een kleur
En ze staan niet onder water
Voor niet witte mensen spreken we van personen van kleur.
Terminologie voor de verschillende dimensies van etniciteit:
Meerderheid Minderheid
Nationale origine Autochtonen/ inboorlingen Immigranten/ personen met een
migratieachtergrond
Moedertaal Nederlandstaligen Anderstaligen/ taalminderheden/
franstaligen/…
Religie Seculier/christenen Moslim/joden/…
Ras Witte mensen Niet-witte mensen/personen van
kleur
1.4 WAT MET MULTI-CULTUUR?
Er is in de volksmond een gelijkschakeling tussen multi-etnisch en multicultureel. Cultuur
is iets anders dan etnie, ook al zijn beide begrippen aan elkaar gerelateerd. Er zijn
HOOFDSTUK 1: WAAR GAAT HET OVER?
1.1 TWEE GEKLEURDE KLASFOTO’S
Vergelijking tussen 2 klassen waarvan één klas een gezonde mix is en de andere is een
allochtone klas. De maatschappij kijkt heel verschillend naar deze 2 klassen. We gaan in
dit hoofdstuk naar beide groepen kijken en naar de groepen samen als geheel.
1.2 ETNICITEIT
Waarover hebben we het eigenlijk als we praten over etniciteit en etnische verschillen.
Om te vermijden dat we straks naast elkaar spreken, moeten we enkele begrippen van
meet af aan verduidelijken. Etniciteit, identiteit, cultuur: het zijn begrippen die weliswaar
verwant zijn, maar die we niet zomaar door elkaar mogen halen.
Etniciteit word gedefinieerd als de maatschappelijk veronderstelde
gemeenschappelijke afkomst van een groep van mensen. Een etnische groep
bestaat dus uit mensen van wie gedacht word dat ze een specifieke gemeenschappelijke
afkomst hebben. Deze definitie verschilt van het alledaagse verschil van het begrip
etniciteit. Etniciteit word immers vaak enkel gebruikt als het gaat over etnische
minderheden. Dat is niet correct: ook de etnische meerderheid heeft een etniciteit. Ook
word de notie etnisch in het dagelijks leven dikwijls gebruikt als een synoniem voor
exotisch. Dat is fout. Verkeerd gebruik van het begrip etniciteit is overal te vinden. Dat
autochtonen niet worden gezien als dragers van een etnie wordt door de socioloog
benoemd als dispensatie van etniciteit. Maar in feite hebben blanke personen zonder
geschiedenis van migratie ook een vermeende gemeenschappelijke afkomst. Zij worden
in Vlaanderen ook autochtonen genoemd. Autochtonen zijn inboorlingen van Vlaanderen.
Inboorlingen vormen in Vlaanderen de grootste etnische groep. Het zou makkelijker zijn
als we de term allochtoon zouden kunnen gebruiken voor iedereen die niet autochtoon is,
maar zo werkt het niet. Er is veel verwarring over het begrip allochtoon dus daarom
zullen we deze term niet gebruiken. Dat heeft dus niets te maken met politieke
correctheid of de zogenaamde pejoratieve bijklank van allochtoon, maar het feit dat het
begrip niet goed kan worden gedefinieerd.
1.3 AFKOMST OP BASIS VAN…
Uiterlijke kenmerken blijken naast land van herkomst en religie een belangrijk attribuut te
zijn waarmee we etnische groepen afbakenen. Uiteindelijk was het immers niet op basis
van hun nationale origine, noch op basis van hun religie waarmee u als lezer de etnische
samentelling van de klasfoto’s kon inschatten, maar eerder op basis van hun uiterlijke
kenmerken.
Zoals eerder gezegd gaat etniciteit over een veronderstelde gemeenschappelijke
afkomst. Deze gemeenschappelijke afkomst kan naar heel veel dingen verwijzen. Alle
kenmerken die groepen van mensen collectief kunnen doorgeven, komen in principe in
aanmerking als een dimensie van etniciteit. Etniciteit is dus multidimensionaal: ze
kan verwijzen naar tal van eigenschappen van afkomst van mensen. We bespreken 4
dimensies: nationale/regionale origine, moedertaal, origine en ras.
,1.3.1 NATIONALE EN REGIONALE ORIGINE
Etniciteit verwijst in West-Europa meestal naar de nationale/regionale origine van
groepen. De grootste etnisch-nationale groep in België zijn autochtonen. Ze zijn
afkomstig uit belgie: dat wil zeggen dat hun (groot)ouders geboren zijn in België. In
numerieke aantallen blijven autochtonen de grootste etnische-nationale groep in
Vlaanderen. Maar het aandeel van de inboorlingen word steeds kleiner. De tweede
grootste etnische-nationale groep in België zijn Nederlanders. De migratiegolven
naar West-Europa tijdens de 20ste eeuw zijn belangrijk om de huidige demografische kaart
met andere etnisch -nationale groepen te begrijpen. Door een immens tekort op de
arbeidsmarkt deed ons land een beroep op gastarbeiders. Eerst kwamen ze uit west-
europa, daarna uit Marokko en Turkije. Na de immigratiestop bleef de immigratie uit deze
landen verder groeien, vooral door gezinshereniging. De meeste van die immigranten
waren laagopgeleid en ze belandden vooral in de grote steden en rond de Limburgse
mijnen. Deze concentraties zijn nog steeds zichtbaar. Vanaf de eeuwwisseling kwamen er
kwantitatieve en kwalitatieve verschuivingen in de migratiepatronen. Wegens de hoge
aantallen migranten en hun sterke interne heterogeniteit spreekt men ook wel van
superdiversiteit. Grote steden zoals Brussel en Antwerpen zijn ondertussen majority-
minority cities, dat wil zeggen dat de meerderheid van mensen in deze stede gevormd
wordt door etnische minderheden. Nationale origine viel tot in de jaren 1980 voor de
meeste mensen in België samen met hun nationaliteit of staatsburgerschap. Nationaliteit
was in dat tijdgewricht dus een betrouwbare indicator van etnisch-nationale achtergrond.
Vandaag hebben officiële bevolkingsstatistieken in België nog steeds betrekking op
nationaliteit. Maar doorheen de jaren kregen steeds meer vreemdelingen de Belgische
nationaliteit. Of iemands nationaliteit vandaag een geldige indicatie is van iemands
nationale origine staat ter discussie. Niet alleen wegens de grootschaligheid van de
naturalisatie, maar ook omdat naturalisatie geen toevallige selectie is. Mensen met een
strafblad worden bv minder vaak genaturaliseerd. Een vergelijking van mensen op basis
van nationaliteit als criterium kan dat tot verkeerde conclusies leiden. Een tweede
indicator van nationale origine is het geboorteland van mensen en van hun (groot)ouders.
In het onderzoek naar etnische diversiteit in Vlaanderen word vooral van deze indicator
gebruik gemaakt. Dus wanneer het over Turkse leerlingen gaat, gaat het meestal over
kinderen geboren in Turkije of met (groot)ouders geboren in Turkije.
We spreken in dit verband ook van eerste-, tweede- of derdegeneratiemigranten.
De eerste generatie bestaat uit leerlingen die in het buitenland geboren zijn. de tweede
generatie word gevormd door leerlingen die in België zijn geboren, maar die minstens
een ouder hebben die in het buitenland het levenslicht zag. De derde generatie bestaat
uit leerlingen van wie de beide ouders in België zijn geboren, maar waarvan minstens een
grootouder in het buitenland is geboren. Geboorteland van de (groot)ouders is een betere
indicator van etnisch-nationale achtergrond dan de nationaliteit. Maar officiële Belgische
bevolkingsstatistieken en Vlaamse onderwijsstatistieken geven geen informatie over het
geboorteland. In het wetenschappelijk onderzoek in Vlaanderen gebeurd dat wel.
Toch is het geboorteland ook niet volledig onproblematisch als indicator. Zo is het
praktisch onhaalbaar om de vierde generatie op een betrouwbare manier te
registreren.
1.3.2 MOEDERTAAL
De talen die onze ouders aan ons hebben doorgegeven, kunnen ook iets zeggen over
onze etniciteit, dus over onze veronderstelde afkomst. De thuistaal of moedertaal kan
,daarom gezien worden als een tweede dimensie van etniciteit. We spreken in dit verband
ook wel over etnolinguistische groepen. Niet toevallig was ‘tael is gensch het volk’ de
leuze van de vlaamse beweging in de 19de eeuw en is ze nog altijd een slogan voor
flaminganten. De talen die we van thuis uit meekrijgen, bepalen bovendien hoe we ons
identificeren en reguleren zelfs onze emoties. De grootste etnolinguistische groep van
Vlaanderen zijn de Nederlandstaligen. De grootste taalminderheid zijn de Franstaligen.
Volgens kind en gezin wordt ongeveer 30% van de borelingen in vlaanderen in een
andere taal dan het Nederlands opgevoed. Het percentage anderstalige kinderen is de
voorbije jaren stelselmatig gestegen. Hoewel deze kinderen doorgaans anderstalig
genoemd worden, zijn ze in feite meertalige kinderen in wording. Want bijna alle
anderstalige kinderen in Vlaanderen leren het Nederlands. Sommige doen dat al
vanaf de geboorte samen met hun moedertaal: gelijktijdige tweetaligheid. Andere
kinderen leren het nederlands op het ogenblik dat ze naar de kinderopvang of
kleuterschool gaan: opeenvolgende tweetaligheid.
taal is een van de weinige officiele onderwijsstatistieken die we in vlaanderen hebben. De
thuistaal wordt immers voor alle leerlingen geregistreerd. Zelfs de fininaciering van
scholen hangt er voor een stuk mee samen.
Uitzonderlijk wordt in het onderwijsonderzoek de thuistaal van leerlingen als indicator van
hun etniciteit gebruikt. Maar dit is problematisch. Ten eerste ontstaat er zo een
verwarring tussen meertalige leerlingen van Belgische origine en meertalige
leerlingen met een migratieachtergrond. Beide groepen komen immers in dezelfde
categorie van anderstalige kinderen terecht, hoewel hun etniciteit zeer verschillend is.
Ten tweede correspondeert het dichotome onderscheid tussen anderstalige en
Nederlandstalige leerlingen nauwelijks met de complexe werkelijkheid van
meertaligheid. De meeste anderstalige leerlingen gebruiken binnen en buiten hun gezin
eveneens het Nederlands, soms zelfs vaker dan hun moedertaal.
1.3.3 RELIGIE
In dit boek spreken we over etnisch-religieuze groepen als het specifiek gaat over de
religieuze dimensie van etniciteit. Belgie bestaat ongeveer uit 62% uit christenen.
Ongeveer 30% bestaat uit atheisten of agnosten en ongeveer 8% uit moslims. Er word
verwacht dat christenen in de komende jaren steeds meer een minderheid zullen worden.
Religie vormt dus een derde dimensie waarmee we bepaalde etnische groepen kunnen
onderscheiden van anderen. Sinds de aanslagen 9/11 werd de groep van moslims steeds
meer als een etnische groep aanzien. Het aandeel van de moslims word enorm
overschat. Deze overschatting komt overal voor, maar is nergens zo groot als bij ons. We
schatten dit rond de 27%. Religiositeit heeft wel een belangrijke functie met betrekking
tot onderwijs.
1.3.4 R AS
Er zijn twee invullingen voor ras:
Ras als biologische-genetisch afgebakende groep
Ras als een sociale constructie
, Hoewel ras vandaag een controversieel begrip is, was dit tot na wo2 een alledaags
concept. Tot dan was er min of meer eensgezindheid over het feit dat ras gelinkt was aan
biologische en genetische kenmerken van verschillende groepen van mensen. Tot
vandaag blijken verschillende genetici en biologen het volgende te ondersteunen: strikt
van elkaar te onderscheiden biologische rassen bestaan niet. Mensen van alle rassen zijn
genetisch onderling meer gelijkend dan eender welke andere diersoort. Er bestaan wel
wat clusters van DNA-gelijkenissen tussen verschillende mensen die ook historische
sporen van de verschillende migratiegolven dragen. Dit leidt in de populaire cultuur soms
tot biologisering van ras, waarbij mensen op basis van DNA-analyses kunnen nagaan
welke raciale sporen hun DNA bevat. Toch is het fabeltje dat mensen gegroepeerd
kunnen worden in rassen op basis van hun biologische kenmerken. Maar, dit betekent
niet dat we het begrip ras overboord moeten gooien. Voor Amerikanen en Britten is dit
zelfs een courant gebruikte categorie. Race word daar gezien als een belangrijke sociale
constructie. Ras verwijst hierbij naar mensen die een groep vormen op basis van
gelijkenissen en zichtbare uiterlijke kenmerken zoals huidskleur,
lichaamsbouw, vorm van de ogen, …
Mensen erven hun uiterlijke kenmerken van hun (groot)ouders. Het zegt dus wel degelijk
iets over hun afkomst. Daarom is ras als een sociale constructie een belangrijke dimensie
van etniciteit. Het is dus jammer dat wetenschappers het concept ras vermijden in
onderzoek. Nochtans spreken we in het dagelijks leven wel over witte mensen en donkere
of zwarte personen. Er is dus op zich niks mis met etnisch-raciale categorieën, zolang we
maar beseffen dat echt inderdaad sociale constructen zijn en zolang er gaan negatief
waardeoordeel van verbonden is. Het kan zelfs een empowerende identificatie zijn. de
termen wit en blank kunnen beide gebruikt worden om te verwijzen naar de raciale
meerderheidsgroepen in België en europa. Beide termen zijn immers correct. De
verschillende betekenissen van blank in de VanDale zijn ongepast of problematisch om
een raciale groep te omschrijven:
Witte mensen zijn niet helderwit
Ze zijn niet onbeschreven
We hebben een kleur
En ze staan niet onder water
Voor niet witte mensen spreken we van personen van kleur.
Terminologie voor de verschillende dimensies van etniciteit:
Meerderheid Minderheid
Nationale origine Autochtonen/ inboorlingen Immigranten/ personen met een
migratieachtergrond
Moedertaal Nederlandstaligen Anderstaligen/ taalminderheden/
franstaligen/…
Religie Seculier/christenen Moslim/joden/…
Ras Witte mensen Niet-witte mensen/personen van
kleur
1.4 WAT MET MULTI-CULTUUR?
Er is in de volksmond een gelijkschakeling tussen multi-etnisch en multicultureel. Cultuur
is iets anders dan etnie, ook al zijn beide begrippen aan elkaar gerelateerd. Er zijn
