,1 Welke perspectieven staan centraal in de victimologie?........................................................4
1.2 Onderzoek naar slachtofferschap: het zusje van de criminologie?..................................4
1.3 De sociale psychologie van reacties op slachtofferschap.................................................5
1.4 Kritische beschouwingen over slachtofferschap..............................................................6
1.5 Slachtofferschap en trauma.............................................................................................7
1.6 Slachtofferschap en het strafrecht...................................................................................8
2 Wat is een slachtoffer?............................................................................................................9
2.2 Definities slachtofferschap...............................................................................................9
2.3 Slachtofferschap definiëren, geen makkelijke zaak........................................................11
2.4 Wie bepaalt of iemand slachtoffer is?............................................................................12
2.5 Vormen van slachtofferschap.........................................................................................13
3 Wie wordt slachtoffer?..........................................................................................................15
3.3 Gelegenheidsverklaringen..............................................................................................17
3.5 Herhaald slachtofferschap..............................................................................................19
3.6 Victim-offender overlap.................................................................................................20
4 Wat zijn de gevolgen van slachtofferschap?.........................................................................20
4.2 Historische achtergrond.................................................................................................20
4.3 Negatieve gevolgen........................................................................................................21
4.4 Positieve gevolgen..........................................................................................................23
4.5 Theorieën over de gevolgen van slachtofferschap.........................................................24
5 Wat zijn de acties van slachtoffers na slachtofferschap?......................................................26
5.2 Hulpzoekgedrag..............................................................................................................26
5.3 Aangiftegedrag...............................................................................................................26
5.4 Acties in het strafrecht...................................................................................................27
5.5 Acties gericht op de dader.............................................................................................29
5.6 Collectieve actie.............................................................................................................30
6 Wat zijn de reacties van derden op slachtofferschap?..........................................................31
6.2 Reacties van derden en de (h)erkenning van het slachtoffer.........................................31
6.3 Verklaringen voor reacties van derden..........................................................................32
7 Welke juridische voorzieningen zijn er voor slachtoffers van criminaliteit?.........................33
7.2 Historische ontwikkelingen............................................................................................34
, 7.3 Juridische voorzieningen anno 2025..............................................................................35
7.4 Online dienstverlening...................................................................................................36
8 Welke hulpverleningsvoorzieningen zijn er voor slachtoffers van criminaliteit?..................37
8.2 Historische ontwikkelingen............................................................................................37
8.3 Hulpverleningsvoorzieningen anno 2025.......................................................................38
8.4 Online dienstverlening...................................................................................................39
9 Hoe wordt slachtofferschap onderzocht?.............................................................................39
9.2 De vier onderzoeksdomeinen........................................................................................39
9.3 Ethische overwegingen in slachtofferonderzoek...........................................................42
Super compact theorieënoverzicht..........................................................................................43
10-seconden tentamenschema................................................................................................48
Lijst theorieën vergeleken........................................................................................................49
Belangrijkste theorieën naast elkaar........................................................................................51
De theorieën in één causale keten...........................................................................................53
Absolute tentamenkoppelingen...............................................................................................53
Top 40 kernbegrippen boek alfabetisch uitgelegd...................................................................54
Zeer compacte theorie-koppelingen........................................................................................57
, 1 Welke perspectieven staan centraal in de victimologie?
Victimologie = wetenschappelijke studie van slachtoffers en slachtofferschap. Het onderzoekt onder meer wie
slachtoffer wordt, waardoor slachtofferschap ontstaat, welke gevolgen het heeft, hoe slachtoffers en anderen
reageren en welke juridische en maatschappelijke reacties daarop volgen. De victimologie is interdisciplinair:
criminologie, psychologie, sociologie, geneeskunde, recht en andere disciplines leveren verschillende
verklaringen en onderzoeksmethoden.
Centrale perspectiefwisseling:
van uitsluitend dader → misdrijf naar slachtoffer → gebeurtenis → gevolgen → reacties → recht en
hulpverlening
Het hoofdstuk laat zien dat één perspectief onvoldoende is om slachtofferschap volledig te verklaren.
1.2 Onderzoek naar slachtofferschap: het zusje van de criminologie?
De victimologie ontwikkelde zich historisch nauw naast de criminologie. De term victimologie werd in 1947
gebruikt door Benjamin Mendelsohn; het werk The Criminal and His Victim van Hans von Hentig uit 1948 geldt
vaak als belangrijk startpunt van het onderzoeksgebied. De precieze oorsprong is echter minder scherp: Von
Hentig publiceerde al eerder over de interactie tussen dader en slachtoffer en ook Willem Nagel verrichtte vóór
1948 victimologisch onderzoek.
Van dader naar slachtoffer
De vroege victimologie stelde vooral de vraag:
Welke rol speelt het slachtoffer bij het ontstaan van criminaliteit?
Dit leidde tot onderzoek naar victim precipitation: situaties waarin het slachtoffer volgens de oorspronkelijke
benadering een rol zou hebben gespeeld bij het ontstaan van het delict.
Daarmee ontstond echter een fundamenteel probleem:
verklaren van risico ≠ schuld toeschrijven.
Een analyse van omstandigheden waaronder slachtofferschap waarschijnlijker wordt, kan nuttig zijn voor
preventie. Zij mag echter niet worden omgezet in de conclusie dat het slachtoffer verantwoordelijk is voor het
gepleegde delict.
Victim blaming
Victim blaming = het geheel of gedeeltelijk verantwoordelijk stellen van het slachtoffer voor het
slachtofferschap.
Dit kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer gedrag, kleding, alcoholgebruik, sociale contacten of leefstijl worden
gebruikt om het gepleegde delict vanuit het slachtoffer te verklaren.
1.2 Onderzoek naar slachtofferschap: het zusje van de criminologie?..................................4
1.3 De sociale psychologie van reacties op slachtofferschap.................................................5
1.4 Kritische beschouwingen over slachtofferschap..............................................................6
1.5 Slachtofferschap en trauma.............................................................................................7
1.6 Slachtofferschap en het strafrecht...................................................................................8
2 Wat is een slachtoffer?............................................................................................................9
2.2 Definities slachtofferschap...............................................................................................9
2.3 Slachtofferschap definiëren, geen makkelijke zaak........................................................11
2.4 Wie bepaalt of iemand slachtoffer is?............................................................................12
2.5 Vormen van slachtofferschap.........................................................................................13
3 Wie wordt slachtoffer?..........................................................................................................15
3.3 Gelegenheidsverklaringen..............................................................................................17
3.5 Herhaald slachtofferschap..............................................................................................19
3.6 Victim-offender overlap.................................................................................................20
4 Wat zijn de gevolgen van slachtofferschap?.........................................................................20
4.2 Historische achtergrond.................................................................................................20
4.3 Negatieve gevolgen........................................................................................................21
4.4 Positieve gevolgen..........................................................................................................23
4.5 Theorieën over de gevolgen van slachtofferschap.........................................................24
5 Wat zijn de acties van slachtoffers na slachtofferschap?......................................................26
5.2 Hulpzoekgedrag..............................................................................................................26
5.3 Aangiftegedrag...............................................................................................................26
5.4 Acties in het strafrecht...................................................................................................27
5.5 Acties gericht op de dader.............................................................................................29
5.6 Collectieve actie.............................................................................................................30
6 Wat zijn de reacties van derden op slachtofferschap?..........................................................31
6.2 Reacties van derden en de (h)erkenning van het slachtoffer.........................................31
6.3 Verklaringen voor reacties van derden..........................................................................32
7 Welke juridische voorzieningen zijn er voor slachtoffers van criminaliteit?.........................33
7.2 Historische ontwikkelingen............................................................................................34
, 7.3 Juridische voorzieningen anno 2025..............................................................................35
7.4 Online dienstverlening...................................................................................................36
8 Welke hulpverleningsvoorzieningen zijn er voor slachtoffers van criminaliteit?..................37
8.2 Historische ontwikkelingen............................................................................................37
8.3 Hulpverleningsvoorzieningen anno 2025.......................................................................38
8.4 Online dienstverlening...................................................................................................39
9 Hoe wordt slachtofferschap onderzocht?.............................................................................39
9.2 De vier onderzoeksdomeinen........................................................................................39
9.3 Ethische overwegingen in slachtofferonderzoek...........................................................42
Super compact theorieënoverzicht..........................................................................................43
10-seconden tentamenschema................................................................................................48
Lijst theorieën vergeleken........................................................................................................49
Belangrijkste theorieën naast elkaar........................................................................................51
De theorieën in één causale keten...........................................................................................53
Absolute tentamenkoppelingen...............................................................................................53
Top 40 kernbegrippen boek alfabetisch uitgelegd...................................................................54
Zeer compacte theorie-koppelingen........................................................................................57
, 1 Welke perspectieven staan centraal in de victimologie?
Victimologie = wetenschappelijke studie van slachtoffers en slachtofferschap. Het onderzoekt onder meer wie
slachtoffer wordt, waardoor slachtofferschap ontstaat, welke gevolgen het heeft, hoe slachtoffers en anderen
reageren en welke juridische en maatschappelijke reacties daarop volgen. De victimologie is interdisciplinair:
criminologie, psychologie, sociologie, geneeskunde, recht en andere disciplines leveren verschillende
verklaringen en onderzoeksmethoden.
Centrale perspectiefwisseling:
van uitsluitend dader → misdrijf naar slachtoffer → gebeurtenis → gevolgen → reacties → recht en
hulpverlening
Het hoofdstuk laat zien dat één perspectief onvoldoende is om slachtofferschap volledig te verklaren.
1.2 Onderzoek naar slachtofferschap: het zusje van de criminologie?
De victimologie ontwikkelde zich historisch nauw naast de criminologie. De term victimologie werd in 1947
gebruikt door Benjamin Mendelsohn; het werk The Criminal and His Victim van Hans von Hentig uit 1948 geldt
vaak als belangrijk startpunt van het onderzoeksgebied. De precieze oorsprong is echter minder scherp: Von
Hentig publiceerde al eerder over de interactie tussen dader en slachtoffer en ook Willem Nagel verrichtte vóór
1948 victimologisch onderzoek.
Van dader naar slachtoffer
De vroege victimologie stelde vooral de vraag:
Welke rol speelt het slachtoffer bij het ontstaan van criminaliteit?
Dit leidde tot onderzoek naar victim precipitation: situaties waarin het slachtoffer volgens de oorspronkelijke
benadering een rol zou hebben gespeeld bij het ontstaan van het delict.
Daarmee ontstond echter een fundamenteel probleem:
verklaren van risico ≠ schuld toeschrijven.
Een analyse van omstandigheden waaronder slachtofferschap waarschijnlijker wordt, kan nuttig zijn voor
preventie. Zij mag echter niet worden omgezet in de conclusie dat het slachtoffer verantwoordelijk is voor het
gepleegde delict.
Victim blaming
Victim blaming = het geheel of gedeeltelijk verantwoordelijk stellen van het slachtoffer voor het
slachtofferschap.
Dit kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer gedrag, kleding, alcoholgebruik, sociale contacten of leefstijl worden
gebruikt om het gepleegde delict vanuit het slachtoffer te verklaren.
