INTERNATIONALE ECONOMIE ___________________________________________________ 4
DEEL I: INTERNATIONALE HANDELSTHEORIE ____________________________________ 4
HOOFDSTUK 1: INLEIDING ___________________________________________________________ 4
1. Wat is internationale economie __________________________________________________________ 4
1.1 Stijging van de handelsstromen _____________________________________________________ 4
1.2 Voordelen en nadelen van handel ___________________________________________________ 5
1.3 Handelspatroon voorspellen ________________________________________________________ 5
1.4 E ect van overheidsbeleid op handel ________________________________________________ 5
HOOFDSTUK 2: EEN OVERZICHT VAN DE WERELDHANDEL ____________________________ 6
1. Het graviteitsmodel _____________________________________________________________________ 6
1.1 Wat verklaart en beïnvloedt handel __________________________________________________ 6
2. Verklarende patroon van wereldhandel ___________________________________________________ 8
2.1 Is de wereld kleiner geworden _______________________________________________________ 8
2.2 Welke goederen worden verhandeld _________________________________________________ 8
2.3 Outsourcing en o shoring __________________________________________________________ 8
2.4 Globale waardeketens _____________________________________________________________ 8
HOOFDSTUK 3: ARBEIDSPRODUCTIVITEIT EN COMPARATIEVE VOORDELEN ____________ 9
1. Inleiding _______________________________________________________________________________ 9
2. Concept van comparatief voordeel _______________________________________________________ 9
3. Comparatief voordeel met 2 goederen ___________________________________________________ 10
3.1 Relatieve productie en relatieve prijzen zonder handel _______________________________ 10
3.2 Relatieve productie en relatieve prijzen met handel __________________________________ 11
3.3 Voordelen van handel _____________________________________________________________ 14
3.4 Relatieve lonen ___________________________________________________________________ 15
3.5 Misvattingen over comparatief voordeel ____________________________________________ 15
4. Comparatief voordeel met meerdere goederen ___________________________________________ 16
4.1 Relatieve productie met handel ____________________________________________________ 16
4.2 Voordelen van handel _____________________________________________________________ 17
5. Transportkosten en niet-verhandelbare goederen_________________________________________ 17
5.1 Niet-verhandelbare goederen ten gevolge van transportkosten _______________________ 17
6. Empirische evidentie met betrekking tot Ricardiaans model _______________________________ 18
6.1 Tekortkomingen Ricardiaans model ________________________________________________ 18
6.2 Balassa __________________________________________________________________________ 18
HOOFDSTUK 4: SPECIFIEKE FACTOREN EN INKOMENSVERDELING ___________________ 19
1. Inleiding ______________________________________________________________________________ 19
2. Het specifieke Factorenmodel __________________________________________________________ 19
2.1 Assumpties ______________________________________________________________________ 19
2.2 Productiemogelijkheden __________________________________________________________ 19
2.3 Prijzen, lonen en arbeidsallocatie __________________________________________________ 21
3. Internationale Handel in het Specifieke Factoren Model___________________________________ 24
3.1 Handel en relatieve prijzen_________________________________________________________ 24
4. Inkomensverdeling en de Winsten uit Handel ____________________________________________ 24
5. Handelsbeleid: preview ________________________________________________________________ 25
1
,HOOFDSTUK 5: PRODUCTIEFACTOREN EN HANDEL: HECKSCHER-OHLIN MODEL _____ 26
1. Inleiding ______________________________________________________________________________ 26
2. Model van twee-factoren economie _____________________________________________________ 26
2.1 Productiemogelijkheden __________________________________________________________ 26
2.2 Verband factorprijzen en inzet PF ___________________________________________________ 28
2.3 Verband factor- en goederenprijzen ________________________________________________ 28
2.4 Verband goederenprijzen en inzet PF _______________________________________________ 29
2.5 Verband PF en output _____________________________________________________________ 29
3. Internationale handel tussen twee-factor economieën ____________________________________ 30
3.1 Wat indien er handel tot stand komt? _______________________________________________ 30
4. Voordelen van handel __________________________________________________________________ 30
4.1 Handel en verdeling van inkomen __________________________________________________ 30
5. Factorprijsegalisatie ___________________________________________________________________ 31
5.1 Factor prijs egalisatie theorema ____________________________________________________ 31
5.2 4 assumpties voor het factor prijsegalisatie theorema________________________________ 31
6. Empirische evidentie___________________________________________________________________ 32
6.1 Data van de VS ___________________________________________________________________ 32
6.2 Globale data _____________________________________________________________________ 32
6.3 Geval van ‘ontbrekende’ handel ____________________________________________________ 32
6.4 Noord-Zuid handel ________________________________________________________________ 32
6.5 Verandering doorheen de tijd volgen HO model ______________________________________ 32
6.6 Implicaties van de testen van het HO model_________________________________________ 32
HOOFDSTUK 7: EXTERNE SCHAALVOORDELEN EN INTERNATIONALE LOCATIE VAN
PRODUCTIE ________________________________________________________________________ 33
1. Inleiding ______________________________________________________________________________ 33
2. Economische schaalvoordelen en internationale handel __________________________________ 33
3. Schaalvoordelen en markstructuur ______________________________________________________ 33
4. Theorie van externe schaalvoordelen ____________________________________________________ 34
4.1 Gespecialiseerde aanbieders ______________________________________________________ 34
4.2 Pooling op arbeidsmarkt___________________________________________________________ 34
4.3 Spillover van kennis _______________________________________________________________ 34
5. Externe schaalvoordelen en internationale handel________________________________________ 34
5.1 Extra voorbeeld externe schaalvoordelen ___________________________________________ 36
6. Dynamisch toenemende schaalvoordelen _______________________________________________ 37
7. Internationale handel en economische geografie _________________________________________ 37
HOOFDSTUK 8: ONDERNEMINGEN IN DE GLOBALE ECONOMIE _______________________ 38
1. Inleiding ______________________________________________________________________________ 38
2. Theorie van imperfect mededinging _____________________________________________________ 38
2.1 Oligopolie ________________________________________________________________________ 38
3. Monopolistische mededinging en handel ________________________________________________ 38
3.1 Monopolistische mededinging _____________________________________________________ 38
3.2 Marktevenwicht __________________________________________________________________ 39
2
,DEEL II: INTERNATIONAAL HANDELSBELEID ____________________________________ 42
HOOFDSTUK 9: INSTRUMENTEN VAN HET HANDELSBELEID __________________________ 42
1. Instrumenten van handelsbeleid ________________________________________________________ 42
1.1 Tarifaire belemmeringen ___________________________________________________________ 42
1.2 Niet-tarifaire belemmeringen ______________________________________________________ 42
2. Kosten en baten van de verschillende instrumenten ______________________________________ 42
2.1 Douanerecht _____________________________________________________________________ 42
2.2 Exportsubsidie ___________________________________________________________________ 45
2.3 Andere instrumenten______________________________________________________________ 46
HOOFDSTUK 10: POLITIEKE ECONOMIE VAN HET HANDELSBELEID ___________________ 47
1. Handelsbeleid en algemene welvaart ___________________________________________________ 47
1.1 Waarom opteren voor vrijhandel? __________________________________________________ 47
1.2 Waarom afwijken van vrijhandel?___________________________________________________ 48
2. Internationale handelsovereenkomsten _________________________________________________ 49
2.1 WTO _____________________________________________________________________________ 49
HOOFDSTUK 12: CONTROVERSEN VAN HET HANDELSBELEID ________________________ 50
1. Argumenten voor handelsbescherming: marktfalen ______________________________________ 50
1.1 Externaliteiten ____________________________________________________________________ 50
1.2 Strategisch handelsbeleid met imperfect mededinging_______________________________ 50
2. Argumenten aangaande handel en mensen ______________________________________________ 51
2.1 Handel en lage lonen ______________________________________________________________ 51
2.2 Handel en milieu__________________________________________________________________ 51
2.3 Handel en cultuur _________________________________________________________________ 51
VERDIEPENDE OEFENINGENSESSIES __________________________________________ 52
VERDIEPENDE OEFENINGENSESSIE I ________________________________________________ 52
1. Samenvatting _________________________________________________________________________ 52
3. Meerkeuzevragen ______________________________________________________________________ 53
4. Open vragen __________________________________________________________________________ 55
VERDIEPENDE OEFENINGENSESSIE II _______________________________________________ 56
1. Samenvatting _________________________________________________________________________ 56
2. Meerkeuzevragen ______________________________________________________________________ 56
3. Open vragen __________________________________________________________________________ 59
VERDIEPENDE OEFENINGENSESSIE III_______________________________________________ 60
1. Samenvatting _________________________________________________________________________ 60
2. Meerkeuzevragen ______________________________________________________________________ 60
3. Open vragen __________________________________________________________________________ 64
3
, INTERNATIONALE ECONOMIE
DEEL I: INTERNATIONALE HANDELSTHEORIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. Wat is internationale economie
- Reële economie
= handelsstromen tussen landen
o Stijging van de handelsstromen
o Voordelen en nadelen van handel
o Handelspatroon voorspellen
patroon van handel: welke goederen gaan worden geëxporteerd en geïmporteerd
o Effect van overheidsbeleid op handel
- Monetaire economie
= financiële geldstromen tussen landen (niet in deze cursus)
Internationale economie bestudeert economische interacties tussen landen en de problemen die zich hierbij kunnen voordoen
De studie van internationale economie is nog nooit zo belangrijk geweest als vandaag de dag
- Toenemende anti-globalisering
- Toenemende regionalisering
- Toenemend nationalisme
- Nieuwe handelsakkoorden (EU-Mercosur, EU-India)
1.1 Stijging van de handelsstromen
Gemiddelde van in- , en uitvoer als %van het BBP is de openheidsgraad van de economie:
vaak in landen met havens gaan we zien dat er een hoger % is, maar dit komt gewoon door de
doorstroom van goederen
Handel kan regionaal verschillen, dit kunnen we opsplitsen tussen export en import
Handelsstromen zijn sterk gestegen, maar waarom is de handel zo sterk gestegen:
- Daling van handelsbarrières als tarieven en quota maar ook vermindering van transportkosten in het algemeen (daling
luchtvaarttarieven, tankertransport, inschakelen van informatica)
- Oprichting van vrijhandelszones (o.a. EU, NAFTA/USMCA)
4
DEEL I: INTERNATIONALE HANDELSTHEORIE ____________________________________ 4
HOOFDSTUK 1: INLEIDING ___________________________________________________________ 4
1. Wat is internationale economie __________________________________________________________ 4
1.1 Stijging van de handelsstromen _____________________________________________________ 4
1.2 Voordelen en nadelen van handel ___________________________________________________ 5
1.3 Handelspatroon voorspellen ________________________________________________________ 5
1.4 E ect van overheidsbeleid op handel ________________________________________________ 5
HOOFDSTUK 2: EEN OVERZICHT VAN DE WERELDHANDEL ____________________________ 6
1. Het graviteitsmodel _____________________________________________________________________ 6
1.1 Wat verklaart en beïnvloedt handel __________________________________________________ 6
2. Verklarende patroon van wereldhandel ___________________________________________________ 8
2.1 Is de wereld kleiner geworden _______________________________________________________ 8
2.2 Welke goederen worden verhandeld _________________________________________________ 8
2.3 Outsourcing en o shoring __________________________________________________________ 8
2.4 Globale waardeketens _____________________________________________________________ 8
HOOFDSTUK 3: ARBEIDSPRODUCTIVITEIT EN COMPARATIEVE VOORDELEN ____________ 9
1. Inleiding _______________________________________________________________________________ 9
2. Concept van comparatief voordeel _______________________________________________________ 9
3. Comparatief voordeel met 2 goederen ___________________________________________________ 10
3.1 Relatieve productie en relatieve prijzen zonder handel _______________________________ 10
3.2 Relatieve productie en relatieve prijzen met handel __________________________________ 11
3.3 Voordelen van handel _____________________________________________________________ 14
3.4 Relatieve lonen ___________________________________________________________________ 15
3.5 Misvattingen over comparatief voordeel ____________________________________________ 15
4. Comparatief voordeel met meerdere goederen ___________________________________________ 16
4.1 Relatieve productie met handel ____________________________________________________ 16
4.2 Voordelen van handel _____________________________________________________________ 17
5. Transportkosten en niet-verhandelbare goederen_________________________________________ 17
5.1 Niet-verhandelbare goederen ten gevolge van transportkosten _______________________ 17
6. Empirische evidentie met betrekking tot Ricardiaans model _______________________________ 18
6.1 Tekortkomingen Ricardiaans model ________________________________________________ 18
6.2 Balassa __________________________________________________________________________ 18
HOOFDSTUK 4: SPECIFIEKE FACTOREN EN INKOMENSVERDELING ___________________ 19
1. Inleiding ______________________________________________________________________________ 19
2. Het specifieke Factorenmodel __________________________________________________________ 19
2.1 Assumpties ______________________________________________________________________ 19
2.2 Productiemogelijkheden __________________________________________________________ 19
2.3 Prijzen, lonen en arbeidsallocatie __________________________________________________ 21
3. Internationale Handel in het Specifieke Factoren Model___________________________________ 24
3.1 Handel en relatieve prijzen_________________________________________________________ 24
4. Inkomensverdeling en de Winsten uit Handel ____________________________________________ 24
5. Handelsbeleid: preview ________________________________________________________________ 25
1
,HOOFDSTUK 5: PRODUCTIEFACTOREN EN HANDEL: HECKSCHER-OHLIN MODEL _____ 26
1. Inleiding ______________________________________________________________________________ 26
2. Model van twee-factoren economie _____________________________________________________ 26
2.1 Productiemogelijkheden __________________________________________________________ 26
2.2 Verband factorprijzen en inzet PF ___________________________________________________ 28
2.3 Verband factor- en goederenprijzen ________________________________________________ 28
2.4 Verband goederenprijzen en inzet PF _______________________________________________ 29
2.5 Verband PF en output _____________________________________________________________ 29
3. Internationale handel tussen twee-factor economieën ____________________________________ 30
3.1 Wat indien er handel tot stand komt? _______________________________________________ 30
4. Voordelen van handel __________________________________________________________________ 30
4.1 Handel en verdeling van inkomen __________________________________________________ 30
5. Factorprijsegalisatie ___________________________________________________________________ 31
5.1 Factor prijs egalisatie theorema ____________________________________________________ 31
5.2 4 assumpties voor het factor prijsegalisatie theorema________________________________ 31
6. Empirische evidentie___________________________________________________________________ 32
6.1 Data van de VS ___________________________________________________________________ 32
6.2 Globale data _____________________________________________________________________ 32
6.3 Geval van ‘ontbrekende’ handel ____________________________________________________ 32
6.4 Noord-Zuid handel ________________________________________________________________ 32
6.5 Verandering doorheen de tijd volgen HO model ______________________________________ 32
6.6 Implicaties van de testen van het HO model_________________________________________ 32
HOOFDSTUK 7: EXTERNE SCHAALVOORDELEN EN INTERNATIONALE LOCATIE VAN
PRODUCTIE ________________________________________________________________________ 33
1. Inleiding ______________________________________________________________________________ 33
2. Economische schaalvoordelen en internationale handel __________________________________ 33
3. Schaalvoordelen en markstructuur ______________________________________________________ 33
4. Theorie van externe schaalvoordelen ____________________________________________________ 34
4.1 Gespecialiseerde aanbieders ______________________________________________________ 34
4.2 Pooling op arbeidsmarkt___________________________________________________________ 34
4.3 Spillover van kennis _______________________________________________________________ 34
5. Externe schaalvoordelen en internationale handel________________________________________ 34
5.1 Extra voorbeeld externe schaalvoordelen ___________________________________________ 36
6. Dynamisch toenemende schaalvoordelen _______________________________________________ 37
7. Internationale handel en economische geografie _________________________________________ 37
HOOFDSTUK 8: ONDERNEMINGEN IN DE GLOBALE ECONOMIE _______________________ 38
1. Inleiding ______________________________________________________________________________ 38
2. Theorie van imperfect mededinging _____________________________________________________ 38
2.1 Oligopolie ________________________________________________________________________ 38
3. Monopolistische mededinging en handel ________________________________________________ 38
3.1 Monopolistische mededinging _____________________________________________________ 38
3.2 Marktevenwicht __________________________________________________________________ 39
2
,DEEL II: INTERNATIONAAL HANDELSBELEID ____________________________________ 42
HOOFDSTUK 9: INSTRUMENTEN VAN HET HANDELSBELEID __________________________ 42
1. Instrumenten van handelsbeleid ________________________________________________________ 42
1.1 Tarifaire belemmeringen ___________________________________________________________ 42
1.2 Niet-tarifaire belemmeringen ______________________________________________________ 42
2. Kosten en baten van de verschillende instrumenten ______________________________________ 42
2.1 Douanerecht _____________________________________________________________________ 42
2.2 Exportsubsidie ___________________________________________________________________ 45
2.3 Andere instrumenten______________________________________________________________ 46
HOOFDSTUK 10: POLITIEKE ECONOMIE VAN HET HANDELSBELEID ___________________ 47
1. Handelsbeleid en algemene welvaart ___________________________________________________ 47
1.1 Waarom opteren voor vrijhandel? __________________________________________________ 47
1.2 Waarom afwijken van vrijhandel?___________________________________________________ 48
2. Internationale handelsovereenkomsten _________________________________________________ 49
2.1 WTO _____________________________________________________________________________ 49
HOOFDSTUK 12: CONTROVERSEN VAN HET HANDELSBELEID ________________________ 50
1. Argumenten voor handelsbescherming: marktfalen ______________________________________ 50
1.1 Externaliteiten ____________________________________________________________________ 50
1.2 Strategisch handelsbeleid met imperfect mededinging_______________________________ 50
2. Argumenten aangaande handel en mensen ______________________________________________ 51
2.1 Handel en lage lonen ______________________________________________________________ 51
2.2 Handel en milieu__________________________________________________________________ 51
2.3 Handel en cultuur _________________________________________________________________ 51
VERDIEPENDE OEFENINGENSESSIES __________________________________________ 52
VERDIEPENDE OEFENINGENSESSIE I ________________________________________________ 52
1. Samenvatting _________________________________________________________________________ 52
3. Meerkeuzevragen ______________________________________________________________________ 53
4. Open vragen __________________________________________________________________________ 55
VERDIEPENDE OEFENINGENSESSIE II _______________________________________________ 56
1. Samenvatting _________________________________________________________________________ 56
2. Meerkeuzevragen ______________________________________________________________________ 56
3. Open vragen __________________________________________________________________________ 59
VERDIEPENDE OEFENINGENSESSIE III_______________________________________________ 60
1. Samenvatting _________________________________________________________________________ 60
2. Meerkeuzevragen ______________________________________________________________________ 60
3. Open vragen __________________________________________________________________________ 64
3
, INTERNATIONALE ECONOMIE
DEEL I: INTERNATIONALE HANDELSTHEORIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. Wat is internationale economie
- Reële economie
= handelsstromen tussen landen
o Stijging van de handelsstromen
o Voordelen en nadelen van handel
o Handelspatroon voorspellen
patroon van handel: welke goederen gaan worden geëxporteerd en geïmporteerd
o Effect van overheidsbeleid op handel
- Monetaire economie
= financiële geldstromen tussen landen (niet in deze cursus)
Internationale economie bestudeert economische interacties tussen landen en de problemen die zich hierbij kunnen voordoen
De studie van internationale economie is nog nooit zo belangrijk geweest als vandaag de dag
- Toenemende anti-globalisering
- Toenemende regionalisering
- Toenemend nationalisme
- Nieuwe handelsakkoorden (EU-Mercosur, EU-India)
1.1 Stijging van de handelsstromen
Gemiddelde van in- , en uitvoer als %van het BBP is de openheidsgraad van de economie:
vaak in landen met havens gaan we zien dat er een hoger % is, maar dit komt gewoon door de
doorstroom van goederen
Handel kan regionaal verschillen, dit kunnen we opsplitsen tussen export en import
Handelsstromen zijn sterk gestegen, maar waarom is de handel zo sterk gestegen:
- Daling van handelsbarrières als tarieven en quota maar ook vermindering van transportkosten in het algemeen (daling
luchtvaarttarieven, tankertransport, inschakelen van informatica)
- Oprichting van vrijhandelszones (o.a. EU, NAFTA/USMCA)
4
