DEEL I BELANG EN SITUERING BCA
Doelstellingen
- Vergoeding slachtoffers (integraal)
- Preventief schadegevallen voorkomen door afschrikking
- Schadespreiding
- Reglementerende / normatieve functie
Evolutie
- Code civil 1804: individuele aansprakelijkheid, moraliserend effect & integrale
vergoeding
- Nieuwe foutloze en bijzondere aansprakelijkheden
- Collectieve vergoedingsregelingen
- 4 pijlers vergoedingsrecht: aansprakelijkheidsrecht, verzekeringen, SZ, fondsen
Kritiek
- Incoherent systeem (cf evolutie)
- Versnipperd systeem
- Weinig toegankelijk systeem
- Onduidelijk systeem
- Discriminatoir systeem – mattheuseffect
- Arbitrair en weinig efficiënt systeem
- Duur systeem
- Traag systeem
- Onzeker systeem
Nieuwe vooruitzichten
- Paradox aansprakelijkheidsrecht: kritiek vs nieuwe schadeposten en gronden
- Nu 4 pijlers vergoedingsrecht: SZ, verzekering, BCA, fondsen
Evolutie naar individueel vergoedingssysteem cf Nieuw-Zeeland?
Vergoedingsfondsen
‘Vierde pijler vergoedingsrecht’
- Tekortkomingen andere pijlers verhelpen
- Vereenvoudigde bewijslast, slachtoffervriendelijk, sneller, …
- Ook nadelen
Algemene uitgangspunten boek 6
- Toepassingsgebied:
BCA-verhoudingen, publieke en private RP, NP
- Aanvullend recht: artikel 6.1
- Niet exclusief: sluit andere bepalingen niet uit
- Overgangsrecht: boek 6 vt op rechtsfeiten en rechtshandelingen van na 1/01/2025
,DEEL II VERHOUDING BCA TAV ANDERE RECHTSTAKKEN
Verhouding tav strafrecht
Verschillen
- Strafrecht: van OO, preventie herstel en vergelding als doel, individualisering straf,
moreel bestanddeel, overtreding wet, evenredigheidsbeginsel, persoonlijke straf.
- BCA: aanvullend recht, schadevergoeding als doel, geen individualisering, geen
moreel bestanddeel, overtreding wet/alg zorgvuldigheidsnorm, integrale SV,
aansprakelijkheid voor andermans daad.
Raakvlakken
Vroeger: electa una via principe – keuze strafrechter of burgerlijke rechter = bindende keuze
no way back
Achterhaald en ontkracht HvC 1943
Nu: vrije keuze / splitsing vordering over beide (beide hun voor- en nadelen)
Le criminel tient le civil en etat: tot de strafrechtelijke uitspraak in kracht van
gewijsde getreden is, is het burgerlijk proces geschorst (art. 4 VT Sv.). Dit
principe is enkel vt voor zover strafvordering is ingesteld én er daadwerkelijk
gevaar is op tegenstrijdige uitspraken.
Ook is de burgerlijke rechter gebonden door strafrechtelijk gezag van gewijsde
erga omnes. Enkel voor wat de strafrechter noodzakelijk en hoofdzakelijk heeft
beslist.
Nuancering:
Stappersarrest: partijen moeten gelijke kansen hebben om hun bewijzen te
weerleggen (art. 6 EVRM recht op eerlijk proces).
Evenwicht: gezag van gewijsde (rechtszekerheid) recht op eerlijk proces
(rechtvaardigheid)
Gevolg partijen: zowel de beklaagde als de benadeelde die aanwezig waren in
strafproces, zijn gebonden door strafrechtelijk gezag van gewijsde.
Wanneer partijen niet betrokken waren en niet hebben kunnen deelnemen aan
debat: zijn niet gebonden door strafrechtelijk gezag van gewijsde.
AEB-arrest: voorrang GwH recht op een eerlijk proces
**varia:
Hoofdelijke aansprakelijkheid: grondslag wet/contract/gewoonte
In solidum aansprakelijkheid: grondslag vaak rechtsfeit zoals samenlopende fouten
Verhouding tav verbintenissenrecht
Vwden contractuele aansprakelijkheid: geldige overeenkomst tussen aansprakelijke &
benadeelde + niet-nakoming van de overeenkomst.
Samenloopproblematiek
Begin 20e eeuw: aanvaarding samenloop
Stuwadoorarrest: HvC stelt dat een hulppersoon enkel aansprakelijk kan worden gesteld
indien de hem verweten fout niet een schending uitmaakt vd contractuele verbintenis, wel
van een aan iedereen opgelegde verplichting én daarbij de schade andere schade is dan
diegene die volgt uit gebrekkige uitvoering vh contract.
Leidde tot:
1) Verdwijningstheorie: samenloopverbod. Indien er sprake is van een contract, is er
geen mogelijkheid tot BCA.
2) Verfijningstheorie: samenloop mogelijk indien er niet louter contractuele fout en een
niet-contractuele schade is
Franco-tierce Belge arrest: precisering en kentering eerdere RS. BCA bij contract enkel
mogelijk bij schending van algemene zorgvuldigheidsnorm en er andere schade is dan die
van slechte uitvoering ovk (verfijningstheorie).
, Boek 6 artikel 6.3
- Principiële keuzevrijheid benadeelde
- Tenzij anders bepaald in wet of contract (aanvullend recht bca!)
Indien de benadeelde BCA inroept: blijven de verweermiddelen en bedingen van
het contract wel inroepbaar
Tenzij er sprake is van aantasting fysieke/psychische integriteit of fout begaan
met opzet schade te veroorzaken. Hier zijn de bedingen niet inroepbaar en blijft
er altijd keuzevrijheid van de benadeelde.
Samenloop ≠ co-existentie: tussen CA (medecontractanten) & BCA (derden)
Actieve co-existentie:
Benadeelde die meer dan 1 persoon kan aanspreken voor ca/bca.
Aansprakelijkheid hulppersoon (persoon aangeduid door contractant voor uitvoering van zijn verbintenis)
- Stuwadoorsarrest: quasi-immuniteit hulppersoon. Hij is namelijk geen derde.
- Artikel 6.3: de SE kan de hulppersoon BCA stellen bij vervulling van de voorwaarden.
Hij wordt dus wel als (beschermde) derde gezien.
De hulppersoon kan wel gebruik maken van de verweermiddelen van het
hoofdcontract tussen zijn opdrachtgever en SE + van de verweermiddelen van
het ondercontract tussen hem en zijn opdrachtgever.
Tenzij er sprake is van aantasting fysieke/psychische integriteit of fout begaan met
opzet schade te veroorzaken. Hier zijn de bedingen niet inroepbaar door de
hulppersoon.
Passieve co-existentie:
Contractant kan door derden (bca) en medecontracten (ca) worden aangesproken.
DEEL III AANSPRAKELIJKHEID VOOR EIGEN GEDRAG
Artikel 6.5 eenieder is aansprakelijk voor de schade die hij door zijn fout aan een ander
veroorzaakt.
BUITENCONTRACTUELE FOUTBEGRIP
Artikel 6.6 de fout is (1) de schending van een wettelijk regel die een bepaald gedrag oplegt
of verbied dan wel van (2) de algemene zorgvuldigheidsnorm
Onaantastbare beoordeling hiervan door de rechter
Schutznormtheorie, theorie van de relatieve onrechtmatigheid
= vordering is pas ontvankelijk indien het slachtoffer onder het beschermingsgebied van de
norm past. Slachtoffer moet deel zijn van het doelpubliek van de norm.
1 toepassing van is RS: 1929 elektriciteitskabine – vordering geweigerd omdat toepasselijke
KB niet de bedoeling had deze situaties te beschermen en indringers te herstellen van
schade.
Tramhalte arrest: NMBS beriep zich ten onrechte op de theorie. HvC verworp dit, er mag
geen extra vwde aan 1382 worden toegevoegd!
Schrappen subjectief element – moreel bestanddeel
Voor boek 6: toerekenbaarheid (uit vrije en bewuste wil handelen) of schuldbekwaamheid
(gevolgen van daden kennen) vereist.
Na boek 6: schrapping subjectief element met een aparte regeling voor minderjarigen &
geestesgestoorden.
Algemene zorgvuldigheidsnorm
Artikel 6.6 de algemene zorgvuldigheidsnorm vereist een gedrag dat overeenkomt met dat
van een voorzichtig en redelijk persoon in dezelfde omstandigheden geplaatst.
= beoordeling in abstracto obv een ideaal (niet in concreto obv de dader).
Doelstellingen
- Vergoeding slachtoffers (integraal)
- Preventief schadegevallen voorkomen door afschrikking
- Schadespreiding
- Reglementerende / normatieve functie
Evolutie
- Code civil 1804: individuele aansprakelijkheid, moraliserend effect & integrale
vergoeding
- Nieuwe foutloze en bijzondere aansprakelijkheden
- Collectieve vergoedingsregelingen
- 4 pijlers vergoedingsrecht: aansprakelijkheidsrecht, verzekeringen, SZ, fondsen
Kritiek
- Incoherent systeem (cf evolutie)
- Versnipperd systeem
- Weinig toegankelijk systeem
- Onduidelijk systeem
- Discriminatoir systeem – mattheuseffect
- Arbitrair en weinig efficiënt systeem
- Duur systeem
- Traag systeem
- Onzeker systeem
Nieuwe vooruitzichten
- Paradox aansprakelijkheidsrecht: kritiek vs nieuwe schadeposten en gronden
- Nu 4 pijlers vergoedingsrecht: SZ, verzekering, BCA, fondsen
Evolutie naar individueel vergoedingssysteem cf Nieuw-Zeeland?
Vergoedingsfondsen
‘Vierde pijler vergoedingsrecht’
- Tekortkomingen andere pijlers verhelpen
- Vereenvoudigde bewijslast, slachtoffervriendelijk, sneller, …
- Ook nadelen
Algemene uitgangspunten boek 6
- Toepassingsgebied:
BCA-verhoudingen, publieke en private RP, NP
- Aanvullend recht: artikel 6.1
- Niet exclusief: sluit andere bepalingen niet uit
- Overgangsrecht: boek 6 vt op rechtsfeiten en rechtshandelingen van na 1/01/2025
,DEEL II VERHOUDING BCA TAV ANDERE RECHTSTAKKEN
Verhouding tav strafrecht
Verschillen
- Strafrecht: van OO, preventie herstel en vergelding als doel, individualisering straf,
moreel bestanddeel, overtreding wet, evenredigheidsbeginsel, persoonlijke straf.
- BCA: aanvullend recht, schadevergoeding als doel, geen individualisering, geen
moreel bestanddeel, overtreding wet/alg zorgvuldigheidsnorm, integrale SV,
aansprakelijkheid voor andermans daad.
Raakvlakken
Vroeger: electa una via principe – keuze strafrechter of burgerlijke rechter = bindende keuze
no way back
Achterhaald en ontkracht HvC 1943
Nu: vrije keuze / splitsing vordering over beide (beide hun voor- en nadelen)
Le criminel tient le civil en etat: tot de strafrechtelijke uitspraak in kracht van
gewijsde getreden is, is het burgerlijk proces geschorst (art. 4 VT Sv.). Dit
principe is enkel vt voor zover strafvordering is ingesteld én er daadwerkelijk
gevaar is op tegenstrijdige uitspraken.
Ook is de burgerlijke rechter gebonden door strafrechtelijk gezag van gewijsde
erga omnes. Enkel voor wat de strafrechter noodzakelijk en hoofdzakelijk heeft
beslist.
Nuancering:
Stappersarrest: partijen moeten gelijke kansen hebben om hun bewijzen te
weerleggen (art. 6 EVRM recht op eerlijk proces).
Evenwicht: gezag van gewijsde (rechtszekerheid) recht op eerlijk proces
(rechtvaardigheid)
Gevolg partijen: zowel de beklaagde als de benadeelde die aanwezig waren in
strafproces, zijn gebonden door strafrechtelijk gezag van gewijsde.
Wanneer partijen niet betrokken waren en niet hebben kunnen deelnemen aan
debat: zijn niet gebonden door strafrechtelijk gezag van gewijsde.
AEB-arrest: voorrang GwH recht op een eerlijk proces
**varia:
Hoofdelijke aansprakelijkheid: grondslag wet/contract/gewoonte
In solidum aansprakelijkheid: grondslag vaak rechtsfeit zoals samenlopende fouten
Verhouding tav verbintenissenrecht
Vwden contractuele aansprakelijkheid: geldige overeenkomst tussen aansprakelijke &
benadeelde + niet-nakoming van de overeenkomst.
Samenloopproblematiek
Begin 20e eeuw: aanvaarding samenloop
Stuwadoorarrest: HvC stelt dat een hulppersoon enkel aansprakelijk kan worden gesteld
indien de hem verweten fout niet een schending uitmaakt vd contractuele verbintenis, wel
van een aan iedereen opgelegde verplichting én daarbij de schade andere schade is dan
diegene die volgt uit gebrekkige uitvoering vh contract.
Leidde tot:
1) Verdwijningstheorie: samenloopverbod. Indien er sprake is van een contract, is er
geen mogelijkheid tot BCA.
2) Verfijningstheorie: samenloop mogelijk indien er niet louter contractuele fout en een
niet-contractuele schade is
Franco-tierce Belge arrest: precisering en kentering eerdere RS. BCA bij contract enkel
mogelijk bij schending van algemene zorgvuldigheidsnorm en er andere schade is dan die
van slechte uitvoering ovk (verfijningstheorie).
, Boek 6 artikel 6.3
- Principiële keuzevrijheid benadeelde
- Tenzij anders bepaald in wet of contract (aanvullend recht bca!)
Indien de benadeelde BCA inroept: blijven de verweermiddelen en bedingen van
het contract wel inroepbaar
Tenzij er sprake is van aantasting fysieke/psychische integriteit of fout begaan
met opzet schade te veroorzaken. Hier zijn de bedingen niet inroepbaar en blijft
er altijd keuzevrijheid van de benadeelde.
Samenloop ≠ co-existentie: tussen CA (medecontractanten) & BCA (derden)
Actieve co-existentie:
Benadeelde die meer dan 1 persoon kan aanspreken voor ca/bca.
Aansprakelijkheid hulppersoon (persoon aangeduid door contractant voor uitvoering van zijn verbintenis)
- Stuwadoorsarrest: quasi-immuniteit hulppersoon. Hij is namelijk geen derde.
- Artikel 6.3: de SE kan de hulppersoon BCA stellen bij vervulling van de voorwaarden.
Hij wordt dus wel als (beschermde) derde gezien.
De hulppersoon kan wel gebruik maken van de verweermiddelen van het
hoofdcontract tussen zijn opdrachtgever en SE + van de verweermiddelen van
het ondercontract tussen hem en zijn opdrachtgever.
Tenzij er sprake is van aantasting fysieke/psychische integriteit of fout begaan met
opzet schade te veroorzaken. Hier zijn de bedingen niet inroepbaar door de
hulppersoon.
Passieve co-existentie:
Contractant kan door derden (bca) en medecontracten (ca) worden aangesproken.
DEEL III AANSPRAKELIJKHEID VOOR EIGEN GEDRAG
Artikel 6.5 eenieder is aansprakelijk voor de schade die hij door zijn fout aan een ander
veroorzaakt.
BUITENCONTRACTUELE FOUTBEGRIP
Artikel 6.6 de fout is (1) de schending van een wettelijk regel die een bepaald gedrag oplegt
of verbied dan wel van (2) de algemene zorgvuldigheidsnorm
Onaantastbare beoordeling hiervan door de rechter
Schutznormtheorie, theorie van de relatieve onrechtmatigheid
= vordering is pas ontvankelijk indien het slachtoffer onder het beschermingsgebied van de
norm past. Slachtoffer moet deel zijn van het doelpubliek van de norm.
1 toepassing van is RS: 1929 elektriciteitskabine – vordering geweigerd omdat toepasselijke
KB niet de bedoeling had deze situaties te beschermen en indringers te herstellen van
schade.
Tramhalte arrest: NMBS beriep zich ten onrechte op de theorie. HvC verworp dit, er mag
geen extra vwde aan 1382 worden toegevoegd!
Schrappen subjectief element – moreel bestanddeel
Voor boek 6: toerekenbaarheid (uit vrije en bewuste wil handelen) of schuldbekwaamheid
(gevolgen van daden kennen) vereist.
Na boek 6: schrapping subjectief element met een aparte regeling voor minderjarigen &
geestesgestoorden.
Algemene zorgvuldigheidsnorm
Artikel 6.6 de algemene zorgvuldigheidsnorm vereist een gedrag dat overeenkomt met dat
van een voorzichtig en redelijk persoon in dezelfde omstandigheden geplaatst.
= beoordeling in abstracto obv een ideaal (niet in concreto obv de dader).
