ONDERZOEK EN KWALITEIT
INLEIDING EVIDENCE BASED PRACTICE
EBP – EBM
Up-to-date en beschikbare Wensen, waarden pt, cliënt, parturiënte,
onderzoeksresultaten koppel …
Kennis en ervaring van de zorgverlener
EBM nodig omwille van maatschappelijke mindshift
1. Verwachting/eis naar KWALITEITSVOLLE ZORG
Wat? “Juist handelen op de juiste manier op het juiste ogenblik in de juiste omstandigheden voor
de juiste cliënt”
2. Middelen in de gezondheidszorg beperkt nood aan efficiënt & effectief werken
3. “Iedereen zegt iets anders, naar wie moet ik luisteren?” Enorme zorgvariabiliteit zonder onderbouwing
°fouten (veiligheid!)
EBM (en de leerlijn O&K) wil een methode aanbieden om aan bovenstaande tegemoet te komen.
Een methode om dagelijkse zorgkeuzes op maat van het individu wetenschappelijk te onderbouwen.
Wat houdt de methode van EVP in/waarom is het verwerven van kennis en vaardigheden in het
wetenschappelijk onderwijs van belang voor jou, als toekomstige VV?
EBM = bottom-up approach
De start is een klinisch probleem waarvoor geen kant-en-klare oplossing is.
WO zoeken, beoordelen om een specifiek, Vergroten draagvlak
“op maat van” antwoord te bieden.
In tegenstelling tot “het gebruik/implementeren van wetenschappelijke onderzoeksresultaten”
= TOP-DOWN APPROACH WO sijpelt traag door, weinig draagvlak in de
praktijk.
Kanttekening
Is er altijd wetenschappelijk bewijs beschikbaar?
Sommige zaken zijn moeilijk te onderzoeken (ethisch)
o vb. Vaginaal bevallen na sectio? Moeten vrouwen nuchter blijven tijdens de arbeid? Is een
ziekenhuisbevalling veiliger dan een fysiologische thuisbevalling?
Is de beschikbare evidentie wel betrouwbaar?
Welke rol spelen patiëntenvoorkeuren?
Evidentie strookt niet altijd met wat patiënten vinden op het internet (“Dr Google”). Hoe gaan we
hiermee om?
Concreet: EBP = vijfstappenmethode
1. Het klinisch probleem vertalen in een (te beantwoorden) beantwoordbare vraag
1
, 2. Het efficiënt zoeken naar en selecteren van het “beste” WO
3. Kritisch beoordelen van de gevonden evidentie op methodologische kwaliteit en toepasbaarheid op het
specifieke klinisch probleem.
4. Het nemen van een beslissing op grond van de beschikbare evidence (= vraag beantwoorden)
5. Regelmatig evalueren van de kwaliteit van dit proces
6. Verspreiden van je onderzoek en informatie
STAP 1: HET KLINISCH PROBLEEM VERTALEN IN EEN (TE BEANTWOORDEN)
BEANTWOORDBARE VRAAG
Eerste onderdeel van het 5 stappenplan
Lijkt allemaal zeer abstract – maar eigenlijk gaat het over de dagelijkse praktijk die we willen
verbeteren/optimaliseren onderzoek naar doen.
Vb vroeger babybadje dagelijks, baby werd volledig ingezeept. Nu 1 dag wachten (huidsmeer (vernix)
laten intrekken
De onderzoeksvraag is de centrale drijver van een onderzoek
Het formuleren van een goede vraag is zeer belangrijk! Dit vergt veel tijd en energie! Bepaalt de richting van je
onderzoek; het soort onderzoek (komen we later op terug), zorgt voor afbakening. Gericht zoeken!
Regelmatig terugkeren naar de OV
Zonder OV kan je je onderzoek niet starten
Vraag vloeit voor uit een doelstelling dit doe je niet in 1, 2, 3
Aanloop
o Onderwerp o Onderzoeksvraag
o Probleemstelling
Inleiding van artikel lezen sluit het niet aan met OV niet verder lezen
Al die dingen staan in begin artikel
Onderwerp
Aanleiding Wat is er al over geschreven? Bestaat er al
onderzoek
Praktijkervaring
Aanbevelingen/vervolg andere onderzoeken Heldere afbakening goede oriëntatie!! (Efficiënt
zoeken!!)
Eerste verkenning
Binnen welke discipline?
Welke aspecten?
Probleemstelling
Een duidelijke probleemstelling bespreekt:
De aanleiding van het onderzoek:
o De situatie, het probleem, de onduidelijkheid m.a.w. de CONTEXT, het CONCRETE PROBLEEM en
de RELEVANTIE van het probleem.
Echter, de aanleiding van het onderzoek is niet altijd een klinisch probleem.
2
, o Je wil bv weten hoe pt iets hebben ervaren of je wil polsen naar de tevredenheid van pt.
Doelstelling
De doelstelling vloeit voort uit de probleemstelling Doelstelling = het externe doel (staat in inleiding)
= welk doel wil men bereiken met de
Doelstelling en probleemstelling moeten
resultaten van het onderzoek.
elkaar aansluiten
o Beschrijven
De doelstelling geeft aan wat de onderzoekers o Voorspellen
beogen met hun onderzoek. o Verklaren
o Evalueren
Onderzoeksvraag
= het intern doel (specifiek wat je gaat onderzoeken) Hoe weet je nu of de vraag “goed” is?
Beschrijven – voorspellen – verklaren – Een goede onderzoeksvraag is helder
evalueren geformuleerd
Beschrijft wat je onderzoekt (de inhoud van
SMART
het onderzoek)
o Specifiek – Meetbaar –
Bepaalt de methode van het onderzoek
Aanvaardbaar – Realistisch –
Tijdgebonden
Zonder richting (hypothese wel richting)
Open (bij voorkeur)
Hulp: PICO
P: patiëntengroep – populatie (doelgroep) – Iets nieuw wat men gevonden heeft
probleem o Bv. secundaire sectio
Hoe zal ik mijn groep omscrijven C: Controle (alternatief)
Waarover wil je iets zeggen
Wat is volgens mij het belangrijkste
o Bv. pasbevallen pt met pasgeboren à
alternatief om te vergelijken
terme
o Bv. geplande sectio
I: Interventie (“het nieuwe”)
O: Outcome
e
Wat is de 1 interventie/actie waar ik aan
Wat wil ik bereiken met de interventie
denk
o Bv. PP-depressie
MAAR, niet bij alle onderzoeksvragen/designs kan je het PICO-systeem gebruiken omwille van onvoldoende
informatie
Vb. wat draagt bij tot het positief ervaren van arbeid en bevalling?
Niet elk onderzoek voert een interventie uit, vergelijkt
Varianten op pico
Toevoegen OMGEVING (setting), STUDY DESIGN, TIMEFRAME, CONTEXT
o PICOS – PICOC – PICOT
SPIDER: sample, phenomenon of interest, design, evaluation, research type
PEO: population, exposure, outcome
Valkuilen bij het formuleren van onderzoeksvragen
3
, Gevaar: we willen te veel te snel onderzoeken ‘slechte’ vragen die kern verbergen
Valkuilen:
De vraag ontbreekt. De vraag is te specifiek geformuleerd.
De vraag sluit niet aan op de doelstelling. De vraag is niet eenduidig geformuleerd.
De vraag is te vaag. De vraag is niet enkelvoudig geformuleerd.
De vraag is te algemeen geformuleerd. De vraag bevat onjuiste veronderstellingen.
Zie pwp stap 1, dia 15-18 (oefeningen)
Wat betekent dit nu wanneer je een artikel leest?
Wegwijs in het onderwerp Logisch verhaal
o Introduction o Probleem – doel – vraag
o Background o Onderbouwen dat vraag terecht
Kwaliteit gesteld wordt
o Recente bronnen Meerwaarde
o Relevantie
STAP 2: HET EFFICIËNT ZOEKEN EN SELECTEREN VAN DE BESTE
EVIDENTIE/WETENSCHAPPELIJKE LITERATUUR
Waarom willen we gericht (efficiënt) zoeken?
Vandaag: (on)gevraagd continue informatiestroom = informatiejungle
+- de helft is na 5j verouderd (limiet 10j)
Daarom nood aan gericht, efficiënt en systematisch met informatie omgaan
Gelukkig zijn er meer en meer bronnen die veelheid aan wetenschappelijk onderwijs op een evidence based en
overzichtelijke manier presenteren (denk aan handboeken)
Hoe?
Systematisch = zoekstrategie bijhouden
Vb. bijhouden van een flowchart, “Pen en papier”
Doel: iemand anders moet ook tot jouw bronnen kunnen komen
Zoektermen opstellen
Vraag ontleden, vb. PICO
Engelse vertaling (Brits vs. Amerikaans): Synoniemen en aanverwante woorden zoeken (Deepl, Google
translate, AI-bots)
MeSH –termen (PubMed) / CINAHL Subject Headings
Opstellen zoektermen
Onderzoeksvraag: Is wassen-zonder-water even effectief vergeleken met een traditioneel bedbad op D1
postpartum bij parturiënten die een sectio caesarea ondergingen?
Ontleden adhv PICO-elementen
P: parturiënten die een sectio kregen D1 C: traditioneel bedbad
I: wassen zonder water
4
INLEIDING EVIDENCE BASED PRACTICE
EBP – EBM
Up-to-date en beschikbare Wensen, waarden pt, cliënt, parturiënte,
onderzoeksresultaten koppel …
Kennis en ervaring van de zorgverlener
EBM nodig omwille van maatschappelijke mindshift
1. Verwachting/eis naar KWALITEITSVOLLE ZORG
Wat? “Juist handelen op de juiste manier op het juiste ogenblik in de juiste omstandigheden voor
de juiste cliënt”
2. Middelen in de gezondheidszorg beperkt nood aan efficiënt & effectief werken
3. “Iedereen zegt iets anders, naar wie moet ik luisteren?” Enorme zorgvariabiliteit zonder onderbouwing
°fouten (veiligheid!)
EBM (en de leerlijn O&K) wil een methode aanbieden om aan bovenstaande tegemoet te komen.
Een methode om dagelijkse zorgkeuzes op maat van het individu wetenschappelijk te onderbouwen.
Wat houdt de methode van EVP in/waarom is het verwerven van kennis en vaardigheden in het
wetenschappelijk onderwijs van belang voor jou, als toekomstige VV?
EBM = bottom-up approach
De start is een klinisch probleem waarvoor geen kant-en-klare oplossing is.
WO zoeken, beoordelen om een specifiek, Vergroten draagvlak
“op maat van” antwoord te bieden.
In tegenstelling tot “het gebruik/implementeren van wetenschappelijke onderzoeksresultaten”
= TOP-DOWN APPROACH WO sijpelt traag door, weinig draagvlak in de
praktijk.
Kanttekening
Is er altijd wetenschappelijk bewijs beschikbaar?
Sommige zaken zijn moeilijk te onderzoeken (ethisch)
o vb. Vaginaal bevallen na sectio? Moeten vrouwen nuchter blijven tijdens de arbeid? Is een
ziekenhuisbevalling veiliger dan een fysiologische thuisbevalling?
Is de beschikbare evidentie wel betrouwbaar?
Welke rol spelen patiëntenvoorkeuren?
Evidentie strookt niet altijd met wat patiënten vinden op het internet (“Dr Google”). Hoe gaan we
hiermee om?
Concreet: EBP = vijfstappenmethode
1. Het klinisch probleem vertalen in een (te beantwoorden) beantwoordbare vraag
1
, 2. Het efficiënt zoeken naar en selecteren van het “beste” WO
3. Kritisch beoordelen van de gevonden evidentie op methodologische kwaliteit en toepasbaarheid op het
specifieke klinisch probleem.
4. Het nemen van een beslissing op grond van de beschikbare evidence (= vraag beantwoorden)
5. Regelmatig evalueren van de kwaliteit van dit proces
6. Verspreiden van je onderzoek en informatie
STAP 1: HET KLINISCH PROBLEEM VERTALEN IN EEN (TE BEANTWOORDEN)
BEANTWOORDBARE VRAAG
Eerste onderdeel van het 5 stappenplan
Lijkt allemaal zeer abstract – maar eigenlijk gaat het over de dagelijkse praktijk die we willen
verbeteren/optimaliseren onderzoek naar doen.
Vb vroeger babybadje dagelijks, baby werd volledig ingezeept. Nu 1 dag wachten (huidsmeer (vernix)
laten intrekken
De onderzoeksvraag is de centrale drijver van een onderzoek
Het formuleren van een goede vraag is zeer belangrijk! Dit vergt veel tijd en energie! Bepaalt de richting van je
onderzoek; het soort onderzoek (komen we later op terug), zorgt voor afbakening. Gericht zoeken!
Regelmatig terugkeren naar de OV
Zonder OV kan je je onderzoek niet starten
Vraag vloeit voor uit een doelstelling dit doe je niet in 1, 2, 3
Aanloop
o Onderwerp o Onderzoeksvraag
o Probleemstelling
Inleiding van artikel lezen sluit het niet aan met OV niet verder lezen
Al die dingen staan in begin artikel
Onderwerp
Aanleiding Wat is er al over geschreven? Bestaat er al
onderzoek
Praktijkervaring
Aanbevelingen/vervolg andere onderzoeken Heldere afbakening goede oriëntatie!! (Efficiënt
zoeken!!)
Eerste verkenning
Binnen welke discipline?
Welke aspecten?
Probleemstelling
Een duidelijke probleemstelling bespreekt:
De aanleiding van het onderzoek:
o De situatie, het probleem, de onduidelijkheid m.a.w. de CONTEXT, het CONCRETE PROBLEEM en
de RELEVANTIE van het probleem.
Echter, de aanleiding van het onderzoek is niet altijd een klinisch probleem.
2
, o Je wil bv weten hoe pt iets hebben ervaren of je wil polsen naar de tevredenheid van pt.
Doelstelling
De doelstelling vloeit voort uit de probleemstelling Doelstelling = het externe doel (staat in inleiding)
= welk doel wil men bereiken met de
Doelstelling en probleemstelling moeten
resultaten van het onderzoek.
elkaar aansluiten
o Beschrijven
De doelstelling geeft aan wat de onderzoekers o Voorspellen
beogen met hun onderzoek. o Verklaren
o Evalueren
Onderzoeksvraag
= het intern doel (specifiek wat je gaat onderzoeken) Hoe weet je nu of de vraag “goed” is?
Beschrijven – voorspellen – verklaren – Een goede onderzoeksvraag is helder
evalueren geformuleerd
Beschrijft wat je onderzoekt (de inhoud van
SMART
het onderzoek)
o Specifiek – Meetbaar –
Bepaalt de methode van het onderzoek
Aanvaardbaar – Realistisch –
Tijdgebonden
Zonder richting (hypothese wel richting)
Open (bij voorkeur)
Hulp: PICO
P: patiëntengroep – populatie (doelgroep) – Iets nieuw wat men gevonden heeft
probleem o Bv. secundaire sectio
Hoe zal ik mijn groep omscrijven C: Controle (alternatief)
Waarover wil je iets zeggen
Wat is volgens mij het belangrijkste
o Bv. pasbevallen pt met pasgeboren à
alternatief om te vergelijken
terme
o Bv. geplande sectio
I: Interventie (“het nieuwe”)
O: Outcome
e
Wat is de 1 interventie/actie waar ik aan
Wat wil ik bereiken met de interventie
denk
o Bv. PP-depressie
MAAR, niet bij alle onderzoeksvragen/designs kan je het PICO-systeem gebruiken omwille van onvoldoende
informatie
Vb. wat draagt bij tot het positief ervaren van arbeid en bevalling?
Niet elk onderzoek voert een interventie uit, vergelijkt
Varianten op pico
Toevoegen OMGEVING (setting), STUDY DESIGN, TIMEFRAME, CONTEXT
o PICOS – PICOC – PICOT
SPIDER: sample, phenomenon of interest, design, evaluation, research type
PEO: population, exposure, outcome
Valkuilen bij het formuleren van onderzoeksvragen
3
, Gevaar: we willen te veel te snel onderzoeken ‘slechte’ vragen die kern verbergen
Valkuilen:
De vraag ontbreekt. De vraag is te specifiek geformuleerd.
De vraag sluit niet aan op de doelstelling. De vraag is niet eenduidig geformuleerd.
De vraag is te vaag. De vraag is niet enkelvoudig geformuleerd.
De vraag is te algemeen geformuleerd. De vraag bevat onjuiste veronderstellingen.
Zie pwp stap 1, dia 15-18 (oefeningen)
Wat betekent dit nu wanneer je een artikel leest?
Wegwijs in het onderwerp Logisch verhaal
o Introduction o Probleem – doel – vraag
o Background o Onderbouwen dat vraag terecht
Kwaliteit gesteld wordt
o Recente bronnen Meerwaarde
o Relevantie
STAP 2: HET EFFICIËNT ZOEKEN EN SELECTEREN VAN DE BESTE
EVIDENTIE/WETENSCHAPPELIJKE LITERATUUR
Waarom willen we gericht (efficiënt) zoeken?
Vandaag: (on)gevraagd continue informatiestroom = informatiejungle
+- de helft is na 5j verouderd (limiet 10j)
Daarom nood aan gericht, efficiënt en systematisch met informatie omgaan
Gelukkig zijn er meer en meer bronnen die veelheid aan wetenschappelijk onderwijs op een evidence based en
overzichtelijke manier presenteren (denk aan handboeken)
Hoe?
Systematisch = zoekstrategie bijhouden
Vb. bijhouden van een flowchart, “Pen en papier”
Doel: iemand anders moet ook tot jouw bronnen kunnen komen
Zoektermen opstellen
Vraag ontleden, vb. PICO
Engelse vertaling (Brits vs. Amerikaans): Synoniemen en aanverwante woorden zoeken (Deepl, Google
translate, AI-bots)
MeSH –termen (PubMed) / CINAHL Subject Headings
Opstellen zoektermen
Onderzoeksvraag: Is wassen-zonder-water even effectief vergeleken met een traditioneel bedbad op D1
postpartum bij parturiënten die een sectio caesarea ondergingen?
Ontleden adhv PICO-elementen
P: parturiënten die een sectio kregen D1 C: traditioneel bedbad
I: wassen zonder water
4
