Samenvatting theorie Medische Microbiologie 1 | KHL | 2026/27

OPO Medische microbiologie 1 semester 1
Les 1: inleiding, staalafname en microscopie

Hoofdstuk 1. Medische microbiologie
- Commensalen= mee-eters  geen last van bacterie op huid
- Transiënte flora= omgevingsorganismen  in normale omstandigheden
geen schade
- Pathogenen= brengt schade aan mens
- VIRULENTIEFACTOR= maat/ graad van pathogeniciteit= hoeveel
bacteriën nodig om zelfde effect uit te lokken
- Opportunistische pathogenen= in normale omstandigheden niet
schadelijk, bij verzwakte afweer gedragen ze zich als pathogenen


Soorten pathogenen:
a. Virussen
b. Bacteriën  AB
c. Fungi (gisten & schimmels)
d. Parasieten  ééncelligen (protozoa) OF meercelligen (wormen)




BACTERIOLOGIE:
Kenmerken:
- Ééncellige orgenisme zonder celkern (= prokaryoot)
- Chromosomaal DNA
 Extrachromosomaal DNA in plasmiden  genetische info!
 Conjugatie! = onderling plasmiden uitwisselen
- Overal aanwezig




Teken prokaryote cel




1
Student: Janne Weyers
Prof: Dr. M. Depypere en Dr. S. Ombelet

,Hoofdstuk 2. Pathologische specimens
Wat is een geschikt microbiologisch staal?
I. Pre-pre-analyse
Test aanvragen via aanvraagformulier
 Info patiënt
 Soort specimen en plaats afname, datum en uur
 Gevraagde onderzoeken
 Vermoedelijke diagnose/ klinische info

II. Pre-analyse
Staalafname en transport
 Staalvereisten
 Staal etikettering
 Staal transport
Wissers, spuit, steriele recipiënten, voedingsbodems

III. Analyse
IV. Post-analyse
V. Post-post-analyse


Staal transport:
Wissers:
- Slijmvliezen en wonden
- Nadelen:
 Weinig afgave materiaal  NIEUW: flocked swab heeft
betere afgifte vd bacterie
 Bacteriën sterven snel af op watten door uitdroging, oxidatie,…
- Met transportbodem in
= amies-transportbodem
 Halfvast, geen voedende bestanddelen, thioglycolaat, houtskool
(toxische stoffen in katoen neutraliseren)
Voor delicate kiemen: Helicobacter pylori
- UTM (universeel transport medium)
 Glass beads om viruspartikels vrij te maken
 AB om bepaalde bact te inhiberen
 Behoud 48u
Naald & spuit:
- Etter en vloeistoffen
- Beste voor puntievochten en gesloten etters
- Lucht uit spuit voor anaërobe bact
- Naald verwijderen + steriel kapje!


Steriele recipiënten:
- Vloeistoffen, weefselstukken, …
2
Student: Janne Weyers
Prof: Dr. M. Depypere en Dr. S. Ombelet

, - Lumbaal vocht in steriele buis!
- Faeces in potje met lepeltje


Voedingsbodems:
- Hemocultuurflessen
 Bloed
 Gewrichtsvochten
- Corneaschraapsel voor Acanthamoeba rechtstreeks op specifieke bodem
met E. coli
Transportomstandigheden:
 Zo snel mogelijk
Leefbaarheid, overgroei voorkomen, klinische onbelangrijke aantallen
voorkomen, virussen: afbraak RNA voorkomen

 In afwachting: koel bewaren (uitzonderingen!)
Neisseria meningitidis sterft bij kou




Soorten microbiologische stalen:
Bloed, punctievochten, cerebrospinaal vocht, weefselmateriaal, etter/ wondvocht/
klierpunctievocht, keel en neusspecimens, onderste luchtwegen, urine, faeces


1) HEMOCULTUUR
Bloed niet steriel= ernstige infectie!!
Steriel mogelijke afname, anders huidcommensalen in hemocultuurfles
Kritische factor van hoeveelheid afgenomen bloed:
 4 flessen afnemen, 10 ml per fles
 Kinderen hebben meer kiemen per ml
Afname VOOR toediening AB
Beste afnamemoment: begin koortsopstoot
Endocarditis (= ontsteking hartklep)  afname op meerdere tijdstippen 
patiënt kan snel sterven
Bij kinderen geen onderzoek op anaëroben = pediatrie fles=
aerobe fles
 Aeroob/ anaeroob:
Zelfde matrix, maar anaeroob is onder vacuüm
+ resine korrels om AB te capteren  zodat bacterie die aanwezig is nog
kan groeien


 Technologie:

3
Student: Janne Weyers
Prof: Dr. M. Depypere en Dr. S. Ombelet

, Groei & chemie
 Organsime groeit in media en produceerd CO2
 CO2 productie= lagere pH  sensor wordt geel = bacterie
aanwezig
Flessensor
 Silicone met kleurstof (gevoelig voor wijziging pH)
 Continu verandering in kleur


2) PUNCTIEVLEOISTOFFEN
In virtuele holten
Ontsteking  vasodilatatie (verwijden)  exsudaat (= vl die uit
vaatstelsel van organisme lekt)
Strikte asepsis!! Geen contaminatie

Inflammatie= ontsteking NIET hetzelfde als infectie
 Inflammatie is een weefselreactie op een beschadiging
 Een beschadiging KAN infectieus zijn, maar niet altijd zo


3) LUMBAAL VOCHT
Normaal steriel en helder, bevat geen cellen
Bacteriële meningitis= infectie hersenvliezen  aanwezigheid van
bacteriën & talrijke WBC (daarom LV troebel bij infectie)

Strikte asepsis!!
2-3 ml afnemen


4) WEEFSELMATERIAAL
Biopsie
Vochtig transporteren soms met parels  zetten bacteriën vrij uit
weefsel
Labo:
 Homogenisatie
 Op agar
 Op bouillon


5) ETTER, WONDVOCHT, PUNCTIEVOCHT
a. Etter= pus= vormt zich door ontstekingsreactie, bestaat uit plasma,
fagocyten, m.m., celdebris

b. Abces= afgesloten etter-ophoping in diepte weefsel
 Kan spontaan openbreken via fistel  fistelopening
ontsmetten en etter opzuigen
 Kan heelkundig w opengesneden  steriel spuit en naald
 Lucht uit spuit!! Anaëroben!

4
Student: Janne Weyers
Prof: Dr. M. Depypere en Dr. S. Ombelet