Doelgroepen 3 Deel 1: ACEs en PACEs 2025-2026
1. Aces en Paces als overkoepeld kader
1.1. Omschrijving
1.1.1. ACES
- 1988 = De ACE-studie (Feletti en Anda)
o Onderzocht samenhang tussen ongunstige ervaringen in kindertijd en de
interactie met de actuele gezondheid en psychosociaal welzijn als
volwassenen.
- Om ACES te begrijpen → link maken met VOS en POS
- = een overkoepeld begrip
- Adverse childhood experiences= ongunstige of nadelige kind- en
jeugdervaringen(-18)
o Impact op lange en op korte termijn
- Het piramidemodel van ACEs:
- Soorten ACEs: kindermishandeling, huiselijk geweld, alcohol- of drugsgebruik,
echtscheiding, pesten, gedwongen huwelijk, onveilige buurt…
- ACE studie: conclusie
1. Negatieve impact op de latere ontwikkeling op zowel psychosociale als
fysieke gezondheid
2. Hoe meer ACEs, hoe meer risico op ernstige gezondheidsproblemen
(cumulatie-effect)
,Doelgroepen 3 Deel 1: ACEs en PACEs 2025-2026
1.1.2. Tussen ACEs of trauma
- ACE =/ trauma
- Trauma= emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt
door ingrijpende gebeurtenis ongeacht de leeftijd.
- Gelijkenis: stress die chronisch is + impact op gezondheid
- Soorten trauma o.b.v. frequentie vd traumatische gebeurtenis:
o Enkelvoudig trauma: eenmalige en onverwachte ingrijpende gebeurtenis
met trauma als gevolg bv: ernstig verkeeraccident
o Meervoudig trauma: combinatie van verschillende ingrijpende en
belastende gebeurtenissen in verschillende levensdomeinen bv: kind dat
broer/zus verlies en nadien zelf ernstig ziek wordt
o Kleine ‘t’ trauma: gebeurtenissen/voorvallen die elk op zich staande niet
acuut zijn, maar die door dagelijkse ervaren een cumulatie vormen bv:
pesterijen en ervaren van uitsluiting en ander zijn
o Complex trauma: meervoudig trauma en waar ook zorgfiguren mee
geïntegreerd zijn en waardoor het trauma verweven zit met de
ontwikkelingstaken. Ervaring is over een lange periode met herhaalde
blootstelling bv: kind wordt mishandeld of zorgfiguur niet beschikbaar is
omwille van ziekte
o Ontwikkelingstrauma: ervaring van meerdere, chronische traumatische
gebeurtenissen, vaak in vroege ontwikkeling en van interpersoonlijke aard
▪ Andere benaming → hechtingstrauma of complex trauma
- ACEs en trauma =/ synoniemen
o Veel hangt af van de aanwezige PACEs en de manier
waarop kinderen en hun omgeving via veerkracht en
herstel omgaan met de ACE
1.1.3. PACES
- Paces= protective and compensatory childhood experiences
o Beschermende en compenserende ervaringen
o Bijdragen aan gezonde ontwikkeling en welzijn van kinderen en jongeren
▪ Negatieve effecten van ACEs te compenseren
- 4 categorieen:
o Koesterende en ondersteunende relaties
o Sociale betrokkenheid en verbondenheid
o Veilige, stabiele, beschermende en rechtvaardige omgeving
o Sociaal en emotioneel leren
➔ Zowel preventief als verminderen effecten ACEs
- Algemene benaming → protectieve of beschermende factoren
- We spreken over PACEs wanneer we duidelijk spreken over specifieke
ervaringen/aspecten die dienen als protectieve factoren voor 18 jaar
, Doelgroepen 3 Deel 1: ACEs en PACEs 2025-2026
- + effect van PACEs
1. Compenserend en beschermend effect = dragen bij tot veerkracht
2. Cumulatief positief effect
- 10 soorten PACEs
o Onvoorwaardelijke liefde van ouder/verzorger
o Goede relaties me vrienden
o Aanwezigheid van een mentor/vertrouwenspersoon
o Vrijwilligerswerk/andere bijdrage aan maatschappij
o Deel zijn van sociale groep
o Stabiele en duidelijke thuissituatie
o Hygiënische en veilige thuissituatie
o Betrokkenheid in hobby’s
o Duidelijke regels en routine
o Aanwezigheid van een kwalitatieve opleiding
- Te onderscheiden in 2 subgroepen
1. Steunende relaties in de omgeving
2. Voldoende hulpbronnen
1.2. Epidemiologie
1.2.1. Algemeen voorkomen ACEs en PACEs
- Ongeveer 66% = 1 ACE
- Ongeveer 12% = minstens 4 ACEs
1.2.2. ACEs bij personen met verstandelijke beperking
- Personen met VB:
o 83% meer kans op 1/2 ACEs
o 73% meer kans op 3 of meer ACEs (5j) door:
▪ Levensloop= plaatsingen, internaat…
▪ Situaties = seksueel/fysiek misbruik
▪ VB op zich= moeilijker – ervaringen kunnen verwerken
• PACEs= minder evident
1.3. Etiologie
1.3.1. Biologisch verklaringsmodel voor ACEs
- Stress is normaal, positief of iets alledaags
o Helpt functioneren in spannende situatie = alarmbel
o Korte hartslagverhoging
o Vecht, vlucht, vries, vriend
o Bv: examen, kind krijgt spuitje, je loopt in donker op straat…
- Stress is tolereerbaar, kleine reacties in het lichaam
o PACEs helpen ons aanpassen
1. Aces en Paces als overkoepeld kader
1.1. Omschrijving
1.1.1. ACES
- 1988 = De ACE-studie (Feletti en Anda)
o Onderzocht samenhang tussen ongunstige ervaringen in kindertijd en de
interactie met de actuele gezondheid en psychosociaal welzijn als
volwassenen.
- Om ACES te begrijpen → link maken met VOS en POS
- = een overkoepeld begrip
- Adverse childhood experiences= ongunstige of nadelige kind- en
jeugdervaringen(-18)
o Impact op lange en op korte termijn
- Het piramidemodel van ACEs:
- Soorten ACEs: kindermishandeling, huiselijk geweld, alcohol- of drugsgebruik,
echtscheiding, pesten, gedwongen huwelijk, onveilige buurt…
- ACE studie: conclusie
1. Negatieve impact op de latere ontwikkeling op zowel psychosociale als
fysieke gezondheid
2. Hoe meer ACEs, hoe meer risico op ernstige gezondheidsproblemen
(cumulatie-effect)
,Doelgroepen 3 Deel 1: ACEs en PACEs 2025-2026
1.1.2. Tussen ACEs of trauma
- ACE =/ trauma
- Trauma= emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt
door ingrijpende gebeurtenis ongeacht de leeftijd.
- Gelijkenis: stress die chronisch is + impact op gezondheid
- Soorten trauma o.b.v. frequentie vd traumatische gebeurtenis:
o Enkelvoudig trauma: eenmalige en onverwachte ingrijpende gebeurtenis
met trauma als gevolg bv: ernstig verkeeraccident
o Meervoudig trauma: combinatie van verschillende ingrijpende en
belastende gebeurtenissen in verschillende levensdomeinen bv: kind dat
broer/zus verlies en nadien zelf ernstig ziek wordt
o Kleine ‘t’ trauma: gebeurtenissen/voorvallen die elk op zich staande niet
acuut zijn, maar die door dagelijkse ervaren een cumulatie vormen bv:
pesterijen en ervaren van uitsluiting en ander zijn
o Complex trauma: meervoudig trauma en waar ook zorgfiguren mee
geïntegreerd zijn en waardoor het trauma verweven zit met de
ontwikkelingstaken. Ervaring is over een lange periode met herhaalde
blootstelling bv: kind wordt mishandeld of zorgfiguur niet beschikbaar is
omwille van ziekte
o Ontwikkelingstrauma: ervaring van meerdere, chronische traumatische
gebeurtenissen, vaak in vroege ontwikkeling en van interpersoonlijke aard
▪ Andere benaming → hechtingstrauma of complex trauma
- ACEs en trauma =/ synoniemen
o Veel hangt af van de aanwezige PACEs en de manier
waarop kinderen en hun omgeving via veerkracht en
herstel omgaan met de ACE
1.1.3. PACES
- Paces= protective and compensatory childhood experiences
o Beschermende en compenserende ervaringen
o Bijdragen aan gezonde ontwikkeling en welzijn van kinderen en jongeren
▪ Negatieve effecten van ACEs te compenseren
- 4 categorieen:
o Koesterende en ondersteunende relaties
o Sociale betrokkenheid en verbondenheid
o Veilige, stabiele, beschermende en rechtvaardige omgeving
o Sociaal en emotioneel leren
➔ Zowel preventief als verminderen effecten ACEs
- Algemene benaming → protectieve of beschermende factoren
- We spreken over PACEs wanneer we duidelijk spreken over specifieke
ervaringen/aspecten die dienen als protectieve factoren voor 18 jaar
, Doelgroepen 3 Deel 1: ACEs en PACEs 2025-2026
- + effect van PACEs
1. Compenserend en beschermend effect = dragen bij tot veerkracht
2. Cumulatief positief effect
- 10 soorten PACEs
o Onvoorwaardelijke liefde van ouder/verzorger
o Goede relaties me vrienden
o Aanwezigheid van een mentor/vertrouwenspersoon
o Vrijwilligerswerk/andere bijdrage aan maatschappij
o Deel zijn van sociale groep
o Stabiele en duidelijke thuissituatie
o Hygiënische en veilige thuissituatie
o Betrokkenheid in hobby’s
o Duidelijke regels en routine
o Aanwezigheid van een kwalitatieve opleiding
- Te onderscheiden in 2 subgroepen
1. Steunende relaties in de omgeving
2. Voldoende hulpbronnen
1.2. Epidemiologie
1.2.1. Algemeen voorkomen ACEs en PACEs
- Ongeveer 66% = 1 ACE
- Ongeveer 12% = minstens 4 ACEs
1.2.2. ACEs bij personen met verstandelijke beperking
- Personen met VB:
o 83% meer kans op 1/2 ACEs
o 73% meer kans op 3 of meer ACEs (5j) door:
▪ Levensloop= plaatsingen, internaat…
▪ Situaties = seksueel/fysiek misbruik
▪ VB op zich= moeilijker – ervaringen kunnen verwerken
• PACEs= minder evident
1.3. Etiologie
1.3.1. Biologisch verklaringsmodel voor ACEs
- Stress is normaal, positief of iets alledaags
o Helpt functioneren in spannende situatie = alarmbel
o Korte hartslagverhoging
o Vecht, vlucht, vries, vriend
o Bv: examen, kind krijgt spuitje, je loopt in donker op straat…
- Stress is tolereerbaar, kleine reacties in het lichaam
o PACEs helpen ons aanpassen
