Jeugdbeschermingsrecht
Inhoud
Deel I: begrip en beginselen ....................................................................................... 7
hoofdstuk 1: begripsomschrijving en situering ........................................................ 7
§1: Jeugdbeschermingsrecht in de ruime zin ...................................................... 7
§2: jeugdbeschermingsrecht in de eigenlijke zin ................................................. 7
hoofdstuk 2: algemene beginselen ......................................................................... 8
§1: Recht sui generis ........................................................................................... 8
§2: Respect voor de rechten van het kind ........................................................... 9
§3: Gezinsgerichtheid .......................................................................................... 9
§4: Subsidiariteit ................................................................................................ 10
§5: Differentiatie van de interventies .................................................................. 11
§6: Essentieel hulpverlenend karakter ................................................................ 11
Deel II: Historiek van het jeugdbeschermingsrecht ................................................... 13
hoofdstuk 1: de evolutie tot de jeugdbeschermingswet ......................................... 13
§1: voor de kinderbeschermingswet .................................................................. 13
§2: De kinderbeschermingswet van 15 mei 1912 .............................................. 13
§3: De jeugdbeschermingswet van 8 april 1965 ................................................ 14
hoofdstuk 2: de communautarisering van de jeugdbescherming .......................... 15
§1: eerste stap: de staatshervorming van 1980 ................................................. 15
§2: tweede stap: de staatshervorming van 1988 ............................................... 15
§3: derde stap: de staatshervorming van 2014 ................................................. 15
hoofdstuk 3: de evolutie van het Vlaams jeugdhulprecht ...................................... 16
§1: het decreet van 27 juni 1985 ....................................................................... 16
§2: het decreet van 28 maart 1990 .................................................................... 16
§3: evoluties in de bijzondere jeugdbijstand ...................................................... 16
§4: totstandkoming van de integrale jeugdhulp ................................................. 16
hoofdstuk 4: de evolutie van het jeugddelinquentierecht....................................... 17
§1: de wet van 2 februari 1994 .......................................................................... 17
§2: oprichting van federale gesloten centra ....................................................... 17
§3: hervorming van het jeugddelinquentierecht ................................................. 18
1
, hoofdstuk 5: De evolutie van het jeugdbeschermingsrecht in de duitstalige en
franse gemeenschap............................................................................................. 19
Deel III: Internationaal en grondwettelijk kader ......................................................... 19
hoofdstuk 1: belang ............................................................................................... 20
§1: Algemeen .................................................................................................... 20
§2: wijze van doorwerking ................................................................................. 20
hoofdstuk 2: mondiale instrumenten ..................................................................... 21
§1: het kinderrechtenverdrag en het comité voor de rechten van het kind ........ 21
§2: VN-aanbevelingen ingzake jeugdbescherming............................................ 25
§3: andere mondiale instrumenten .................................................................... 26
hoofdstuk 3: Europese instrumenten..................................................................... 26
§1: Instrumenten van de Raad van Europa ....................................................... 26
§2: instrumenten van de Europese Unie ........................................................... 30
hoofdstuk 4: kinderrechten in de grondwet ........................................................... 31
Deel IV: bevoegdheidsverdeling inzake jeugdbescherming ...................................... 32
hoofdstuk 1: het beginsel: bevoegdheid van de gemeenschappen....................... 32
§1: de burgerrechtelijke regels .......................................................................... 32
§2: de strafrechtelijke regels .............................................................................. 32
§3: De jeugdgerechten ...................................................................................... 32
§4: Uitvoering van de straffen uitgesproken t.a.v. uit handen geven van jongeren
.......................................................................................................................... 33
§5: De ontzetting van het oudelijk gezag en het toezicht op de gezinsbijslag of
andere sociale uitkeringen................................................................................. 33
hoofdstuk 3: overleg .............................................................................................. 33
hoofdstuk 4: de territoriale toepasselijkheid van de gemeenschapsdecreten inzake
jeugdbescherming ................................................................................................. 33
§1: jeugdhulprecht ............................................................................................. 33
§2: Jeugddelinquentierecht ............................................................................... 33
§3: Halle-Vilvoorde ............................................................................................ 34
§4: Brussel ........................................................................................................ 34
Deel V: Jeugdhulprecht in Vlaanderen ..................................................................... 35
hoofdstuk 1: Toepassingsgebied ........................................................................... 36
§1: cliënten ........................................................................................................ 36
§2: sectoren en voorzieningen .......................................................................... 37
2
, §3: interventiegronden ....................................................................................... 38
§4: andere vormen van interventies en bescherming ........................................ 39
hoofdstuk 2: recht op jeugdhulp ............................................................................ 39
hoofdstuk 3: basisprincipes ................................................................................... 40
hoofdstuk 4: vrijwillige jeugdhulpverlening ............................................................ 40
§1: vrijwilligheid en instemming ......................................................................... 40
§2: brede instap................................................................................................. 41
§3: modulering ................................................................................................... 42
§4: rechtstreeks en niet rechtstreeks toegankelijke jeugdhulpverlening ............ 42
§5: toegangspoort.............................................................................................. 43
§6: crisisjeugdhulpverlening .............................................................................. 46
§7: bemiddeling en cliëntoverleg ....................................................................... 47
§8: vertrouwenspersoon minderjarige ............................................................... 47
§9: vertrouwenspersoon ouders ........................................................................ 47
Hoofdstuk 5: Gemandateerde jeugdhulpverlening in verontrustende situaties ..... 47
§1: Omgaan met verontrustende situaties ......................................................... 47
§2: De gemandateerde voorzieningen............................................................... 48
§3: Taken en werking van de gemandateerde voorzieningen ............................ 49
Hoofdstuk 6: Gerechtelijke jeugdhulpverlening ..................................................... 51
§1: Interventie na doorverwijzing ....................................................................... 51
§2: Hoogdringende interventie .......................................................................... 52
§3: Interventie n.a.v. een jeugddelictprocedure ................................................. 52
§4: Sociale dienst jeugdrechtbank ..................................................................... 53
§5: Feitenvinding en (verbod van) gegevensoverdracht naar gerechtelijke
jeugdhulpverlening ............................................................................................ 53
§6: Gerechtelijke jeugdhulpmaatregelen ........................................................... 54
Hoofdstuk 7: Doorbreken van beroepsgeheim ...................................................... 58
§1: spreekrecht in geval van mishandeling en seksuele delinquentie t.a.v.
minderjarigen en kwetsbare personen............................................................... 58
§2: Casusoverleg............................................................................................... 58
§3: Cliënt is het slachtoffer van een misdrijf ...................................................... 58
§4: Schuldig hulpverzuim .................................................................................. 58
§5: Noodtoestand .............................................................................................. 59
Hoofdstuk 8: Gegevensverwerking ....................................................................... 59
3
, Hoofdstuk 9: Beleid, financiering en toezicht ........................................................ 59
§1: Beleid .......................................................................................................... 59
§2: Financiering ................................................................................................. 59
§3: Toezicht ....................................................................................................... 59
Deel VI: Jeugddelinquentierecht in Vlaanderen ........................................................ 60
Hoofdstuk 1: toepassingsgebied ........................................................................... 60
§1: interventiegronden ....................................................................................... 60
§2: leeftijdsgrenzen ........................................................................................... 62
§3: Ouders en opvoedingsverantwoordelijken ................................................... 63
§4: Territoriaal toepassingsgebied ..................................................................... 63
Hoofdstuk 2: Doelstellingen en basisprincipes ...................................................... 63
Hoofdstuk 3: Gespecialiseerde actoren ................................................................ 65
§1: De politie ..................................................................................................... 67
§2: Het Openbaar Ministerie .............................................................................. 68
§3: De onderzoeksrechter ................................................................................. 68
§4: De jeugdgerechten ...................................................................................... 69
§5: Sociale Dienst Jeugdrechtbank ................................................................... 70
§6: De advocatuur ............................................................................................. 70
Hoofstuk 4: Het onderzoek en de aanhouding ...................................................... 71
§1: Het onderzoek naar de feiten ...................................................................... 71
§2: Onderzoek naar de persoon en de leefomgeving ........................................ 71
§3: Vrijheidsbeneming ....................................................................................... 73
Hoofdstuk 5: Antwoorden op het jeugddelict ......................................................... 73
Hoofdstuk 6: Afhandeling op het niveau van het Openbaar Ministerie .................. 74
§1: Seponering .................................................................................................. 74
§2: Waarschuwingsbrief .................................................................................... 74
§3: Waarschuwingsoproeping ........................................................................... 74
§4: Seponering onder voorwaarden .................................................................. 74
§5: Bemiddeling ................................................................................................. 75
§6: Positief project ............................................................................................. 78
§7: Verwijzing naar de jeugdhulpverlening ........................................................ 79
§8: Beslissing over de opportuniteit van de vervolging ...................................... 79
Hoofdstuk 7: De gerechtelijke afhandeling ............................................................ 80
4
, §1: Algemeen .................................................................................................... 80
§2: Beslissingsfactoren...................................................................................... 81
§3: Hoorrecht, videoconferentie en bijstand van een advocaat ......................... 81
§4: Betrekken van ouders en opvoedingsverantwoordelijken ............................ 82
§5: Positie van het slachtoffer............................................................................ 82
Hoofdstuk 8: De voorbereidende rechtspleging .................................................... 83
§1: Algemeen .................................................................................................... 83
§2: Leeftijdsgrenzen .......................................................................................... 83
§3: Antwoorden tijdens de voorbereidende rechtspleging: overzicht en
voorwaarden ...................................................................................................... 84
§4: Herstelrechtelijk aanbod .............................................................................. 85
§5: Positief project ............................................................................................. 87
§6: Ambulante maatregel ................................................................................... 88
§7: Voorwaarden ............................................................................................... 88
§8: Elektronische monitoring ............................................................................. 91
§9: Plaatsing in een forensische kinder- en jeugdpsychiatrische afdeling ......... 92
§10: Plaatsing in een gemeenschapsinstelling .................................................. 92
§11: Beroepsmogelijkheden .............................................................................. 96
§12: Duur van de voorbereidende rechtspleging ............................................... 96
Hoofdstuk 9: Berechtingsfase ............................................................................... 97
§1: Leeftijdsgrenzen .......................................................................................... 98
§2: Aard van de sancties ................................................................................... 98
§3: Beoordelingsruimte van de jeugdrechtbank ................................................ 98
§4: De onpartijdigheid van de rechter ................................................................ 99
§5: Antwoorden tijdens de rechtspleging ten gronde: overzicht en voorwaarden
.......................................................................................................................... 99
§6: Herstelrechtelijk aanbod .............................................................................100
§7: Berisping ....................................................................................................100
§8: Volstaan met de genomen maatregel .........................................................101
§9: Positief project ............................................................................................101
§10: Ambulante sanctie ....................................................................................101
§11: Voorwaarden.............................................................................................102
§12: Elektronische monitoring ..........................................................................102
§13: Plaatsing in een forensische kinder- en jeugdpsychiatrische afdeling ......102
5
, §14: Plaatsing in een gemeenschapsinstelling .................................................103
§15: Plaatsing in de jeugdpsychiatrie ...............................................................107
Hoofdstuk 10: De herziening ................................................................................108
§1: De eigenlijke herziening .............................................................................108
§2: Vervangende reacties .................................................................................109
§3: Bijzondere bepalingen ................................................................................109
Hoofdstuk 11: De uitvoering van de jeugddelinquentie-antwoorden.....................109
Hoofdstuk 12: Uithandengegeving ....................................................................... 111
§1: Algemeen ................................................................................................... 111
§2: Toepassingsgebied ..................................................................................... 111
§3: Voorwaarden .............................................................................................. 111
§4: Procedure ................................................................................................... 111
§5: Gevolgen van de beslissing tot uithandengeving........................................ 112
§6: Beoordeling ................................................................................................ 114
Hoofdstuk 13: Inwerkingtreding en overgangsbepalingen.................................... 115
§1: Inwerkingtreding ......................................................................................... 115
§2: Overgangsregeling ..................................................................................... 115
Hoofdstuk 14: Burgerlijke vordering en aansprakelijkheid .................................... 115
§1: Algemeen ................................................................................................... 115
§2: Aansprakelijkheid van de minderjarige ....................................................... 115
§3: Aansprakelijkheid van de ouders ................................................................ 115
§4: Aansprakelijkheid van de onderwijsinstelling .............................................. 115
§5: Aansprakelijkheid van opvoeders en jeugdinstelling................................... 115
§6: Verzekering................................................................................................. 115
Hoofstuk 15: Overzichtstabel antwoorden jeugddelinquentie ............................... 115
6
, Deel I: begrip en beginselen
HOOFDSTUK 1: BEGRIPSOMSCHRIJVING EN SITUERING
§1: JEUGDBESCHERMINGSRECHT IN DE RUIME ZIN
Jeugdbeschermingsrecht sensu lato = alle juridische regelingen die op 1 of andere
manier een bescherming van jongeren beogen en hun welzijn en ontplooiing
bevorderen
- Burgerrechtelijk statuut
- Systeem kinderbijslag
- …
MAAR jeugdbeschermingsrecht is niet geschikt als term voor het geheel van
die wetgeving is eerder jeugdrecht
§2: JEUGDBESCHERMINGSRECHT IN DE EIGENLIJKE ZIN
Jeugdbeschermingsrecht sensu stricto = alle juridische regelingen voor
overheidsinterventie die bijstand aan jongeren beogen van wie welzijn of ontplooiing
onvoldoende wordt gewaarborgd: art 5, §1, II, 6° BWHI
-Niet genoeg gewaarborgd door gezinsmilieu en algemeen-
maatschappelijke voorzieningen
- Door middel van specifieke instellingen of voorzieningen (dus bv onderwijs
valt erbuiten)
Er zijn dus bijkomende of specifieke interventies nodig
Oorspronkelijke jeugdbeschermingswet zag jeugddelinquentie als een symptoom,
een veruitwendiging van een onderliggende problematiek OHinterventie
3 duo’s waarin onderscheid gemaakt kan worden:
Er zijn 2 soorten hulpverlening:
- Buitengerechtelijke / sociale / vrijwillige hulpverlening
o Zelf gezocht of niet geweigerde interventie
o Wordt georganiseerd door jeugdhulpaanbieders, de intersectorale
toegangspoort en de gemandateerde voorzieningen
- Gerechtelijke / gedwongen hulpverlening
o Interventie door jeugdrechtbank of jeugdrechter
o Kan bij jeugddelinquentie en jeugdhulp
Er zijn 2 (3) doelgroepen:
- VOS = verontrustende situatie
o Niet enkel opvoedingssituatie, maar hele leefsituatie
7
, o Werd vroeger benoemd als POS (problematische
opvoedingssituatie)
- MOF = misdrijf omschreven feit
o Verschil met strafrecht
Jongere kan gelijktijdig tot de 2 doelgroepen behoren
o In praktijk vaak ‘kwalificatieswitch’ = van VOS naar MOF obv
(opgeblazen) strafbaar feit: meer toegang tot GI
- (minderjarigen met psychiatrische aandoening)
Er zijn 2 bevoegdheidsniveaus:
- Federaal
- Gemeenschappen
(rood is federaal)
Herstelbemiddeling is een vaak voorkomende oplossing bij jeugddelicten:
medewerking van belang
HOOFDSTUK 2: ALGEMENE BEGINSELEN
§1: RECHT SUI GENERIS
Jeugdbeschermingsrecht is geen aparte rechtstak
- Het is een onderdeel van publiekrecht want regelt OHoptreden (nl. in
bijzondere situaties)
- Is verbonden aan andere rechtstakken
o Strafrecht
o Sociaal recht/welzijnsrecht
o Burgerlijk recht
o Procesrecht
o …
8
, ! vooral strafrecht en sociaal recht/welzijnsrecht van belang = hieruit
ontstaan
o Beschermen van jongeren in probleemsituaties
o Beschermen van maatschappij tegen delinquent gedrag van
jongeren
Jeugdbeschermingsrecht is een functioneel rechtsgebied
Er zijn een aantal gevolgen en beperkingen door het ‘sui generis’-karakter
- Principes werken door maar kunnen een andere invulling krijgen
- Een verschil in procedure jeugdrechtbank en strafrechtbank kan
verantwoord zijn
o Verschil moet relevant zijn en in verband staan met eigenheid van
materie
§2: RESPECT VOOR DE RECHTEN VAN HET KIND
Evolutie van rechtsobject naar rechtssubject
- Vroeger was er absolute vaderlijke macht (kind kon naar gevangenis als
het niet luisterde)
o Later: voor beide ouders
o Later: niet meer absoluut + soms bescherming
o Kinderen nog altijd handelingsonbekwaam bij oorspronkelijke
Jeugdbeschermingsrecht beschermingsgedachte
- Evolutie: kind als drager van rechten m.b.t. opvoeding en ontplooiing
o Ouderlijk gezag is doelgebonden bevoegdheid hiervoor
o OH kan ingrijpen
Belang van het kind moet nu de eerste overweging zijn (art 3 Kinderrechtenverdrag)
-
Behoud van band met ouders en gezonde ontwikkeling in een veilige
omgeving is van belang (EHRM)
- Is vaag, evolutief en waardegebonden
- Veronderstelt participatie van jongere en behoorlijke rechtswaarborgen
Als 1e maar niet enige overweging
§3: GEZINSGERICHTHEID
Gezin = “natuurlijke en fundamentele kern van de maatschappij”
o Art 23, lid 1 BUPO-verdrag + art 10, lid 1 IVESCR
= “eerste verantwoordelijke voor opvoeding, ontwikkeling en welzijn van het
kind”
o Art 18, lid 1 Kinderrechtenverdrag
o Kan positief of negatief ingevuld worden discussie over of ouders
verantwoordelijk zijn voor delicten gesteld door hun kind
9
, Positieve invulling volgens voorbereiding
Hulpverlening is ook gericht op het gezinsmilieu
- Steeds gericht op behoud in / terugkeer naar het gezin
- Voorkeur voor minst ingrijpende maatregelen
o Voorkeur aan begeleiding en ondersteuning boven
plaatsingsmaatregelen
- In het geval van buitenhuisplaatsing moet dit ook gericht zijn op het gezin
o Voorkeur aan pleeggezinsplaatsing boven plaatsing in instelling
- Wordt uitzonderlijk niet nagestreefd
o Bv door gevaar persoonlijke integriteit, noodzakelijk voor
hulpverlening
- Ouders betrekken bij reactie op jeugddelinquentie
§4: SUBSIDIARITEIT
Subsidiariteit als leidend beginsel
Steeds voorrang aan vrijwillige (of aanvaarde) hulpverlening over gerechtelijke
hulpverlening
Ontplooiing van jongere moet op 3 niveaus worden gewaarborgd:
- Door ouder of voogd, die ook rekening houden met ontwikkelende
vermogens van kinderen
o Art 5 Kinderrechtenverdrag
- Door OH die zorgt dat ouders taak kunnen vervullen + richt algemene
welzijnsvoorzieningen op
- Door bijzondere interventies in jeugdhulp als ouders taak niet
kunnen/willen uitvoeren
o Voorrang van vrijwillige boven gerechtelijke jeugdhulp
Een jeugdbeschermingsinterventie moet steeds worden gemotiveerd door reëel
gevaar voor de jongere (want is een inmenging in privé- en gezinsleven)
Het subsidiariteitbeginsel krijgt op verschillende manieren vorm:
- Voorkeur naar buitengerechtelijke afhandeling
o Art 40, lid 3, b, Kinderrechtenverdrag
- Vrijheidsberoving is ultimum remedium + zo kortst mogelijke duur
o Art 37, b, Kinderrechtenverdrag
o Voorrangsregeling tussen mogelijke antwoorden: art 3, §3 en 5 + art
20, §2 + art 29, §2 Vl. Jeugddelinquentiedecreet
- Jeugdbeschermingsmaatregelen niet langer dan noodzakelijk + moet
geëvalueerd worden
o Art 25 Kinderrechtenverdrag
- Voorkeur aan minst ingrijpende maatregelen bij gelijke doeltreffendheid
10
Inhoud
Deel I: begrip en beginselen ....................................................................................... 7
hoofdstuk 1: begripsomschrijving en situering ........................................................ 7
§1: Jeugdbeschermingsrecht in de ruime zin ...................................................... 7
§2: jeugdbeschermingsrecht in de eigenlijke zin ................................................. 7
hoofdstuk 2: algemene beginselen ......................................................................... 8
§1: Recht sui generis ........................................................................................... 8
§2: Respect voor de rechten van het kind ........................................................... 9
§3: Gezinsgerichtheid .......................................................................................... 9
§4: Subsidiariteit ................................................................................................ 10
§5: Differentiatie van de interventies .................................................................. 11
§6: Essentieel hulpverlenend karakter ................................................................ 11
Deel II: Historiek van het jeugdbeschermingsrecht ................................................... 13
hoofdstuk 1: de evolutie tot de jeugdbeschermingswet ......................................... 13
§1: voor de kinderbeschermingswet .................................................................. 13
§2: De kinderbeschermingswet van 15 mei 1912 .............................................. 13
§3: De jeugdbeschermingswet van 8 april 1965 ................................................ 14
hoofdstuk 2: de communautarisering van de jeugdbescherming .......................... 15
§1: eerste stap: de staatshervorming van 1980 ................................................. 15
§2: tweede stap: de staatshervorming van 1988 ............................................... 15
§3: derde stap: de staatshervorming van 2014 ................................................. 15
hoofdstuk 3: de evolutie van het Vlaams jeugdhulprecht ...................................... 16
§1: het decreet van 27 juni 1985 ....................................................................... 16
§2: het decreet van 28 maart 1990 .................................................................... 16
§3: evoluties in de bijzondere jeugdbijstand ...................................................... 16
§4: totstandkoming van de integrale jeugdhulp ................................................. 16
hoofdstuk 4: de evolutie van het jeugddelinquentierecht....................................... 17
§1: de wet van 2 februari 1994 .......................................................................... 17
§2: oprichting van federale gesloten centra ....................................................... 17
§3: hervorming van het jeugddelinquentierecht ................................................. 18
1
, hoofdstuk 5: De evolutie van het jeugdbeschermingsrecht in de duitstalige en
franse gemeenschap............................................................................................. 19
Deel III: Internationaal en grondwettelijk kader ......................................................... 19
hoofdstuk 1: belang ............................................................................................... 20
§1: Algemeen .................................................................................................... 20
§2: wijze van doorwerking ................................................................................. 20
hoofdstuk 2: mondiale instrumenten ..................................................................... 21
§1: het kinderrechtenverdrag en het comité voor de rechten van het kind ........ 21
§2: VN-aanbevelingen ingzake jeugdbescherming............................................ 25
§3: andere mondiale instrumenten .................................................................... 26
hoofdstuk 3: Europese instrumenten..................................................................... 26
§1: Instrumenten van de Raad van Europa ....................................................... 26
§2: instrumenten van de Europese Unie ........................................................... 30
hoofdstuk 4: kinderrechten in de grondwet ........................................................... 31
Deel IV: bevoegdheidsverdeling inzake jeugdbescherming ...................................... 32
hoofdstuk 1: het beginsel: bevoegdheid van de gemeenschappen....................... 32
§1: de burgerrechtelijke regels .......................................................................... 32
§2: de strafrechtelijke regels .............................................................................. 32
§3: De jeugdgerechten ...................................................................................... 32
§4: Uitvoering van de straffen uitgesproken t.a.v. uit handen geven van jongeren
.......................................................................................................................... 33
§5: De ontzetting van het oudelijk gezag en het toezicht op de gezinsbijslag of
andere sociale uitkeringen................................................................................. 33
hoofdstuk 3: overleg .............................................................................................. 33
hoofdstuk 4: de territoriale toepasselijkheid van de gemeenschapsdecreten inzake
jeugdbescherming ................................................................................................. 33
§1: jeugdhulprecht ............................................................................................. 33
§2: Jeugddelinquentierecht ............................................................................... 33
§3: Halle-Vilvoorde ............................................................................................ 34
§4: Brussel ........................................................................................................ 34
Deel V: Jeugdhulprecht in Vlaanderen ..................................................................... 35
hoofdstuk 1: Toepassingsgebied ........................................................................... 36
§1: cliënten ........................................................................................................ 36
§2: sectoren en voorzieningen .......................................................................... 37
2
, §3: interventiegronden ....................................................................................... 38
§4: andere vormen van interventies en bescherming ........................................ 39
hoofdstuk 2: recht op jeugdhulp ............................................................................ 39
hoofdstuk 3: basisprincipes ................................................................................... 40
hoofdstuk 4: vrijwillige jeugdhulpverlening ............................................................ 40
§1: vrijwilligheid en instemming ......................................................................... 40
§2: brede instap................................................................................................. 41
§3: modulering ................................................................................................... 42
§4: rechtstreeks en niet rechtstreeks toegankelijke jeugdhulpverlening ............ 42
§5: toegangspoort.............................................................................................. 43
§6: crisisjeugdhulpverlening .............................................................................. 46
§7: bemiddeling en cliëntoverleg ....................................................................... 47
§8: vertrouwenspersoon minderjarige ............................................................... 47
§9: vertrouwenspersoon ouders ........................................................................ 47
Hoofdstuk 5: Gemandateerde jeugdhulpverlening in verontrustende situaties ..... 47
§1: Omgaan met verontrustende situaties ......................................................... 47
§2: De gemandateerde voorzieningen............................................................... 48
§3: Taken en werking van de gemandateerde voorzieningen ............................ 49
Hoofdstuk 6: Gerechtelijke jeugdhulpverlening ..................................................... 51
§1: Interventie na doorverwijzing ....................................................................... 51
§2: Hoogdringende interventie .......................................................................... 52
§3: Interventie n.a.v. een jeugddelictprocedure ................................................. 52
§4: Sociale dienst jeugdrechtbank ..................................................................... 53
§5: Feitenvinding en (verbod van) gegevensoverdracht naar gerechtelijke
jeugdhulpverlening ............................................................................................ 53
§6: Gerechtelijke jeugdhulpmaatregelen ........................................................... 54
Hoofdstuk 7: Doorbreken van beroepsgeheim ...................................................... 58
§1: spreekrecht in geval van mishandeling en seksuele delinquentie t.a.v.
minderjarigen en kwetsbare personen............................................................... 58
§2: Casusoverleg............................................................................................... 58
§3: Cliënt is het slachtoffer van een misdrijf ...................................................... 58
§4: Schuldig hulpverzuim .................................................................................. 58
§5: Noodtoestand .............................................................................................. 59
Hoofdstuk 8: Gegevensverwerking ....................................................................... 59
3
, Hoofdstuk 9: Beleid, financiering en toezicht ........................................................ 59
§1: Beleid .......................................................................................................... 59
§2: Financiering ................................................................................................. 59
§3: Toezicht ....................................................................................................... 59
Deel VI: Jeugddelinquentierecht in Vlaanderen ........................................................ 60
Hoofdstuk 1: toepassingsgebied ........................................................................... 60
§1: interventiegronden ....................................................................................... 60
§2: leeftijdsgrenzen ........................................................................................... 62
§3: Ouders en opvoedingsverantwoordelijken ................................................... 63
§4: Territoriaal toepassingsgebied ..................................................................... 63
Hoofdstuk 2: Doelstellingen en basisprincipes ...................................................... 63
Hoofdstuk 3: Gespecialiseerde actoren ................................................................ 65
§1: De politie ..................................................................................................... 67
§2: Het Openbaar Ministerie .............................................................................. 68
§3: De onderzoeksrechter ................................................................................. 68
§4: De jeugdgerechten ...................................................................................... 69
§5: Sociale Dienst Jeugdrechtbank ................................................................... 70
§6: De advocatuur ............................................................................................. 70
Hoofstuk 4: Het onderzoek en de aanhouding ...................................................... 71
§1: Het onderzoek naar de feiten ...................................................................... 71
§2: Onderzoek naar de persoon en de leefomgeving ........................................ 71
§3: Vrijheidsbeneming ....................................................................................... 73
Hoofdstuk 5: Antwoorden op het jeugddelict ......................................................... 73
Hoofdstuk 6: Afhandeling op het niveau van het Openbaar Ministerie .................. 74
§1: Seponering .................................................................................................. 74
§2: Waarschuwingsbrief .................................................................................... 74
§3: Waarschuwingsoproeping ........................................................................... 74
§4: Seponering onder voorwaarden .................................................................. 74
§5: Bemiddeling ................................................................................................. 75
§6: Positief project ............................................................................................. 78
§7: Verwijzing naar de jeugdhulpverlening ........................................................ 79
§8: Beslissing over de opportuniteit van de vervolging ...................................... 79
Hoofdstuk 7: De gerechtelijke afhandeling ............................................................ 80
4
, §1: Algemeen .................................................................................................... 80
§2: Beslissingsfactoren...................................................................................... 81
§3: Hoorrecht, videoconferentie en bijstand van een advocaat ......................... 81
§4: Betrekken van ouders en opvoedingsverantwoordelijken ............................ 82
§5: Positie van het slachtoffer............................................................................ 82
Hoofdstuk 8: De voorbereidende rechtspleging .................................................... 83
§1: Algemeen .................................................................................................... 83
§2: Leeftijdsgrenzen .......................................................................................... 83
§3: Antwoorden tijdens de voorbereidende rechtspleging: overzicht en
voorwaarden ...................................................................................................... 84
§4: Herstelrechtelijk aanbod .............................................................................. 85
§5: Positief project ............................................................................................. 87
§6: Ambulante maatregel ................................................................................... 88
§7: Voorwaarden ............................................................................................... 88
§8: Elektronische monitoring ............................................................................. 91
§9: Plaatsing in een forensische kinder- en jeugdpsychiatrische afdeling ......... 92
§10: Plaatsing in een gemeenschapsinstelling .................................................. 92
§11: Beroepsmogelijkheden .............................................................................. 96
§12: Duur van de voorbereidende rechtspleging ............................................... 96
Hoofdstuk 9: Berechtingsfase ............................................................................... 97
§1: Leeftijdsgrenzen .......................................................................................... 98
§2: Aard van de sancties ................................................................................... 98
§3: Beoordelingsruimte van de jeugdrechtbank ................................................ 98
§4: De onpartijdigheid van de rechter ................................................................ 99
§5: Antwoorden tijdens de rechtspleging ten gronde: overzicht en voorwaarden
.......................................................................................................................... 99
§6: Herstelrechtelijk aanbod .............................................................................100
§7: Berisping ....................................................................................................100
§8: Volstaan met de genomen maatregel .........................................................101
§9: Positief project ............................................................................................101
§10: Ambulante sanctie ....................................................................................101
§11: Voorwaarden.............................................................................................102
§12: Elektronische monitoring ..........................................................................102
§13: Plaatsing in een forensische kinder- en jeugdpsychiatrische afdeling ......102
5
, §14: Plaatsing in een gemeenschapsinstelling .................................................103
§15: Plaatsing in de jeugdpsychiatrie ...............................................................107
Hoofdstuk 10: De herziening ................................................................................108
§1: De eigenlijke herziening .............................................................................108
§2: Vervangende reacties .................................................................................109
§3: Bijzondere bepalingen ................................................................................109
Hoofdstuk 11: De uitvoering van de jeugddelinquentie-antwoorden.....................109
Hoofdstuk 12: Uithandengegeving ....................................................................... 111
§1: Algemeen ................................................................................................... 111
§2: Toepassingsgebied ..................................................................................... 111
§3: Voorwaarden .............................................................................................. 111
§4: Procedure ................................................................................................... 111
§5: Gevolgen van de beslissing tot uithandengeving........................................ 112
§6: Beoordeling ................................................................................................ 114
Hoofdstuk 13: Inwerkingtreding en overgangsbepalingen.................................... 115
§1: Inwerkingtreding ......................................................................................... 115
§2: Overgangsregeling ..................................................................................... 115
Hoofdstuk 14: Burgerlijke vordering en aansprakelijkheid .................................... 115
§1: Algemeen ................................................................................................... 115
§2: Aansprakelijkheid van de minderjarige ....................................................... 115
§3: Aansprakelijkheid van de ouders ................................................................ 115
§4: Aansprakelijkheid van de onderwijsinstelling .............................................. 115
§5: Aansprakelijkheid van opvoeders en jeugdinstelling................................... 115
§6: Verzekering................................................................................................. 115
Hoofstuk 15: Overzichtstabel antwoorden jeugddelinquentie ............................... 115
6
, Deel I: begrip en beginselen
HOOFDSTUK 1: BEGRIPSOMSCHRIJVING EN SITUERING
§1: JEUGDBESCHERMINGSRECHT IN DE RUIME ZIN
Jeugdbeschermingsrecht sensu lato = alle juridische regelingen die op 1 of andere
manier een bescherming van jongeren beogen en hun welzijn en ontplooiing
bevorderen
- Burgerrechtelijk statuut
- Systeem kinderbijslag
- …
MAAR jeugdbeschermingsrecht is niet geschikt als term voor het geheel van
die wetgeving is eerder jeugdrecht
§2: JEUGDBESCHERMINGSRECHT IN DE EIGENLIJKE ZIN
Jeugdbeschermingsrecht sensu stricto = alle juridische regelingen voor
overheidsinterventie die bijstand aan jongeren beogen van wie welzijn of ontplooiing
onvoldoende wordt gewaarborgd: art 5, §1, II, 6° BWHI
-Niet genoeg gewaarborgd door gezinsmilieu en algemeen-
maatschappelijke voorzieningen
- Door middel van specifieke instellingen of voorzieningen (dus bv onderwijs
valt erbuiten)
Er zijn dus bijkomende of specifieke interventies nodig
Oorspronkelijke jeugdbeschermingswet zag jeugddelinquentie als een symptoom,
een veruitwendiging van een onderliggende problematiek OHinterventie
3 duo’s waarin onderscheid gemaakt kan worden:
Er zijn 2 soorten hulpverlening:
- Buitengerechtelijke / sociale / vrijwillige hulpverlening
o Zelf gezocht of niet geweigerde interventie
o Wordt georganiseerd door jeugdhulpaanbieders, de intersectorale
toegangspoort en de gemandateerde voorzieningen
- Gerechtelijke / gedwongen hulpverlening
o Interventie door jeugdrechtbank of jeugdrechter
o Kan bij jeugddelinquentie en jeugdhulp
Er zijn 2 (3) doelgroepen:
- VOS = verontrustende situatie
o Niet enkel opvoedingssituatie, maar hele leefsituatie
7
, o Werd vroeger benoemd als POS (problematische
opvoedingssituatie)
- MOF = misdrijf omschreven feit
o Verschil met strafrecht
Jongere kan gelijktijdig tot de 2 doelgroepen behoren
o In praktijk vaak ‘kwalificatieswitch’ = van VOS naar MOF obv
(opgeblazen) strafbaar feit: meer toegang tot GI
- (minderjarigen met psychiatrische aandoening)
Er zijn 2 bevoegdheidsniveaus:
- Federaal
- Gemeenschappen
(rood is federaal)
Herstelbemiddeling is een vaak voorkomende oplossing bij jeugddelicten:
medewerking van belang
HOOFDSTUK 2: ALGEMENE BEGINSELEN
§1: RECHT SUI GENERIS
Jeugdbeschermingsrecht is geen aparte rechtstak
- Het is een onderdeel van publiekrecht want regelt OHoptreden (nl. in
bijzondere situaties)
- Is verbonden aan andere rechtstakken
o Strafrecht
o Sociaal recht/welzijnsrecht
o Burgerlijk recht
o Procesrecht
o …
8
, ! vooral strafrecht en sociaal recht/welzijnsrecht van belang = hieruit
ontstaan
o Beschermen van jongeren in probleemsituaties
o Beschermen van maatschappij tegen delinquent gedrag van
jongeren
Jeugdbeschermingsrecht is een functioneel rechtsgebied
Er zijn een aantal gevolgen en beperkingen door het ‘sui generis’-karakter
- Principes werken door maar kunnen een andere invulling krijgen
- Een verschil in procedure jeugdrechtbank en strafrechtbank kan
verantwoord zijn
o Verschil moet relevant zijn en in verband staan met eigenheid van
materie
§2: RESPECT VOOR DE RECHTEN VAN HET KIND
Evolutie van rechtsobject naar rechtssubject
- Vroeger was er absolute vaderlijke macht (kind kon naar gevangenis als
het niet luisterde)
o Later: voor beide ouders
o Later: niet meer absoluut + soms bescherming
o Kinderen nog altijd handelingsonbekwaam bij oorspronkelijke
Jeugdbeschermingsrecht beschermingsgedachte
- Evolutie: kind als drager van rechten m.b.t. opvoeding en ontplooiing
o Ouderlijk gezag is doelgebonden bevoegdheid hiervoor
o OH kan ingrijpen
Belang van het kind moet nu de eerste overweging zijn (art 3 Kinderrechtenverdrag)
-
Behoud van band met ouders en gezonde ontwikkeling in een veilige
omgeving is van belang (EHRM)
- Is vaag, evolutief en waardegebonden
- Veronderstelt participatie van jongere en behoorlijke rechtswaarborgen
Als 1e maar niet enige overweging
§3: GEZINSGERICHTHEID
Gezin = “natuurlijke en fundamentele kern van de maatschappij”
o Art 23, lid 1 BUPO-verdrag + art 10, lid 1 IVESCR
= “eerste verantwoordelijke voor opvoeding, ontwikkeling en welzijn van het
kind”
o Art 18, lid 1 Kinderrechtenverdrag
o Kan positief of negatief ingevuld worden discussie over of ouders
verantwoordelijk zijn voor delicten gesteld door hun kind
9
, Positieve invulling volgens voorbereiding
Hulpverlening is ook gericht op het gezinsmilieu
- Steeds gericht op behoud in / terugkeer naar het gezin
- Voorkeur voor minst ingrijpende maatregelen
o Voorkeur aan begeleiding en ondersteuning boven
plaatsingsmaatregelen
- In het geval van buitenhuisplaatsing moet dit ook gericht zijn op het gezin
o Voorkeur aan pleeggezinsplaatsing boven plaatsing in instelling
- Wordt uitzonderlijk niet nagestreefd
o Bv door gevaar persoonlijke integriteit, noodzakelijk voor
hulpverlening
- Ouders betrekken bij reactie op jeugddelinquentie
§4: SUBSIDIARITEIT
Subsidiariteit als leidend beginsel
Steeds voorrang aan vrijwillige (of aanvaarde) hulpverlening over gerechtelijke
hulpverlening
Ontplooiing van jongere moet op 3 niveaus worden gewaarborgd:
- Door ouder of voogd, die ook rekening houden met ontwikkelende
vermogens van kinderen
o Art 5 Kinderrechtenverdrag
- Door OH die zorgt dat ouders taak kunnen vervullen + richt algemene
welzijnsvoorzieningen op
- Door bijzondere interventies in jeugdhulp als ouders taak niet
kunnen/willen uitvoeren
o Voorrang van vrijwillige boven gerechtelijke jeugdhulp
Een jeugdbeschermingsinterventie moet steeds worden gemotiveerd door reëel
gevaar voor de jongere (want is een inmenging in privé- en gezinsleven)
Het subsidiariteitbeginsel krijgt op verschillende manieren vorm:
- Voorkeur naar buitengerechtelijke afhandeling
o Art 40, lid 3, b, Kinderrechtenverdrag
- Vrijheidsberoving is ultimum remedium + zo kortst mogelijke duur
o Art 37, b, Kinderrechtenverdrag
o Voorrangsregeling tussen mogelijke antwoorden: art 3, §3 en 5 + art
20, §2 + art 29, §2 Vl. Jeugddelinquentiedecreet
- Jeugdbeschermingsmaatregelen niet langer dan noodzakelijk + moet
geëvalueerd worden
o Art 25 Kinderrechtenverdrag
- Voorkeur aan minst ingrijpende maatregelen bij gelijke doeltreffendheid
10
