LES 2: Gonaden, genitaal stelsel WEEK 7: bij mannelijke ontwikkeling
Op dit moment komt SRY-gen tot expressie en dit zorgt ervoor dat SSC gaan differentiëren tot (pre)
SEX genotypes #X #Y Fenotype sertoli cellen. EN die:
46,XX 2 0 vrouw
produceren AMH (anti-Mülleriam hormone) & MIS (Mülleriam inhibiting substance)
45,X0 1 0 vrouw
= thurner syndroom produceren Rete Testis (dunwandige kanalen)
46, XY 1 1 Man vorming van testis Cords (tijdens pubertijd vormen ze tubuli seminiferi)
47, XXY 2 1 Man
Klinefelter syndroom
Conclusie, als je geen Y-chromosoom hebt dan is fenotype een vrouw en als je 1 Y hebt dan is het man.
AMH gaat binden op zijn receptor type II op cellen rondom ductus paramesonefricus
1 gen bepaalt de cascade= SRY-Gen (Seks-determining region of the Y chromosoom) Het gevolg is dat de ductus paramesonefricus /kanaal van Muller wordt afgebroken en er
blijft de utriculus prostaticus (urinebuis in prostaat) en de appendix testis (week 8-10)
DE 6 eerste weken, zien we weinig verschil tussen man en vrouw
= AMBISEXUELE/BIPOTENTIELE/INDIFERENTE fase (ook als er een ander genotype is)
SEKS-genotype is bepalend voor Gonadale seks (TESTIS/OVARIA); die bepaalt alle interne/externe
karakteristieke voor seksuele ontwikkeling.
De ontwikkeling van de Gonadale SEKS start rond 4de week:
Het start met het arriveren v/d Primordiale Kiemcellen (PKC) in het Intermediare mesoderm
=Nefrotoon (waar de Coeloom Epitheelcellen (CE) zich bevinden & ductus mesonefricus (gang van
Wolf. En er is nog Ductus paramesonefricus (kana al v Müller gevormd bij week 6) Testis cords: structuur: PKC die omgeven worden door sertoli cellen.
(in andere woorden PKC migreren van dooierzak naar de wand van het darmkanaal en van het Invloed ervan is dat de PKC stoppen in de mitose (ze gaan niet meer delen) + meiose wordt
niet gestart (pas bij de pubertijd gaan de testis cords differentiëren tot tibuli seminiferi
darmkanaal via het mesenterium naar de dorsale lichaamswand.)
en PKC worden spermatogonia en die gaan verder Mitose en Meiose overgaan,
spermatogenese)
Wanneer de PKC toekomen in CE, gaat de CE profileren (verdikken)
CE+PKC= primitieve gonaden= geslachtstrengenCE-cellen gaan differentiëren tot somatische
supportcellen (SSC) en die gaan de PKC investeren (ondersteunen en voeden)
WEEK 9-10: Foetale Leydig cellen
Vanuit de Coeloom Epitheel cellen hebben we SSC, maar ook interstitiële stromale cellen. Die zullen
onder invloed van sertolicellen een aantal zaken produceren
DHH (desert hedhehog) en die bindt aan PTCH1
PDGFa en die bindt aan PDGFRa
En hierdoor zullen foetale leydigcellen ontstaan
Leydig cellen zullen starten met productie van testosteron (week 14-18), dat zorgt ervoor dat ductus
mesonefricus zich verder ontwikkelt tot
Epididymis,
Vas Deferens (zaadkanaal), grootste deel van differentiatie
Vesicula seminalis (zaadblaasje),
Ductus ejaculatoris,
Vermannelijking van het brein
= Week 8-12
1 2
, De afbeelding kan niet worden weergegeven.
TESTOSTERON wordt ook onder invloed van 5a-reductase omgevormd naar DHT (dehydro WEEK 7: bij vrouwelijk ontwikkeling
testosteron): zorgt voor vorming van PENIS, URETHRZ, SCROTUM, AFDALEN TESTIS EN PROSTAAT
SSC zoner de aanwezigheid van SRY-gen. Waardoor PKC kunnen zich verder ontwikkelen en Mitose
maand 4
doen om oögonia te vormen, maar ook Meiose: hierdoor worden primaire oöcyten gevormd. Meiose
wordt bij Profase I geblokkeerd.
Weg van sperma Onder invloed van de primaire Oöcyten gaan de SSC aanleiding geven tot Follikel cellen te
Testis cords: geeft aanleiding tot tubuli seminiferi, de gameten gaan via Rete Testis (kanaaltjes differentiëren. En die gaan de primaire oöcyt om cirkelen.
uit Sertoli cellen) door naar Ductuli efferentes (komen uit tubulus mesonefricus) [komt van de De follikel cellen:
tubulus mesonefricus; heb je de epigemtralis en daarvan heb je in 9e week 5-12 die in contact me
Rete testis en rond 3de maand is er dan fusie tot Ductuli efferentes] nadat de zaadzellen de Gaan gn AMH produceren. De ductus paramesonefricus gaat verder ontwikkelen om de
ductuli efferentes zijn gepasseerd, komen ze toe tot de epidermis (afgeleid ductus mesonefricus), oviduct/eileider te vormen, Baarmoeder/Uterus en Bovenkant van de vagina
vervolgens hebben we Vas Deferens en nadien Vesicula seminalis en ductus ejaculatous. In plaats van Leydig cellen, zullen er Thecacellen gevormd worden.
Weinig testosteron aanmaak, hierdoor Ductus Mesonefricus; gaat afbreken en er blijven
deeltjes over
Epoöphoron, paroöphoron en cysten van Gärtner
Ce dessin montre ce qui se
forme onder invloed van
testosteron
3 4
,De afbeelding kan niet worden weergegeven.
Bij mannelijke ontwikkeling
Bij mannen ontwikkelt de urethrale groeve zich tot de penis-urethra en de labioscrotale zwellingen
Vorming van geslachtsorganen vormen het scrotum.
De vroege ontwikkeling van de uitwendige geslachtsdelen is gelijkaardig in mannen en vrouwen.
5e week naar 6e week is er een scheur van membrana cloacalis.
Connaitre le dessin!!! Fallus gaat zich verlengen en de urethrale plooien groeien naar elkaar toe en fuseren aan de middelijn
om de urethrale groeve om te zetten in buisvormige penis-urethra. Vaste urethea plaat gaat groeien
tot de eikel.
We gaan hier in midden doorsnijden
Hier dwarse doorsnede (verschillende stadia)
Als dit niet goed verloopt kan het voor opening zorgen
Week 5 en als je plast kan het door die opening gaan.
Urogenitale plooien ontwikkelen aan elke kant van de urethrale plaat door een expansie van het =(hypospadia)
mesoderm onder het ectoderm. Onderaan maken deze plooien contact en sluiten ze zich aan bij de
Afwijking waarbij de plasbuis van mannen niet uitmondt aan de
genitale tuberculum.
top van de penis, maar aan de onderkant van de eikel of zelfs
halverwege of aan de basis van de penis.
Week 6
Er vormt zich een urethrale groeve langs de ventrale zijde van de genitale tuberculum. De urethrale
groeve wordt gevormd uit de uitbreidingen van de urethrale plaat en de urogenitale plooien.
Vrouwelijk ontwikkeling
Van week 6 naar 7: septum urorectale gaat verder ingroeien en vormt perineum. Vorming van de
anus. (nog steeds weinig verschil tussen man &vrouw) Bij vrouwen wordt de genitale tuberculum niet langer en fuseren de labioscrotale en urethrale
plooien niet. (dit door de afwezigheid van dihydrotestosteron)
Tuberculum genitale/fallus is beneden geplooiden dit zal clitoris vormen
(uit urethrale plooi
Uit labio scrotale wallen
PKC hebben verschillende stadia
Initiatie: transcriptie-factor OCT4 (POUSF1)
INDUCTIE: WHt3 en BMP4 uit trofoblasten (uit genen BLIMP1 en PRDM14)
5 6
, Disorders of sex development (Pseudohermafroditisme)
Genetisch en gonadale sex discordant met andere geslachtskenmerken: FISH analyse doen om de DNA te zien. (Fluorescente in situ hybridisatie)
Oorzaak is meestal abnormale sexhormoon niveaus of fouten in de sexhormoonreceptor Maakt het mogelijk om DNA-sequen4es van enkele kilobasen te detecteren en lokaliseren in
chromosoom(en).
Mannelijke pseudohermafroditisme 46, XY, DSDs =
Vereist voorafgaande kennis omtrent welke DNA-sequen,e moet worden getest, zodat een geschikte
Deficiëntie bij werking van testosteron (gn productie ervan)
specifieke probe kan worden gemaakt.
Dit leidt iemand met testes (in abdomen) maar ook met vrouwelijke externe genitalia
Zo weten we welke Chromosomen er zijn in en je weet of het een jonge is of een meisje genetisch.
(Kan bv als meisje opgevoed van bij de geboorte, maar door afwezigheid van androgeen
Door dit te doen om X of Y chromosoom.
effect op hersenen, ook psychologische vrouwelijk & stemt overeen met uiterlijk)
_________________________________________________________________________________
Gn menstruatie door afwezigheid van de uterus.
Andere vorm waar de receptor nog gedeeltelijk werkt is = Ambigue Genitalia
= persoon met kleine penis en testes. We weten niet of het een meisje/jongen is
VB2; afwezigheid van DHT door 5a-reductase deficiëntie
Testes, gangen van Wolf
penoscrotale hypospadia’s en genitalia lijken vrouwelijk
Psychologische; vaak mannelijk (testosteron op hersenen)
Pubertijd; hoge testosteron waardoor externe genitalia ontwikkelen in mannelijke richting
Worden dus als jongens gezien en testes niet verwijderd.
Vrouwelijke pseudohermafroditisme 46, XX; DSDs =
Ovaria, maar met vermannelijkte externe genitalia/gemasculiniseerd.
Door abnormale invloed van androgenen of congenitale bijnieuschorshyperplasie
VB kan zorgen voor vorming van een scrotum-achtige structuur, partiële fusie van de urogenitale
plooien en partiele uitgroei van het tuberculum genitale
Turner syndroom 45, X primair hypogonadisme (in de nek vocht ophooping bij foetus)
Geen SRY, zal dus als vrouw ontwikkelen
Ovaria ontwikkelen maar gaat degenereren: gn normale menstruele cyclus, niet vruchtbaar, te kort
oestrogeenproductie, secundaire geslachtskenmerken blijven uit.
47, XXY Klinefelter syndroom ook een primair hypogonadisme
(hypothalamus en hypofyse zijn normaal, produceren hoge conc gonadotrofines, maar gonaden
reageren niet met een verhoogde productie van sexsteroiden.
Ontwikkelen als mannelijke embryo, Falen van de Leydigcellen; Bij pubertijd onvoldoende
testosteron productie.
Hierdoor secundaire geslachtskenmerken kunnen onvolledig ontwikkelen, testes nemen niet
toe tijdens pubertijd.
(Kan leiden tot AZOOSPERMIE : gn zaadcellen og OLIGOSPERMIE: weinig zaadcellen)
Gynaecomastie bij sommige patiënten (borsten bij de man)
Eunuchoidisme; hoge stem, minder baard, mindere lengte groei enz
7 8
Op dit moment komt SRY-gen tot expressie en dit zorgt ervoor dat SSC gaan differentiëren tot (pre)
SEX genotypes #X #Y Fenotype sertoli cellen. EN die:
46,XX 2 0 vrouw
produceren AMH (anti-Mülleriam hormone) & MIS (Mülleriam inhibiting substance)
45,X0 1 0 vrouw
= thurner syndroom produceren Rete Testis (dunwandige kanalen)
46, XY 1 1 Man vorming van testis Cords (tijdens pubertijd vormen ze tubuli seminiferi)
47, XXY 2 1 Man
Klinefelter syndroom
Conclusie, als je geen Y-chromosoom hebt dan is fenotype een vrouw en als je 1 Y hebt dan is het man.
AMH gaat binden op zijn receptor type II op cellen rondom ductus paramesonefricus
1 gen bepaalt de cascade= SRY-Gen (Seks-determining region of the Y chromosoom) Het gevolg is dat de ductus paramesonefricus /kanaal van Muller wordt afgebroken en er
blijft de utriculus prostaticus (urinebuis in prostaat) en de appendix testis (week 8-10)
DE 6 eerste weken, zien we weinig verschil tussen man en vrouw
= AMBISEXUELE/BIPOTENTIELE/INDIFERENTE fase (ook als er een ander genotype is)
SEKS-genotype is bepalend voor Gonadale seks (TESTIS/OVARIA); die bepaalt alle interne/externe
karakteristieke voor seksuele ontwikkeling.
De ontwikkeling van de Gonadale SEKS start rond 4de week:
Het start met het arriveren v/d Primordiale Kiemcellen (PKC) in het Intermediare mesoderm
=Nefrotoon (waar de Coeloom Epitheelcellen (CE) zich bevinden & ductus mesonefricus (gang van
Wolf. En er is nog Ductus paramesonefricus (kana al v Müller gevormd bij week 6) Testis cords: structuur: PKC die omgeven worden door sertoli cellen.
(in andere woorden PKC migreren van dooierzak naar de wand van het darmkanaal en van het Invloed ervan is dat de PKC stoppen in de mitose (ze gaan niet meer delen) + meiose wordt
niet gestart (pas bij de pubertijd gaan de testis cords differentiëren tot tibuli seminiferi
darmkanaal via het mesenterium naar de dorsale lichaamswand.)
en PKC worden spermatogonia en die gaan verder Mitose en Meiose overgaan,
spermatogenese)
Wanneer de PKC toekomen in CE, gaat de CE profileren (verdikken)
CE+PKC= primitieve gonaden= geslachtstrengenCE-cellen gaan differentiëren tot somatische
supportcellen (SSC) en die gaan de PKC investeren (ondersteunen en voeden)
WEEK 9-10: Foetale Leydig cellen
Vanuit de Coeloom Epitheel cellen hebben we SSC, maar ook interstitiële stromale cellen. Die zullen
onder invloed van sertolicellen een aantal zaken produceren
DHH (desert hedhehog) en die bindt aan PTCH1
PDGFa en die bindt aan PDGFRa
En hierdoor zullen foetale leydigcellen ontstaan
Leydig cellen zullen starten met productie van testosteron (week 14-18), dat zorgt ervoor dat ductus
mesonefricus zich verder ontwikkelt tot
Epididymis,
Vas Deferens (zaadkanaal), grootste deel van differentiatie
Vesicula seminalis (zaadblaasje),
Ductus ejaculatoris,
Vermannelijking van het brein
= Week 8-12
1 2
, De afbeelding kan niet worden weergegeven.
TESTOSTERON wordt ook onder invloed van 5a-reductase omgevormd naar DHT (dehydro WEEK 7: bij vrouwelijk ontwikkeling
testosteron): zorgt voor vorming van PENIS, URETHRZ, SCROTUM, AFDALEN TESTIS EN PROSTAAT
SSC zoner de aanwezigheid van SRY-gen. Waardoor PKC kunnen zich verder ontwikkelen en Mitose
maand 4
doen om oögonia te vormen, maar ook Meiose: hierdoor worden primaire oöcyten gevormd. Meiose
wordt bij Profase I geblokkeerd.
Weg van sperma Onder invloed van de primaire Oöcyten gaan de SSC aanleiding geven tot Follikel cellen te
Testis cords: geeft aanleiding tot tubuli seminiferi, de gameten gaan via Rete Testis (kanaaltjes differentiëren. En die gaan de primaire oöcyt om cirkelen.
uit Sertoli cellen) door naar Ductuli efferentes (komen uit tubulus mesonefricus) [komt van de De follikel cellen:
tubulus mesonefricus; heb je de epigemtralis en daarvan heb je in 9e week 5-12 die in contact me
Rete testis en rond 3de maand is er dan fusie tot Ductuli efferentes] nadat de zaadzellen de Gaan gn AMH produceren. De ductus paramesonefricus gaat verder ontwikkelen om de
ductuli efferentes zijn gepasseerd, komen ze toe tot de epidermis (afgeleid ductus mesonefricus), oviduct/eileider te vormen, Baarmoeder/Uterus en Bovenkant van de vagina
vervolgens hebben we Vas Deferens en nadien Vesicula seminalis en ductus ejaculatous. In plaats van Leydig cellen, zullen er Thecacellen gevormd worden.
Weinig testosteron aanmaak, hierdoor Ductus Mesonefricus; gaat afbreken en er blijven
deeltjes over
Epoöphoron, paroöphoron en cysten van Gärtner
Ce dessin montre ce qui se
forme onder invloed van
testosteron
3 4
,De afbeelding kan niet worden weergegeven.
Bij mannelijke ontwikkeling
Bij mannen ontwikkelt de urethrale groeve zich tot de penis-urethra en de labioscrotale zwellingen
Vorming van geslachtsorganen vormen het scrotum.
De vroege ontwikkeling van de uitwendige geslachtsdelen is gelijkaardig in mannen en vrouwen.
5e week naar 6e week is er een scheur van membrana cloacalis.
Connaitre le dessin!!! Fallus gaat zich verlengen en de urethrale plooien groeien naar elkaar toe en fuseren aan de middelijn
om de urethrale groeve om te zetten in buisvormige penis-urethra. Vaste urethea plaat gaat groeien
tot de eikel.
We gaan hier in midden doorsnijden
Hier dwarse doorsnede (verschillende stadia)
Als dit niet goed verloopt kan het voor opening zorgen
Week 5 en als je plast kan het door die opening gaan.
Urogenitale plooien ontwikkelen aan elke kant van de urethrale plaat door een expansie van het =(hypospadia)
mesoderm onder het ectoderm. Onderaan maken deze plooien contact en sluiten ze zich aan bij de
Afwijking waarbij de plasbuis van mannen niet uitmondt aan de
genitale tuberculum.
top van de penis, maar aan de onderkant van de eikel of zelfs
halverwege of aan de basis van de penis.
Week 6
Er vormt zich een urethrale groeve langs de ventrale zijde van de genitale tuberculum. De urethrale
groeve wordt gevormd uit de uitbreidingen van de urethrale plaat en de urogenitale plooien.
Vrouwelijk ontwikkeling
Van week 6 naar 7: septum urorectale gaat verder ingroeien en vormt perineum. Vorming van de
anus. (nog steeds weinig verschil tussen man &vrouw) Bij vrouwen wordt de genitale tuberculum niet langer en fuseren de labioscrotale en urethrale
plooien niet. (dit door de afwezigheid van dihydrotestosteron)
Tuberculum genitale/fallus is beneden geplooiden dit zal clitoris vormen
(uit urethrale plooi
Uit labio scrotale wallen
PKC hebben verschillende stadia
Initiatie: transcriptie-factor OCT4 (POUSF1)
INDUCTIE: WHt3 en BMP4 uit trofoblasten (uit genen BLIMP1 en PRDM14)
5 6
, Disorders of sex development (Pseudohermafroditisme)
Genetisch en gonadale sex discordant met andere geslachtskenmerken: FISH analyse doen om de DNA te zien. (Fluorescente in situ hybridisatie)
Oorzaak is meestal abnormale sexhormoon niveaus of fouten in de sexhormoonreceptor Maakt het mogelijk om DNA-sequen4es van enkele kilobasen te detecteren en lokaliseren in
chromosoom(en).
Mannelijke pseudohermafroditisme 46, XY, DSDs =
Vereist voorafgaande kennis omtrent welke DNA-sequen,e moet worden getest, zodat een geschikte
Deficiëntie bij werking van testosteron (gn productie ervan)
specifieke probe kan worden gemaakt.
Dit leidt iemand met testes (in abdomen) maar ook met vrouwelijke externe genitalia
Zo weten we welke Chromosomen er zijn in en je weet of het een jonge is of een meisje genetisch.
(Kan bv als meisje opgevoed van bij de geboorte, maar door afwezigheid van androgeen
Door dit te doen om X of Y chromosoom.
effect op hersenen, ook psychologische vrouwelijk & stemt overeen met uiterlijk)
_________________________________________________________________________________
Gn menstruatie door afwezigheid van de uterus.
Andere vorm waar de receptor nog gedeeltelijk werkt is = Ambigue Genitalia
= persoon met kleine penis en testes. We weten niet of het een meisje/jongen is
VB2; afwezigheid van DHT door 5a-reductase deficiëntie
Testes, gangen van Wolf
penoscrotale hypospadia’s en genitalia lijken vrouwelijk
Psychologische; vaak mannelijk (testosteron op hersenen)
Pubertijd; hoge testosteron waardoor externe genitalia ontwikkelen in mannelijke richting
Worden dus als jongens gezien en testes niet verwijderd.
Vrouwelijke pseudohermafroditisme 46, XX; DSDs =
Ovaria, maar met vermannelijkte externe genitalia/gemasculiniseerd.
Door abnormale invloed van androgenen of congenitale bijnieuschorshyperplasie
VB kan zorgen voor vorming van een scrotum-achtige structuur, partiële fusie van de urogenitale
plooien en partiele uitgroei van het tuberculum genitale
Turner syndroom 45, X primair hypogonadisme (in de nek vocht ophooping bij foetus)
Geen SRY, zal dus als vrouw ontwikkelen
Ovaria ontwikkelen maar gaat degenereren: gn normale menstruele cyclus, niet vruchtbaar, te kort
oestrogeenproductie, secundaire geslachtskenmerken blijven uit.
47, XXY Klinefelter syndroom ook een primair hypogonadisme
(hypothalamus en hypofyse zijn normaal, produceren hoge conc gonadotrofines, maar gonaden
reageren niet met een verhoogde productie van sexsteroiden.
Ontwikkelen als mannelijke embryo, Falen van de Leydigcellen; Bij pubertijd onvoldoende
testosteron productie.
Hierdoor secundaire geslachtskenmerken kunnen onvolledig ontwikkelen, testes nemen niet
toe tijdens pubertijd.
(Kan leiden tot AZOOSPERMIE : gn zaadcellen og OLIGOSPERMIE: weinig zaadcellen)
Gynaecomastie bij sommige patiënten (borsten bij de man)
Eunuchoidisme; hoge stem, minder baard, mindere lengte groei enz
7 8
