Zorgtraject Stem – medisch deel
Prof. Jeroen Meulemans – 2024-2025
Inhoud
1 Mechanismen van ontstaan en persisteren van stemproblemen ...................................................................... 4
1.1 Ontstaan, diagnostiek en behandeling van gezondheidsproblemen (incl. stemproblemen)............................. 4
1.1.1 Wat is een stem? ...................................................................................................................................... 4
1.1.2 Stem ......................................................................................................................................................... 4
1.1.3 Kenmerken van stem: .............................................................................................................................. 4
1.1.4 Stem “stoornissen” .................................................................................................................................. 4
1.1.5 Domeinen, factoren ................................................................................................................................. 4
1.1.6 Dynamische mechanismen....................................................................................................................... 5
1.1.7 Tensegrity ................................................................................................................................................ 5
1.2 Wat verstaan wij onder een gezondheidsprobleem? Psychosociale aspecten .................................................. 6
1.2.1 Gezondheid .............................................................................................................................................. 6
1.2.2 Holistische benadering ............................................................................................................................. 6
1.2.3 Stemhandicap en psychosomatisch welbevinden .................................................................................... 7
1.2.4 Probleem vs stoornis ................................................................................................................................ 7
1.2.5 Bio-psycho-sociaal model......................................................................................................................... 8
1.2.6 Stemprobleem ......................................................................................................................................... 9
1.2.7 Psychologische cascade.......................................................................................................................... 11
1.2.8 Conclusies .............................................................................................................................................. 14
2 Zorg voor gezondheid, de mens centraal ........................................................................................................ 15
2.1 Zorgketen ....................................................................................................................................................... 15
2.2 Zorgvraag ....................................................................................................................................................... 15
2.3 Gezondheid .................................................................................................................................................... 15
2.4 WHO .............................................................................................................................................................. 15
2.4.1 Huber et al. ............................................................................................................................................ 16
2.4.2 Persoonlijke beleving ............................................................................................................................. 19
2.4.3 Gezondheidszorg en zorgen voor de gezondheid ................................................................................... 19
2.4.4 Samenwerking........................................................................................................................................ 20
3 Het verouderen van de stem .......................................................................................................................... 21
3.1 Prenatale ontwikkeling................................................................................................................................... 21
3.1.1 Perceptie van prenataal geluid ............................................................................................................... 21
3.2 De stem van een kind ..................................................................................................................................... 21
3.2.1 Ontwikkeling en groei ............................................................................................................................ 21
1
, 3.2.2 Fysisch .................................................................................................................................................... 21
3.2.3 Communicatie ........................................................................................................................................ 23
3.3 De stem van een adolescent ........................................................................................................................... 24
3.3.1 De stem .................................................................................................................................................. 24
3.3.2 De groei van de larynx ............................................................................................................................ 24
3.3.3 De mutatie van de stem ......................................................................................................................... 24
3.3.4 Kenmerken van mutatie ......................................................................................................................... 25
3.3.5 Stoornissen ............................................................................................................................................ 26
3.4 Stoornissen en behandeling bij de stem van kinderen en adolescenten ......................................................... 26
3.4.1 Stemstoornissen bij kinderen ................................................................................................................. 26
3.4.2 Therapie van stemstoornissen bij kinderen ............................................................................................ 27
3.5 De stem van een oudere ................................................................................................................................ 28
3.5.1 Veranderingen ....................................................................................................................................... 28
3.5.2 Therapie ................................................................................................................................................. 29
4 Chirurgie voor hoofd- en halstumoren .......................................................................................................... 30
4.1 Domein “hoofd-hals-tumoren”...................................................................................................................... 30
4.1.1 Definitie – pathofysiologie ..................................................................................................................... 30
4.1.2 Epidemiologie ........................................................................................................................................ 30
4.2 Behandelingsmodaliteiten: chirurgie en fotodynamische therapie ............................................................... 33
4.2.1 Verleden ................................................................................................................................................ 33
4.2.2 Status praesens/ heden ......................................................................................................................... 34
4.2.1 Principe van heelkundige behandeling ..................................................................................................... 34
4.2.2 Status praesens chirurgische behandeling................................................................................................ 34
4.2.3 Status praesens fotodynamische therapie............................................................................................. 36
4.2.4 Toekomst ............................................................................................................................................... 37
5 Anamnese ...................................................................................................................................................... 38
5.1 Inleiding: Stemprobleem ................................................................................................................................ 38
5.2 Doel anamnese .............................................................................................................................................. 38
5.3 Kwalitatief goede zorg .................................................................................................................................... 38
5.4 Wat is anamnese? .......................................................................................................................................... 38
5.5 Medische diagnostiek van stemprobleem ...................................................................................................... 38
5.6 Behandelplan ................................................................................................................................................. 38
6 Medische diagnose van dysfonie (dysfonie = stemproblematiek) ................................................................... 39
6.1 Visualisatie van de stemplooien ..................................................................................................................... 39
6.1.1 Cyclische mucosale golf .......................................................................................................................... 39
6.1.2 Visualisatie vd stemplooien ................................................................................................................... 39
6.1.3 Onderzoek van de larynx ........................................................................................................................ 39
6.1.4 Onderzoek van de mucosagolf ............................................................................................................... 40
2
, 6.2 Aanvullende onderzoeken.............................................................................................................................. 42
6.2.1 MRI 42
6.2.2 Elektromyografie .................................................................................................................................... 43
6.2.3 Gastro-oesofagoscopie .......................................................................................................................... 43
7 Neurologische stemstoornissen .................................................................................................................... 45
7.1 Zenuwstelsel .................................................................................................................................................. 45
8 Stemplooilaesies ............................................................................................................................................ 46
8.1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 46
8.1.1 Stemplooilaesies .................................................................................................................................... 46
8.1.2 Klinische classificatie van benigne larynxaandoeningen ......................................................................... 46
8.1.3 Productie van brongeluid ....................................................................................................................... 46
8.2 Organische stemstoornissen .......................................................................................................................... 46
8.3 Fonotrauma ................................................................................................................................................... 46
8.4 Constitutionele insufficiëntie ......................................................................................................................... 47
9 Fonochirurgie ................................................................................................................................................. 50
9.1 Wat is fonochirurgie? ..................................................................................................................................... 50
9.2 Van larynxfunctie naar fonochirurgie ............................................................................................................. 50
9.2.1 Wanneer moet je een ingreep doen? ..................................................................................................... 50
9.2.2 Wat ga je doen tijdens de ingreep? ........................................................................................................ 50
9.3 Vormen van fonochirurgie.............................................................................................................................. 51
9.3.1 Endolaryngeale microchirurgie............................................................................................................... 51
9.3.2 Laryngeale framework chirurgie (LFS) .................................................................................................... 54
9.3.3 Botulinetoxine injectie ........................................................................................................................... 57
9.3.4 Verhoogde injectie ................................................................................................................................. 58
9.3.5 Laryngeale reïnnervatie.......................................................................................................................... 58
10 Laryngectomie ............................................................................................................................................... 59
10.1 Laryngeale tumoren ...................................................................................................................................... 59
10.2 Partiële laryngectomie ................................................................................................................................... 60
10.3 Totale laryngectomie (TL) ............................................................................................................................... 60
10.3.1 Totale laryngofaryngectomie.................................................................................................................. 60
10.3.2 Uitzaaiingen ........................................................................................................................................... 61
10.3.3 Laryngeale functies ................................................................................................................................ 61
10.3.4 Ademhaling/ruiken na totale laryngectomie .......................................................................................... 61
10.3.5 Slikken na totale laryngectomie ............................................................................................................. 61
10.3.6 Spreken .................................................................................................................................................. 62
10.3.7 Tracheostomiezorg................................................................................................................................. 65
10.3.8 Logopedische behandeling ..................................................................................................................... 67
3
, 1 Mechanismen van ontstaan en persisteren van stemproblemen
1.1 Ontstaan, diagnostiek en behandeling van gezondheidsproblemen (incl. stemproblemen)
1.1.1 Wat is een stem?
• Brodnitz: “Stem is meer dan een mechanisch of akoestisch fenomeen. Het is een spiegel van de persoonlijkheid,
een persoonlijkheidsdrager, een drager van stemmingen en emoties, een sleutel tot neurotische en psychotische
neigingen”.
• Morrison: “Het hele lichaam is een stembandinstrument en niet alleen de stembanden.”
• Je hebt een stem Je bent je stem
o Je stem is een deel van je eigen identiteit -> wnr je die verliest, is dat psychologisch zwaar
1.1.2 Stem
• Resultaat van individuele mogelijkheden in interactie met de omgeving
o Ied heeft bep stem die mogelijkheden heeft, die mogelijkheden zijn interindividueel versch
o We mogen de stem nooit los zien -> stem interageert met omgeving, dus niet allee kijken nr de stem maar
ook nr de omgeving (stembelasting enzo)
• Instrument voor orale communicatie
• Orale communicatie: dynamische en geadapteerde interactie tussen mens en omgeving
o Dynamisch: de stem moet continu wisselen tussen versch omgevingen
o Geadapteerd: we moeten onze stem aanpassen aan de context en interactie met de omgeving
1.1.3 Kenmerken van stem:
• Stem is veel meer dan akoestisch of mechanisch instrument
o Weerspiegeling van emoties
• Alle aspecten van stem zijn belangrijk
1.1.4 Stem “stoornissen”
• Geen consensus over terminologie/classificatie van stemproblemen, maar elk handboek bevat eigen interpretatie
• Kan dus tot verwarring leiden
• Vb.: Term “functioneel” wordt op verschillende manieren gebruikt:
o Slecht stemgebruik
o Eerder iets psychogeen
Belangrijk om zelf te interpreteren en om samen met patiënt te kijken naar mogelijkheden.
1.1.5 Domeinen, factoren
Stemproblemen moet men multidisciplinair en holistisch benaderen
Deze factoren spelen allemaal een rol bij de stem
Wij kijken vooral nr het somatisch: is er iets mis met de structuur vd stembanden (poliep, cyste, wratten, tumor, …)
Niet alleen het somatische dat de stel gaat beinvloeden/bepalen, ook het psychologische bvb -> stressniveau,
emoties
Ook het sociale speelt een rol: reactie met de omgeving, omgevingsfactoren
Economisch: van stem afhankelijk zijn voor levensonderhoud (zoals bv wnr je job leerkracht is) -> stem gaat veel
belangrijker zijn
…
• Voor Biopsychosociaal model: “gezondheid wordt enkel en alleen bepaald door de aan- of afwezigheid van een
4
Prof. Jeroen Meulemans – 2024-2025
Inhoud
1 Mechanismen van ontstaan en persisteren van stemproblemen ...................................................................... 4
1.1 Ontstaan, diagnostiek en behandeling van gezondheidsproblemen (incl. stemproblemen)............................. 4
1.1.1 Wat is een stem? ...................................................................................................................................... 4
1.1.2 Stem ......................................................................................................................................................... 4
1.1.3 Kenmerken van stem: .............................................................................................................................. 4
1.1.4 Stem “stoornissen” .................................................................................................................................. 4
1.1.5 Domeinen, factoren ................................................................................................................................. 4
1.1.6 Dynamische mechanismen....................................................................................................................... 5
1.1.7 Tensegrity ................................................................................................................................................ 5
1.2 Wat verstaan wij onder een gezondheidsprobleem? Psychosociale aspecten .................................................. 6
1.2.1 Gezondheid .............................................................................................................................................. 6
1.2.2 Holistische benadering ............................................................................................................................. 6
1.2.3 Stemhandicap en psychosomatisch welbevinden .................................................................................... 7
1.2.4 Probleem vs stoornis ................................................................................................................................ 7
1.2.5 Bio-psycho-sociaal model......................................................................................................................... 8
1.2.6 Stemprobleem ......................................................................................................................................... 9
1.2.7 Psychologische cascade.......................................................................................................................... 11
1.2.8 Conclusies .............................................................................................................................................. 14
2 Zorg voor gezondheid, de mens centraal ........................................................................................................ 15
2.1 Zorgketen ....................................................................................................................................................... 15
2.2 Zorgvraag ....................................................................................................................................................... 15
2.3 Gezondheid .................................................................................................................................................... 15
2.4 WHO .............................................................................................................................................................. 15
2.4.1 Huber et al. ............................................................................................................................................ 16
2.4.2 Persoonlijke beleving ............................................................................................................................. 19
2.4.3 Gezondheidszorg en zorgen voor de gezondheid ................................................................................... 19
2.4.4 Samenwerking........................................................................................................................................ 20
3 Het verouderen van de stem .......................................................................................................................... 21
3.1 Prenatale ontwikkeling................................................................................................................................... 21
3.1.1 Perceptie van prenataal geluid ............................................................................................................... 21
3.2 De stem van een kind ..................................................................................................................................... 21
3.2.1 Ontwikkeling en groei ............................................................................................................................ 21
1
, 3.2.2 Fysisch .................................................................................................................................................... 21
3.2.3 Communicatie ........................................................................................................................................ 23
3.3 De stem van een adolescent ........................................................................................................................... 24
3.3.1 De stem .................................................................................................................................................. 24
3.3.2 De groei van de larynx ............................................................................................................................ 24
3.3.3 De mutatie van de stem ......................................................................................................................... 24
3.3.4 Kenmerken van mutatie ......................................................................................................................... 25
3.3.5 Stoornissen ............................................................................................................................................ 26
3.4 Stoornissen en behandeling bij de stem van kinderen en adolescenten ......................................................... 26
3.4.1 Stemstoornissen bij kinderen ................................................................................................................. 26
3.4.2 Therapie van stemstoornissen bij kinderen ............................................................................................ 27
3.5 De stem van een oudere ................................................................................................................................ 28
3.5.1 Veranderingen ....................................................................................................................................... 28
3.5.2 Therapie ................................................................................................................................................. 29
4 Chirurgie voor hoofd- en halstumoren .......................................................................................................... 30
4.1 Domein “hoofd-hals-tumoren”...................................................................................................................... 30
4.1.1 Definitie – pathofysiologie ..................................................................................................................... 30
4.1.2 Epidemiologie ........................................................................................................................................ 30
4.2 Behandelingsmodaliteiten: chirurgie en fotodynamische therapie ............................................................... 33
4.2.1 Verleden ................................................................................................................................................ 33
4.2.2 Status praesens/ heden ......................................................................................................................... 34
4.2.1 Principe van heelkundige behandeling ..................................................................................................... 34
4.2.2 Status praesens chirurgische behandeling................................................................................................ 34
4.2.3 Status praesens fotodynamische therapie............................................................................................. 36
4.2.4 Toekomst ............................................................................................................................................... 37
5 Anamnese ...................................................................................................................................................... 38
5.1 Inleiding: Stemprobleem ................................................................................................................................ 38
5.2 Doel anamnese .............................................................................................................................................. 38
5.3 Kwalitatief goede zorg .................................................................................................................................... 38
5.4 Wat is anamnese? .......................................................................................................................................... 38
5.5 Medische diagnostiek van stemprobleem ...................................................................................................... 38
5.6 Behandelplan ................................................................................................................................................. 38
6 Medische diagnose van dysfonie (dysfonie = stemproblematiek) ................................................................... 39
6.1 Visualisatie van de stemplooien ..................................................................................................................... 39
6.1.1 Cyclische mucosale golf .......................................................................................................................... 39
6.1.2 Visualisatie vd stemplooien ................................................................................................................... 39
6.1.3 Onderzoek van de larynx ........................................................................................................................ 39
6.1.4 Onderzoek van de mucosagolf ............................................................................................................... 40
2
, 6.2 Aanvullende onderzoeken.............................................................................................................................. 42
6.2.1 MRI 42
6.2.2 Elektromyografie .................................................................................................................................... 43
6.2.3 Gastro-oesofagoscopie .......................................................................................................................... 43
7 Neurologische stemstoornissen .................................................................................................................... 45
7.1 Zenuwstelsel .................................................................................................................................................. 45
8 Stemplooilaesies ............................................................................................................................................ 46
8.1 Inleiding ......................................................................................................................................................... 46
8.1.1 Stemplooilaesies .................................................................................................................................... 46
8.1.2 Klinische classificatie van benigne larynxaandoeningen ......................................................................... 46
8.1.3 Productie van brongeluid ....................................................................................................................... 46
8.2 Organische stemstoornissen .......................................................................................................................... 46
8.3 Fonotrauma ................................................................................................................................................... 46
8.4 Constitutionele insufficiëntie ......................................................................................................................... 47
9 Fonochirurgie ................................................................................................................................................. 50
9.1 Wat is fonochirurgie? ..................................................................................................................................... 50
9.2 Van larynxfunctie naar fonochirurgie ............................................................................................................. 50
9.2.1 Wanneer moet je een ingreep doen? ..................................................................................................... 50
9.2.2 Wat ga je doen tijdens de ingreep? ........................................................................................................ 50
9.3 Vormen van fonochirurgie.............................................................................................................................. 51
9.3.1 Endolaryngeale microchirurgie............................................................................................................... 51
9.3.2 Laryngeale framework chirurgie (LFS) .................................................................................................... 54
9.3.3 Botulinetoxine injectie ........................................................................................................................... 57
9.3.4 Verhoogde injectie ................................................................................................................................. 58
9.3.5 Laryngeale reïnnervatie.......................................................................................................................... 58
10 Laryngectomie ............................................................................................................................................... 59
10.1 Laryngeale tumoren ...................................................................................................................................... 59
10.2 Partiële laryngectomie ................................................................................................................................... 60
10.3 Totale laryngectomie (TL) ............................................................................................................................... 60
10.3.1 Totale laryngofaryngectomie.................................................................................................................. 60
10.3.2 Uitzaaiingen ........................................................................................................................................... 61
10.3.3 Laryngeale functies ................................................................................................................................ 61
10.3.4 Ademhaling/ruiken na totale laryngectomie .......................................................................................... 61
10.3.5 Slikken na totale laryngectomie ............................................................................................................. 61
10.3.6 Spreken .................................................................................................................................................. 62
10.3.7 Tracheostomiezorg................................................................................................................................. 65
10.3.8 Logopedische behandeling ..................................................................................................................... 67
3
, 1 Mechanismen van ontstaan en persisteren van stemproblemen
1.1 Ontstaan, diagnostiek en behandeling van gezondheidsproblemen (incl. stemproblemen)
1.1.1 Wat is een stem?
• Brodnitz: “Stem is meer dan een mechanisch of akoestisch fenomeen. Het is een spiegel van de persoonlijkheid,
een persoonlijkheidsdrager, een drager van stemmingen en emoties, een sleutel tot neurotische en psychotische
neigingen”.
• Morrison: “Het hele lichaam is een stembandinstrument en niet alleen de stembanden.”
• Je hebt een stem Je bent je stem
o Je stem is een deel van je eigen identiteit -> wnr je die verliest, is dat psychologisch zwaar
1.1.2 Stem
• Resultaat van individuele mogelijkheden in interactie met de omgeving
o Ied heeft bep stem die mogelijkheden heeft, die mogelijkheden zijn interindividueel versch
o We mogen de stem nooit los zien -> stem interageert met omgeving, dus niet allee kijken nr de stem maar
ook nr de omgeving (stembelasting enzo)
• Instrument voor orale communicatie
• Orale communicatie: dynamische en geadapteerde interactie tussen mens en omgeving
o Dynamisch: de stem moet continu wisselen tussen versch omgevingen
o Geadapteerd: we moeten onze stem aanpassen aan de context en interactie met de omgeving
1.1.3 Kenmerken van stem:
• Stem is veel meer dan akoestisch of mechanisch instrument
o Weerspiegeling van emoties
• Alle aspecten van stem zijn belangrijk
1.1.4 Stem “stoornissen”
• Geen consensus over terminologie/classificatie van stemproblemen, maar elk handboek bevat eigen interpretatie
• Kan dus tot verwarring leiden
• Vb.: Term “functioneel” wordt op verschillende manieren gebruikt:
o Slecht stemgebruik
o Eerder iets psychogeen
Belangrijk om zelf te interpreteren en om samen met patiënt te kijken naar mogelijkheden.
1.1.5 Domeinen, factoren
Stemproblemen moet men multidisciplinair en holistisch benaderen
Deze factoren spelen allemaal een rol bij de stem
Wij kijken vooral nr het somatisch: is er iets mis met de structuur vd stembanden (poliep, cyste, wratten, tumor, …)
Niet alleen het somatische dat de stel gaat beinvloeden/bepalen, ook het psychologische bvb -> stressniveau,
emoties
Ook het sociale speelt een rol: reactie met de omgeving, omgevingsfactoren
Economisch: van stem afhankelijk zijn voor levensonderhoud (zoals bv wnr je job leerkracht is) -> stem gaat veel
belangrijker zijn
…
• Voor Biopsychosociaal model: “gezondheid wordt enkel en alleen bepaald door de aan- of afwezigheid van een
4
