Silke Putzeys Vrijetijdsstudies 2025
Vrijetijdsstudies
Inleiding
Actualiteit = trend in vrije tijd?
1936 = sleutelmoment in de vrijetijdsgeschiedenis. In frankrijk werd in 1936 onder
het linkse Front Populaire-bewind (regering van Léon Blum) een belangrijke sociale
maatregel ingevoerd:
- La loi sur les congés payés = betaalde vakantie/verlof
- Werknemers kregen recht op 2 weken betaalde vakantie per jaar, voor het
eerst in de geschiedenis
888-principe (1921)= mensen hebben recht op 8u werk, 8u slaap, 8u vrije tijd, dit
idee stond heel centraal. Dit was het ideaalbeeld van een evenwichtige dagindeling.
Het idee van tijds(beleid) gaat veel terugkomen (3 B)
o Beschikbaarheid = Hoeveel vrije tijd iemand heeft of kan indelen
(trend om meer smartphones te gebruiken op scholen en in het
algemeen… (continue geconecteerd) dus deconnectie soms)
Fragmentarisatie van tijdsgebruik = de manier waarop tijd in de moderne
samenleving steeds meer wordt opgedeeld in korte, losstaande stukken, waardoor
lange, aangeengesloten periodes van rust, werk of VT zeldzamer worden.
- Verbrokkeling van onze dagelijkse tijdsbesteding in steeds kleinere
segmenten
- Het gevolg is dat tijd minder overzichtelijk, minder aaneengeschakeld en
moeilijker te organiseren is.
- Belangrijke aspecten: onderbrekingen en afleiding door meldingen,
multitasking enz… flexibilisering van werk (onregelmatige uren, thuiswerk),
zorgarbeid en werk combineren (zorgtaken en werk wisselen elkaar af),
verschillende tijdsritmes in samenleving (tweeverdieners…)
Cultural lag (Ogburn) = in ons gedrag hinken we achterop wat de technologie al
beschikbaar is, we worden er toe verplicht (denk aan toledo authenticator)
- De maatschappij verandert snel, maar de normen, waarden, wetten of
gewoonten (= ons gedrag) passen zich langzamer aan (te traag)
Slow beweging = een beweging continue in de samenleving, tegenbeweging die in
deze samenleving aanwezig is. Verlangzaming
- Slow culture = slow reading, food, fitness, movie langzamer
1
,Silke Putzeys Vrijetijdsstudies 2025
- Slow/escape = ze willen disconnected zijn (bv: stiltehuis KUL, stiltewagons
NMBS)
o Deconnectie = je (tijdelijk) losmaken van technologie, digitale media
of sociale verplichtingen, om rust, focus of balans te vinden
Minder stress
Meer aandacht voor jezelf of je omgeving
Betere slaap en concentratie
Tegenreactie op constante online beschikbaarheid
- Slow travel = nieuwe reistrend, calmcation (meer op 1 plaats blijven, geen
maand weg, eigen tuin)
Overtoerisme = dit is een trend, Het kantelpunt wanneer te veel toeristen een
bepaalde bestemming bezoeken ten koste van de lokale bevolking, natuurlijke
hulpbronnen, historische bezienswaardigheden en dieren in het wild. Té druk! vb:
Barcelona, Venetië, Brugge, Amsterdam, Tokyo, Praag,… staat niet los van 3 zaken
- Toeristificatie = we gaan iets toeristisch maken, tot een toeristisch product
omtoveren vb: siderunning, lopen door de stad Lier met een loopgids
- Toerismefobie = gehad met de toeristen, weg, gedaan, dit is onze plek!
Mensen die daar wonen willen het enkel voor hun. Negatieve houding/angst
van lokale bewoners tegenover massatoerisme.
o Prijzen stijgen (huur, horeca)
o Overlast (drukte, lawaai)
- Gentrificatie = Betekent dat een bepaalde plek/ruimte sociaal
opgewaardeerd is, binnen grootstad is er sprake van verloedering. Hier is
het gevolg wel dat er een prijskaartje aan vast ligt. Publiek aantrekken dat
kapitaalkrachtig is. Heel sterk ruimtelijk besproken. Vb: fitnesscentrum
o mensen kunnen huizen niet meer betalen, leegstand…
o marketinggericht = selectiever zijn in wie je nog toelaat als toerist??
o Mensen die er oorspronkelijk woonden worden zo goed als weggeveegd
Glamping = glamorous camping, avontuurlijke manier vakantie te hebben maar op
een meer luxeuzere manier. Combinatie van de natuurbeleving van kamperen met
het comfort van een hotel. Je slaapt bv in sfeervolle safaritent + echt bed, boomhut
met verwarming, tiny house…
Paleoslaap = verwijst symbolisch naar een vroegere levensstijl van de mens
(rustiger, meer in harmonie met natuurlijke ritmes, zonder de druk van kloktijd of
prestatiemaatschappij)
- Pre-moderne ervaring van tijd en rust
Staycation/holystay = gewoon lekker thuisblijven, thuis op vakantie gaan, toch
overal te druk/duur, staycation is meer gefocust op thuis en omgeving dus ook nog
uitstapjes enzo (bv: lokaal museum bezoeken, wandelen in de natuur) en holystay
2
,Silke Putzeys Vrijetijdsstudies 2025
is echt voor rust/ontspanning thuis (bv: thuis op vakantie gaan lezen, koken,
zwemmen, film kijken)
- Gardenia = gewoon eigen tuin (bv: barbecue, zwemmen, ligstoel)
- Balconia = op eigen balkon verblijven
Door Corona deze trends nog meer naar voren gebracht
4 soorten tijdsblokken:
- Verplichte tijd = tijd die je moet besteden aan verplichtingen, weinig
keuzevrijheid (bv: school, werk, administratieve taken)
- Verplaatsingstijd = tijd die je onderweg bent van de ene plek naar de
andere, vaak tussenliggende tijd of als verloren tijd ervaren (bv: fietsen naar
school/werk, pendelen)
- Verzorgingstijd = tijd die je besteedt aan zorgen voor jezelf en anderen,
vaak noodzakelijk (bv: slapen, eten, douchen, kinderen verzorgen,
huishouden)
- Vrije tijd = tijd waarin je zelf kiest wat je doet, zonder externe
verplichtingen, zelfontplooiing, sociale contacten (bv: sporten, lezen, uitgaan,
netflixen)
Mnemotechniek = een geheugensteuntje of trucje dat je helpt informatie
gemakkelijker te onthouden. Het wordt vaak gebruikt bij het leren van moeilijke
woorden, lijsten, getallen, of volgordes.
- Bijvoorbeeld: ezelsbruggetje, afkortingen of acroniemen.
TOR = Tempus Omnia Revelat. De tijd onthult alles’ = idee dat tijd alle dingen aan
het licht brengt of onthult. Waarheid komt altijd uit
- De onderzoekgroep TOR aan de VUB => doel om onderzoek te voeren naar
de vrijetijdsbesteding en temporele structuren binnen de hedendaagse
maatschappij. Gebruik gemaakt van tijdsdagboek.
Rekeningoefening = hoeveel uren vrije tijd in ons leven?
- Iemand wordt 85 jaar (pensioen = 27 jaar 157680
- en mensen werken 40 jaar, 5 dagen, 8 uur (40weken) 512 uur/jaar =
143360
- Schoolcarriere = 6-18 jaar (8 uur per dag) 38 weken school 44352
- Totaal = 250 000
Les 1: intro (13/03)
Actua
Boek van Jonathan Crary 24/7 = tijdsbesef
3
, Silke Putzeys Vrijetijdsstudies 2025
Disneyficatie = gravensteen in gent dat ze waarde willen afpakken, wilde make-
over geven maar is authentieke monument weg. Pretpark vibes
Vrije tijd categoriën:
- Sport
- Media
- Jeugdwerk = jeugdbeweging, zinvolle vrije tijd, vrijwilligerswerk
- Cultuur = amateurkunst, opera, muziek
- Toerisme
Kunst?
- La persistencia de la memoria
o Tijd is relatief
o Salvador Dali (surrealist)
o Tijd lineair voorgesteld, in beleving en herinnering is het niet lineair
- Safety last
o Harold lloyd (hoog boven de grond aan een klok hangt)
o Scene geïmiteerd in Back tot he Future
o Tijdsacceleratie periode
- Modern times
o Charlie chaplin
o Film
o Kritiek op het fordisme: verlies aan individualiteit als gevolg van
monotome en anonieme industrialisatie/mechanisatie
o Fordistisch compromis: hard werken, goed verdienen zodat er
geconsumeerd kan worden (evenwicht tussen consumptie en
productie)
Stilstaan = achteruitgaan
Inspanning, snelheid, gretigheid, multitasking, more??
Zegt iets over een tijdsgeest
‘fomo’ sapiens
Fomo = Fear Of Missing Out
- Bekommernis/angst dat een interessant en/op opwindend event elers plaats
vindt, op een plaats: event waar men zelf niet is
- Alles willen meemaken
- Gevoel wordt vooral opgewekt via sociale media
- Continue op de hoogte te willen houden (continue connected) digibesitas
vs digifree
4
Vrijetijdsstudies
Inleiding
Actualiteit = trend in vrije tijd?
1936 = sleutelmoment in de vrijetijdsgeschiedenis. In frankrijk werd in 1936 onder
het linkse Front Populaire-bewind (regering van Léon Blum) een belangrijke sociale
maatregel ingevoerd:
- La loi sur les congés payés = betaalde vakantie/verlof
- Werknemers kregen recht op 2 weken betaalde vakantie per jaar, voor het
eerst in de geschiedenis
888-principe (1921)= mensen hebben recht op 8u werk, 8u slaap, 8u vrije tijd, dit
idee stond heel centraal. Dit was het ideaalbeeld van een evenwichtige dagindeling.
Het idee van tijds(beleid) gaat veel terugkomen (3 B)
o Beschikbaarheid = Hoeveel vrije tijd iemand heeft of kan indelen
(trend om meer smartphones te gebruiken op scholen en in het
algemeen… (continue geconecteerd) dus deconnectie soms)
Fragmentarisatie van tijdsgebruik = de manier waarop tijd in de moderne
samenleving steeds meer wordt opgedeeld in korte, losstaande stukken, waardoor
lange, aangeengesloten periodes van rust, werk of VT zeldzamer worden.
- Verbrokkeling van onze dagelijkse tijdsbesteding in steeds kleinere
segmenten
- Het gevolg is dat tijd minder overzichtelijk, minder aaneengeschakeld en
moeilijker te organiseren is.
- Belangrijke aspecten: onderbrekingen en afleiding door meldingen,
multitasking enz… flexibilisering van werk (onregelmatige uren, thuiswerk),
zorgarbeid en werk combineren (zorgtaken en werk wisselen elkaar af),
verschillende tijdsritmes in samenleving (tweeverdieners…)
Cultural lag (Ogburn) = in ons gedrag hinken we achterop wat de technologie al
beschikbaar is, we worden er toe verplicht (denk aan toledo authenticator)
- De maatschappij verandert snel, maar de normen, waarden, wetten of
gewoonten (= ons gedrag) passen zich langzamer aan (te traag)
Slow beweging = een beweging continue in de samenleving, tegenbeweging die in
deze samenleving aanwezig is. Verlangzaming
- Slow culture = slow reading, food, fitness, movie langzamer
1
,Silke Putzeys Vrijetijdsstudies 2025
- Slow/escape = ze willen disconnected zijn (bv: stiltehuis KUL, stiltewagons
NMBS)
o Deconnectie = je (tijdelijk) losmaken van technologie, digitale media
of sociale verplichtingen, om rust, focus of balans te vinden
Minder stress
Meer aandacht voor jezelf of je omgeving
Betere slaap en concentratie
Tegenreactie op constante online beschikbaarheid
- Slow travel = nieuwe reistrend, calmcation (meer op 1 plaats blijven, geen
maand weg, eigen tuin)
Overtoerisme = dit is een trend, Het kantelpunt wanneer te veel toeristen een
bepaalde bestemming bezoeken ten koste van de lokale bevolking, natuurlijke
hulpbronnen, historische bezienswaardigheden en dieren in het wild. Té druk! vb:
Barcelona, Venetië, Brugge, Amsterdam, Tokyo, Praag,… staat niet los van 3 zaken
- Toeristificatie = we gaan iets toeristisch maken, tot een toeristisch product
omtoveren vb: siderunning, lopen door de stad Lier met een loopgids
- Toerismefobie = gehad met de toeristen, weg, gedaan, dit is onze plek!
Mensen die daar wonen willen het enkel voor hun. Negatieve houding/angst
van lokale bewoners tegenover massatoerisme.
o Prijzen stijgen (huur, horeca)
o Overlast (drukte, lawaai)
- Gentrificatie = Betekent dat een bepaalde plek/ruimte sociaal
opgewaardeerd is, binnen grootstad is er sprake van verloedering. Hier is
het gevolg wel dat er een prijskaartje aan vast ligt. Publiek aantrekken dat
kapitaalkrachtig is. Heel sterk ruimtelijk besproken. Vb: fitnesscentrum
o mensen kunnen huizen niet meer betalen, leegstand…
o marketinggericht = selectiever zijn in wie je nog toelaat als toerist??
o Mensen die er oorspronkelijk woonden worden zo goed als weggeveegd
Glamping = glamorous camping, avontuurlijke manier vakantie te hebben maar op
een meer luxeuzere manier. Combinatie van de natuurbeleving van kamperen met
het comfort van een hotel. Je slaapt bv in sfeervolle safaritent + echt bed, boomhut
met verwarming, tiny house…
Paleoslaap = verwijst symbolisch naar een vroegere levensstijl van de mens
(rustiger, meer in harmonie met natuurlijke ritmes, zonder de druk van kloktijd of
prestatiemaatschappij)
- Pre-moderne ervaring van tijd en rust
Staycation/holystay = gewoon lekker thuisblijven, thuis op vakantie gaan, toch
overal te druk/duur, staycation is meer gefocust op thuis en omgeving dus ook nog
uitstapjes enzo (bv: lokaal museum bezoeken, wandelen in de natuur) en holystay
2
,Silke Putzeys Vrijetijdsstudies 2025
is echt voor rust/ontspanning thuis (bv: thuis op vakantie gaan lezen, koken,
zwemmen, film kijken)
- Gardenia = gewoon eigen tuin (bv: barbecue, zwemmen, ligstoel)
- Balconia = op eigen balkon verblijven
Door Corona deze trends nog meer naar voren gebracht
4 soorten tijdsblokken:
- Verplichte tijd = tijd die je moet besteden aan verplichtingen, weinig
keuzevrijheid (bv: school, werk, administratieve taken)
- Verplaatsingstijd = tijd die je onderweg bent van de ene plek naar de
andere, vaak tussenliggende tijd of als verloren tijd ervaren (bv: fietsen naar
school/werk, pendelen)
- Verzorgingstijd = tijd die je besteedt aan zorgen voor jezelf en anderen,
vaak noodzakelijk (bv: slapen, eten, douchen, kinderen verzorgen,
huishouden)
- Vrije tijd = tijd waarin je zelf kiest wat je doet, zonder externe
verplichtingen, zelfontplooiing, sociale contacten (bv: sporten, lezen, uitgaan,
netflixen)
Mnemotechniek = een geheugensteuntje of trucje dat je helpt informatie
gemakkelijker te onthouden. Het wordt vaak gebruikt bij het leren van moeilijke
woorden, lijsten, getallen, of volgordes.
- Bijvoorbeeld: ezelsbruggetje, afkortingen of acroniemen.
TOR = Tempus Omnia Revelat. De tijd onthult alles’ = idee dat tijd alle dingen aan
het licht brengt of onthult. Waarheid komt altijd uit
- De onderzoekgroep TOR aan de VUB => doel om onderzoek te voeren naar
de vrijetijdsbesteding en temporele structuren binnen de hedendaagse
maatschappij. Gebruik gemaakt van tijdsdagboek.
Rekeningoefening = hoeveel uren vrije tijd in ons leven?
- Iemand wordt 85 jaar (pensioen = 27 jaar 157680
- en mensen werken 40 jaar, 5 dagen, 8 uur (40weken) 512 uur/jaar =
143360
- Schoolcarriere = 6-18 jaar (8 uur per dag) 38 weken school 44352
- Totaal = 250 000
Les 1: intro (13/03)
Actua
Boek van Jonathan Crary 24/7 = tijdsbesef
3
, Silke Putzeys Vrijetijdsstudies 2025
Disneyficatie = gravensteen in gent dat ze waarde willen afpakken, wilde make-
over geven maar is authentieke monument weg. Pretpark vibes
Vrije tijd categoriën:
- Sport
- Media
- Jeugdwerk = jeugdbeweging, zinvolle vrije tijd, vrijwilligerswerk
- Cultuur = amateurkunst, opera, muziek
- Toerisme
Kunst?
- La persistencia de la memoria
o Tijd is relatief
o Salvador Dali (surrealist)
o Tijd lineair voorgesteld, in beleving en herinnering is het niet lineair
- Safety last
o Harold lloyd (hoog boven de grond aan een klok hangt)
o Scene geïmiteerd in Back tot he Future
o Tijdsacceleratie periode
- Modern times
o Charlie chaplin
o Film
o Kritiek op het fordisme: verlies aan individualiteit als gevolg van
monotome en anonieme industrialisatie/mechanisatie
o Fordistisch compromis: hard werken, goed verdienen zodat er
geconsumeerd kan worden (evenwicht tussen consumptie en
productie)
Stilstaan = achteruitgaan
Inspanning, snelheid, gretigheid, multitasking, more??
Zegt iets over een tijdsgeest
‘fomo’ sapiens
Fomo = Fear Of Missing Out
- Bekommernis/angst dat een interessant en/op opwindend event elers plaats
vindt, op een plaats: event waar men zelf niet is
- Alles willen meemaken
- Gevoel wordt vooral opgewekt via sociale media
- Continue op de hoogte te willen houden (continue connected) digibesitas
vs digifree
4
