GERECHTELIJKE GENEESKUNDE
,H1 INLEIDING – BASISBEGRIPPEN
Gerechtelijke of forensische geneeskunde
Definitie volgens Zeldenrust
o “De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de geneeskundige wetenschap en ervaring ter
nadere opheldering van de gerezen rechtsvragen”
Doelstelling
o Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het achterhalen van de
waarheid via de rechterlijke macht orde en recht na te streven
Van openbare orde (<> private geneeskunde = gebaseerd op vertrouwensrelatie arts-patiënt)
o Verlies privaat karakter; mededeling aan het gerecht
Forensisch = Forum Romanum
o Gerechtelijk = voor het gerecht
Forensische geneeskunde
o Forensische pathologie = postmortem onderzoek
Een tak van de geneeskunde die wordt gebruikt voor juridische doeleinden en zich bezighoudt
met het vaststellen van de doodsoorzaak, het onderzoeken van verwondingen als gevolg van
misdrijven en nalatigheid & onderzoeken van weefselmonsters die relevant zijn voor misdrijven
o Forensische kliniek = onderzoek van de levenden
Taken wetsarts
o Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing
o Identificatie
o Onderzoek naar verwondingen (oorzaak? gevolg?) bij slachtoffers, verdachten/daders
o Onderzoek aan het lichaam
o Onderzoek naar rijgeschiktheid
o Studie van medische dossiers (beoordeling medisch
handelen)
Subspecialismen
o Toxicologie = studie van gif
o DNA-onderzoek
o Odontologie = studie van tanden Figuur 1 - links; forensisch patholoog & rechts; gerechtelijke arts
o Radiologie
o Entomologie = studie van insecten
o Anthropologie
o Psychiatrie
o …
Gerechtelijke geneeskunde, vroeger & nu
Oude Egypte: het begin van lijkschouwingen (ca. 3000 v.C.)
o Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
o Een sterke focus op medische kennis door mummificatie
o Oude Egyptische forensische tanden
,Code van Hammurabi (ca. 1754 v.C): een medisch-legalistisch systeem
o Één van de eerste sets van geschreven wetten, afkomstig uit Babylon
o Wet nummer 218; artsen die medische fouten maakten konden zwaar gestraft worden
o Voor het eerst werden juridische consequenties verbonden aan medische handeling
o Eerste gebruik van vingerafdrukken
Romeinse Rijk: het Forum Romanum en Julius Caesar (44 v.C.)
o Forensisch → Latijnse ‘forum’
o Het eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing
o De Romeinse arts Antistius identificeerde 23 messteken op Caesars lichaam, maar stelde vast dat
slechts één fataal was
o Begin van forensisch onderzoek om de doodsoorzaak te bepalen
Codex Justinianus (529 n.C.): basis voor medische wetgeving
o Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk
o Inclusie van wetten omtrent medische aansprakelijkheid
o Basis voor veel moderne rechtssystemen
Paus Innocentius III (1209): eerste verplichte medische onderzoeken
o Eerste verplichting tot medisch onderzoek bij moordzaken
o Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde
Song Ci (1186 – 1249): eerste forensisch wetenschapper
o ‘Collected Cases of Injustice Rectified’ (“Xi Yuan Ji Lu”)
o Verhaal van de vlieg op de zeis: één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op basis van observatie
Stadsarts van Bologna (1249): eerste medisch-juridische rol
o Eerste officiële arts aangesteld voor forensisch werk
o Bologna als pionier in medisch-juridische zaken
Eerste gedocumenteerde lijkopening in Wenen (1404)
o Eerste officiële lijkschouwing om doodsoorzaak vast te stellen
o Belangrijke stap voor gerechtelijke geneeskunde
o Beperking tot overwegend onderzoek van de verwondingen
Constitutio Criminalis Carolina (1532): belang van medisch bewijs in de rechtbank
o Eerste Duitse strafwet en procedure voor veroordeling van misdaden
o Geïntroduceerd door Karel V
o Bepaling van ernstige misdrijven: moord, doodslag, brandstichting, hekserij… en straffen
o Basis voor gebruik van foltering om bekentenis te verkrijgen
o Artsen moesten advies verlenen ivm. persoon sterk genoeg om foltering te ondergaan
o Deze wet bevatte de basis voor moderne forensische procedures
, Andreas Vesalius (1514 – 1564): publieke dissecties
o Voerde openbare dissecties uit
o ‘De Humani Corporis Fabrica libri septem’
o Grondlegger van de anatomie
o Basis voor de modern forensische anatomie
Ambroise Pare (1510 – 1590)
o Chirurg
o Gedetailleerde beschrijving van verwondingen en gewelddadige overlijdens
o Beschrijft effect van gewelddadige dood op de organen
o ‘Reports in Court’: over het schrijven van wettelijke verslagen in verhouding tot geneeskunde
Paul Zacchias (17e eeuw): vader van medische jurisprudentie
o Schreef ‘Quaestiones medico-legales’
o Lijfarts van paus Innocentius X en Alexander VII
o Richtte zich op juridisch aspect van geneeskunde
o Belangrijke pionier in medische jurisprudentie (= geheel van uitsptraken van rechters)
Giovanni Morgagni (1682 – 1771)
o “De Sedibus et causis morborum per anatomen indagates”
o Een van de grondleggers van de pathologie
o Prosector bij Antonio Valsalva (leerling van Malpighi)
o Autopsies en beschreef verandering van organen bij ziekte
o Standaardwerk van anatomopathologie tot in de 19e eeuw
Mathieu Orfila (1787 – 1853)
o Spans chemicus/toxicoloog
o Grondlegger van de forensische toxicologie
o Introduceerde chemische analyses in de forensische geneeskunde
o Opsporen van vergiftiging, onderzoek naar lijkontbinding, verstikking
Sectio Cadaveris (17e eeuw): lijkschouwingen als standaard
o Sectio cadaveris werd gangbare praktijk
o Volledige ontleding van het lichaam
o Vaste forensische praktijk vanaf 17e eeuw
19e eeuw: ontwikkeling van forensische geneeskunde
o Forensische psychiatrie: oa. criminele profilering (vb. Jack the Ripper)
o Forensische toxicologie: introductie van wetenschappelijke methoden voor het opsporen van
vergiftiging (Mathieu Orfila)
o Vergiftigingstheorie lichaam van Napoleon
o Vingerafdrukdetectie (= dactyloscopie)
o Studie van insecten (= entomologie)
o Gezichtsreconstructie
,H1 INLEIDING – BASISBEGRIPPEN
Gerechtelijke of forensische geneeskunde
Definitie volgens Zeldenrust
o “De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de geneeskundige wetenschap en ervaring ter
nadere opheldering van de gerezen rechtsvragen”
Doelstelling
o Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het achterhalen van de
waarheid via de rechterlijke macht orde en recht na te streven
Van openbare orde (<> private geneeskunde = gebaseerd op vertrouwensrelatie arts-patiënt)
o Verlies privaat karakter; mededeling aan het gerecht
Forensisch = Forum Romanum
o Gerechtelijk = voor het gerecht
Forensische geneeskunde
o Forensische pathologie = postmortem onderzoek
Een tak van de geneeskunde die wordt gebruikt voor juridische doeleinden en zich bezighoudt
met het vaststellen van de doodsoorzaak, het onderzoeken van verwondingen als gevolg van
misdrijven en nalatigheid & onderzoeken van weefselmonsters die relevant zijn voor misdrijven
o Forensische kliniek = onderzoek van de levenden
Taken wetsarts
o Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing
o Identificatie
o Onderzoek naar verwondingen (oorzaak? gevolg?) bij slachtoffers, verdachten/daders
o Onderzoek aan het lichaam
o Onderzoek naar rijgeschiktheid
o Studie van medische dossiers (beoordeling medisch
handelen)
Subspecialismen
o Toxicologie = studie van gif
o DNA-onderzoek
o Odontologie = studie van tanden Figuur 1 - links; forensisch patholoog & rechts; gerechtelijke arts
o Radiologie
o Entomologie = studie van insecten
o Anthropologie
o Psychiatrie
o …
Gerechtelijke geneeskunde, vroeger & nu
Oude Egypte: het begin van lijkschouwingen (ca. 3000 v.C.)
o Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
o Een sterke focus op medische kennis door mummificatie
o Oude Egyptische forensische tanden
,Code van Hammurabi (ca. 1754 v.C): een medisch-legalistisch systeem
o Één van de eerste sets van geschreven wetten, afkomstig uit Babylon
o Wet nummer 218; artsen die medische fouten maakten konden zwaar gestraft worden
o Voor het eerst werden juridische consequenties verbonden aan medische handeling
o Eerste gebruik van vingerafdrukken
Romeinse Rijk: het Forum Romanum en Julius Caesar (44 v.C.)
o Forensisch → Latijnse ‘forum’
o Het eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing
o De Romeinse arts Antistius identificeerde 23 messteken op Caesars lichaam, maar stelde vast dat
slechts één fataal was
o Begin van forensisch onderzoek om de doodsoorzaak te bepalen
Codex Justinianus (529 n.C.): basis voor medische wetgeving
o Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk
o Inclusie van wetten omtrent medische aansprakelijkheid
o Basis voor veel moderne rechtssystemen
Paus Innocentius III (1209): eerste verplichte medische onderzoeken
o Eerste verplichting tot medisch onderzoek bij moordzaken
o Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde
Song Ci (1186 – 1249): eerste forensisch wetenschapper
o ‘Collected Cases of Injustice Rectified’ (“Xi Yuan Ji Lu”)
o Verhaal van de vlieg op de zeis: één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op basis van observatie
Stadsarts van Bologna (1249): eerste medisch-juridische rol
o Eerste officiële arts aangesteld voor forensisch werk
o Bologna als pionier in medisch-juridische zaken
Eerste gedocumenteerde lijkopening in Wenen (1404)
o Eerste officiële lijkschouwing om doodsoorzaak vast te stellen
o Belangrijke stap voor gerechtelijke geneeskunde
o Beperking tot overwegend onderzoek van de verwondingen
Constitutio Criminalis Carolina (1532): belang van medisch bewijs in de rechtbank
o Eerste Duitse strafwet en procedure voor veroordeling van misdaden
o Geïntroduceerd door Karel V
o Bepaling van ernstige misdrijven: moord, doodslag, brandstichting, hekserij… en straffen
o Basis voor gebruik van foltering om bekentenis te verkrijgen
o Artsen moesten advies verlenen ivm. persoon sterk genoeg om foltering te ondergaan
o Deze wet bevatte de basis voor moderne forensische procedures
, Andreas Vesalius (1514 – 1564): publieke dissecties
o Voerde openbare dissecties uit
o ‘De Humani Corporis Fabrica libri septem’
o Grondlegger van de anatomie
o Basis voor de modern forensische anatomie
Ambroise Pare (1510 – 1590)
o Chirurg
o Gedetailleerde beschrijving van verwondingen en gewelddadige overlijdens
o Beschrijft effect van gewelddadige dood op de organen
o ‘Reports in Court’: over het schrijven van wettelijke verslagen in verhouding tot geneeskunde
Paul Zacchias (17e eeuw): vader van medische jurisprudentie
o Schreef ‘Quaestiones medico-legales’
o Lijfarts van paus Innocentius X en Alexander VII
o Richtte zich op juridisch aspect van geneeskunde
o Belangrijke pionier in medische jurisprudentie (= geheel van uitsptraken van rechters)
Giovanni Morgagni (1682 – 1771)
o “De Sedibus et causis morborum per anatomen indagates”
o Een van de grondleggers van de pathologie
o Prosector bij Antonio Valsalva (leerling van Malpighi)
o Autopsies en beschreef verandering van organen bij ziekte
o Standaardwerk van anatomopathologie tot in de 19e eeuw
Mathieu Orfila (1787 – 1853)
o Spans chemicus/toxicoloog
o Grondlegger van de forensische toxicologie
o Introduceerde chemische analyses in de forensische geneeskunde
o Opsporen van vergiftiging, onderzoek naar lijkontbinding, verstikking
Sectio Cadaveris (17e eeuw): lijkschouwingen als standaard
o Sectio cadaveris werd gangbare praktijk
o Volledige ontleding van het lichaam
o Vaste forensische praktijk vanaf 17e eeuw
19e eeuw: ontwikkeling van forensische geneeskunde
o Forensische psychiatrie: oa. criminele profilering (vb. Jack the Ripper)
o Forensische toxicologie: introductie van wetenschappelijke methoden voor het opsporen van
vergiftiging (Mathieu Orfila)
o Vergiftigingstheorie lichaam van Napoleon
o Vingerafdrukdetectie (= dactyloscopie)
o Studie van insecten (= entomologie)
o Gezichtsreconstructie
