Samenvatting sociale psychologie
Inhoudstafel:
1. H1 - Inleiding
2. H4 – Sociale perceptie
3. H5 – Sociale beïnvloeding
4. H9 – Andere helpen
5. H10 – Agressie
6. H12 – Groepsprestaties
7. H13 – Stereotypen, vooroordelen en discriminatie
8. H14 – Multiculturele wereld en diversiteit
9. H15 – Diversiteit
Les 1 - HOOFDSTUK 1: Inleiding
1. DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
“Social animal” –> Verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in hun
situaties. We zijn heel de tijd bezig met het observeren van anderen en hun gedrag te analyseren. We
hebben een grote interesse in anderen => bv: kijken naar temptation island
2. SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
2.1 DEFINITIE VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
DEF = “Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten,
gevoelens, motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid
van anderen en hoe wij zelf een invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en
zich gedragen”
➔ Wetenschappelijke studie: sociaalpsychologen hanteren vaak experimenten en
gevalideerde vragenlijsten als basis van de wetenschappelijke kennis.
➔ Gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen: sociale psychologie richt zich op de
manier waarop het individu de sociale wereld waarneemt, begrijpt en interpreteert. Gedrag
wordt bepaald door cognitieve, affectieve en motivationele processen
Aanwezigheid van anderen: de sociale aard van het individu, hoe we met anderen omgaa
1
, 2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE VOORBEELDEN
We laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
Bv: je stapt de Overpoort binnen en ziet dat iedereen zich niet houdt aan de corona regels, je
doet gewoon mee want we laten ons beïnvloeden door anderen.
Presidentsverkiezingen Reagon VS Mondale
Reagon => verkiezingen gewonnen, was het door zijn grappigheid?=> onderzoek!
- Oneliners met reactie van de mensen (*controleconditie): beoordeling
75/100
- Zonder oneliners en wel met reactie van de mensen: 73/100
- Met oneliners zonder reactie van de mensen: 48/100
=>Resultaat: De oneliners hebben Reagon niet gered, het is de reactie van anderen dat
de grootste invloed speelde.
=> Daarom is het nu verboden voor het publiek om een reactie te geven tijdens zo een
debat
*Controleconditie: je laat de tape zoals hij was zien aan het publiek
Stanford Prison Experiment (Zimbardo)
Stellen mensen in een slechte omgeving slecht gedrag?
In de groep van 21 deelnemers wordt willekeurig gekozen wie cipier is en wie gevangene is.
De bewakers kregen de instructie om voor goede orde te zorgen, zonder hierbij geweld te
gebruiken.
=> Resultaat: bewakers gedroegen zich steeds wreder en haalden er plezier uit de
gevangenen te treiteren
=> Na 36 uur werd al een eerste gevangene vrijgelaten; vertoonde tekenen van
depressie
=> Na de zesde dag waren de gevangenen zo overstuur dat het onderzoek
vroegtijdig werd stopgezet
=> geen betrouwbaar onderzoek: Zimbardo had de bewaker aangezet om hun taak
met de nodige hardheid uit te voeren=>MAAR: alle andere cipiers lieten het allemaal
gebeuren, ze zijn opgeslokt in de situatie
2
, 2.3 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
Sociologie = Studie van groepsfactoren (het gaat hier over de institutie/maatschappelijke
structuren, psychologie gaat juist over het individu)
• Multilevel analyses: het nagaan van de effecten van variabelen op
groepsniveau en op individueel niveau via enkele analyses
Persoonlijkheidspsychologie = Studie van *cross-situationele stabiliteit tussen individuen. Er
is in meerdere situaties slechts één bron van gedrag, de persoon zelf. (Bv: meten van schaamte
in verschillende situaties)
sociale psychologie: cross-individuele consistentie, hoe hebben situaties impact op
personen, ondanks hun verschillende persoonlijkheden. (Het gedrag ligt aan de situatie)
=> De sociale psychologie en persoonlijkheidspsychologie vullen elkaar prima aan (=
complementaire theorie)? Een invloedrijke stroming binnen dit verband is het
interactionisme.
Interactionsime = Een stroming die de nadruk legt op het feit dat er een dynamische
wisselwerking is tussen individuele verschillen en de situatie.
- Zwakke situaties beïnvloeden het gedrag slechts matig
• Bv: In een wachtzaal kan je kiezen of je met iemand een praatje
doet, hangt af van je introvertie
- Sterke situaties geven op een meer dwingende wijze een richting aan het
gedrag
• Bv: In het auditorium is iedereen muisstil, ook al zijn ze
introvert/extravert
2.4 ANDERE PSYCHOLOGISCHE DOMEINEN
Andere psychologische domeinen en een voorbeeld van een onderzoeksvraag omtrent
‘pestgedrag’
Klinische psychologie: proberen personen met psychische problemen of stoornissen te
begrijpen en te behandelen.
Bv: ‘Welke therapie helpt om pestgedrag te reduceren?’
Cognitieve psychologie: bestudeert mentale processen die betrekking hebben op
infoverwerking
Bv: ‘Worden stimuli m.b.t. lijden geassocieerd met woorden gerelateerd aan pesten?’
Arbeids- en organisatiepsychologie: bestuderen de mens in relatie tot zijn werk en zijn
organisatie
Bv: ‘Welke maatregelen kunnen organisaties treffen tegen pesten?’
3
, 2.5 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN MENSENKENNIS
Vaak is onze mensenkennis fout over bepaalde zaken:
• Als je kinderen voor iets beloont wat ze graag doen, gaan ze die activiteit achteraf
minder uitvoeren => je zou verwachten dat ze het vaker gaan doen
• Het herhaaldelijk zien van een persoon/schilderij/gebouw zal je waardering ervoor
verhogen (mere-exposure effect)
We mogen ons niet zomaar enkel op onze mensenkennis baseren.
3. DE GESCHIEDENIS VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
De sociale psychologie heeft een lange historie maar een korte geschiedenis.
Pas begin 20ste eeuw werd er sociaalpsychologisch onderzoek verricht. In 1879 werd in Leipzig
het eerste laboratorium voor experimentele psychologie opgericht door Wilhelm Wundt.
3.1 DE BEGINJAREN VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE (1880 – 1935)
Voor de titel ‘grondlegger van de sociale psychologie’ zijn veel kandidaten.
➔ Een eerste belangrijk werk in ‘Psychologie des foules’ van Gustave Le Bon. Hij bestudeerde
het massageweld in de late 19de eeuw. Hij beschrijft dat de massa het individu een gevoel van
anonimiteit bezorgt, en dus zijn verantwoordelijkheidszin verliest. Dit werk kan de eerste
sociaalpsychologische bijdrage genoemd worden.
Het eerste sociaalpsychologische experiment is zeker van Franse afkomst, maar
onduidelijkheid door wie:
- Triplett: Vaststelling dat fietsers geneigd zijn sneller te fietsen in het bijzijn
van anderen. Om het fenomeen te bestuderen ontwierp hij een
‘competitiemachine’ (= soort vismolen waarbij ze aan een wieltje moesten
draaien zodat een touw opgewonden werd)
Stroebe toonde aan dat een Franse psycholoog Féré al eerder deze vragen
onderzocht had (1887)
- Ringelmann: Deelnemers presteren slechter wanneer ze een opdracht
samen met anderen uitvoeren. Individuen doen meer hun best als ze alleen
aan een touw staan bij touwtje rek dan wanneer ze in groep staan.
De nood aan de aparte sociaalpsychologische benadering werd duidelijk toen de eerste sociaal
psychologische handboeken verschenen door:
- Mc Dougall
- Edward Ross
- Floyd Allport => zijn opvattingen worden nog altijd algemeen aanvaard
4
Inhoudstafel:
1. H1 - Inleiding
2. H4 – Sociale perceptie
3. H5 – Sociale beïnvloeding
4. H9 – Andere helpen
5. H10 – Agressie
6. H12 – Groepsprestaties
7. H13 – Stereotypen, vooroordelen en discriminatie
8. H14 – Multiculturele wereld en diversiteit
9. H15 – Diversiteit
Les 1 - HOOFDSTUK 1: Inleiding
1. DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
“Social animal” –> Verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in hun
situaties. We zijn heel de tijd bezig met het observeren van anderen en hun gedrag te analyseren. We
hebben een grote interesse in anderen => bv: kijken naar temptation island
2. SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
2.1 DEFINITIE VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
DEF = “Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten,
gevoelens, motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid
van anderen en hoe wij zelf een invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en
zich gedragen”
➔ Wetenschappelijke studie: sociaalpsychologen hanteren vaak experimenten en
gevalideerde vragenlijsten als basis van de wetenschappelijke kennis.
➔ Gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen: sociale psychologie richt zich op de
manier waarop het individu de sociale wereld waarneemt, begrijpt en interpreteert. Gedrag
wordt bepaald door cognitieve, affectieve en motivationele processen
Aanwezigheid van anderen: de sociale aard van het individu, hoe we met anderen omgaa
1
, 2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE VOORBEELDEN
We laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
Bv: je stapt de Overpoort binnen en ziet dat iedereen zich niet houdt aan de corona regels, je
doet gewoon mee want we laten ons beïnvloeden door anderen.
Presidentsverkiezingen Reagon VS Mondale
Reagon => verkiezingen gewonnen, was het door zijn grappigheid?=> onderzoek!
- Oneliners met reactie van de mensen (*controleconditie): beoordeling
75/100
- Zonder oneliners en wel met reactie van de mensen: 73/100
- Met oneliners zonder reactie van de mensen: 48/100
=>Resultaat: De oneliners hebben Reagon niet gered, het is de reactie van anderen dat
de grootste invloed speelde.
=> Daarom is het nu verboden voor het publiek om een reactie te geven tijdens zo een
debat
*Controleconditie: je laat de tape zoals hij was zien aan het publiek
Stanford Prison Experiment (Zimbardo)
Stellen mensen in een slechte omgeving slecht gedrag?
In de groep van 21 deelnemers wordt willekeurig gekozen wie cipier is en wie gevangene is.
De bewakers kregen de instructie om voor goede orde te zorgen, zonder hierbij geweld te
gebruiken.
=> Resultaat: bewakers gedroegen zich steeds wreder en haalden er plezier uit de
gevangenen te treiteren
=> Na 36 uur werd al een eerste gevangene vrijgelaten; vertoonde tekenen van
depressie
=> Na de zesde dag waren de gevangenen zo overstuur dat het onderzoek
vroegtijdig werd stopgezet
=> geen betrouwbaar onderzoek: Zimbardo had de bewaker aangezet om hun taak
met de nodige hardheid uit te voeren=>MAAR: alle andere cipiers lieten het allemaal
gebeuren, ze zijn opgeslokt in de situatie
2
, 2.3 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
Sociologie = Studie van groepsfactoren (het gaat hier over de institutie/maatschappelijke
structuren, psychologie gaat juist over het individu)
• Multilevel analyses: het nagaan van de effecten van variabelen op
groepsniveau en op individueel niveau via enkele analyses
Persoonlijkheidspsychologie = Studie van *cross-situationele stabiliteit tussen individuen. Er
is in meerdere situaties slechts één bron van gedrag, de persoon zelf. (Bv: meten van schaamte
in verschillende situaties)
sociale psychologie: cross-individuele consistentie, hoe hebben situaties impact op
personen, ondanks hun verschillende persoonlijkheden. (Het gedrag ligt aan de situatie)
=> De sociale psychologie en persoonlijkheidspsychologie vullen elkaar prima aan (=
complementaire theorie)? Een invloedrijke stroming binnen dit verband is het
interactionisme.
Interactionsime = Een stroming die de nadruk legt op het feit dat er een dynamische
wisselwerking is tussen individuele verschillen en de situatie.
- Zwakke situaties beïnvloeden het gedrag slechts matig
• Bv: In een wachtzaal kan je kiezen of je met iemand een praatje
doet, hangt af van je introvertie
- Sterke situaties geven op een meer dwingende wijze een richting aan het
gedrag
• Bv: In het auditorium is iedereen muisstil, ook al zijn ze
introvert/extravert
2.4 ANDERE PSYCHOLOGISCHE DOMEINEN
Andere psychologische domeinen en een voorbeeld van een onderzoeksvraag omtrent
‘pestgedrag’
Klinische psychologie: proberen personen met psychische problemen of stoornissen te
begrijpen en te behandelen.
Bv: ‘Welke therapie helpt om pestgedrag te reduceren?’
Cognitieve psychologie: bestudeert mentale processen die betrekking hebben op
infoverwerking
Bv: ‘Worden stimuli m.b.t. lijden geassocieerd met woorden gerelateerd aan pesten?’
Arbeids- en organisatiepsychologie: bestuderen de mens in relatie tot zijn werk en zijn
organisatie
Bv: ‘Welke maatregelen kunnen organisaties treffen tegen pesten?’
3
, 2.5 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN MENSENKENNIS
Vaak is onze mensenkennis fout over bepaalde zaken:
• Als je kinderen voor iets beloont wat ze graag doen, gaan ze die activiteit achteraf
minder uitvoeren => je zou verwachten dat ze het vaker gaan doen
• Het herhaaldelijk zien van een persoon/schilderij/gebouw zal je waardering ervoor
verhogen (mere-exposure effect)
We mogen ons niet zomaar enkel op onze mensenkennis baseren.
3. DE GESCHIEDENIS VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
De sociale psychologie heeft een lange historie maar een korte geschiedenis.
Pas begin 20ste eeuw werd er sociaalpsychologisch onderzoek verricht. In 1879 werd in Leipzig
het eerste laboratorium voor experimentele psychologie opgericht door Wilhelm Wundt.
3.1 DE BEGINJAREN VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE (1880 – 1935)
Voor de titel ‘grondlegger van de sociale psychologie’ zijn veel kandidaten.
➔ Een eerste belangrijk werk in ‘Psychologie des foules’ van Gustave Le Bon. Hij bestudeerde
het massageweld in de late 19de eeuw. Hij beschrijft dat de massa het individu een gevoel van
anonimiteit bezorgt, en dus zijn verantwoordelijkheidszin verliest. Dit werk kan de eerste
sociaalpsychologische bijdrage genoemd worden.
Het eerste sociaalpsychologische experiment is zeker van Franse afkomst, maar
onduidelijkheid door wie:
- Triplett: Vaststelling dat fietsers geneigd zijn sneller te fietsen in het bijzijn
van anderen. Om het fenomeen te bestuderen ontwierp hij een
‘competitiemachine’ (= soort vismolen waarbij ze aan een wieltje moesten
draaien zodat een touw opgewonden werd)
Stroebe toonde aan dat een Franse psycholoog Féré al eerder deze vragen
onderzocht had (1887)
- Ringelmann: Deelnemers presteren slechter wanneer ze een opdracht
samen met anderen uitvoeren. Individuen doen meer hun best als ze alleen
aan een touw staan bij touwtje rek dan wanneer ze in groep staan.
De nood aan de aparte sociaalpsychologische benadering werd duidelijk toen de eerste sociaal
psychologische handboeken verschenen door:
- Mc Dougall
- Edward Ross
- Floyd Allport => zijn opvattingen worden nog altijd algemeen aanvaard
4
