Samenvatting Biologie: Genexpressie | 3e graad | 2026/2027

Samenvatting Biologie:
Genexpressie
Hoe werkt DNA als drager van het erfelijk materiaal?
 Specifieke opeenvolging van nucleotiden in DNA  DNA-sequenties 
genen  bepaalt kenmerken van organismen (oog- en haarkleur,…)
 Genotype  omvat unieke DNA-sequenties die kenmerken van
organisme bepalen
 Fenotype  waarneembare fysieke eigenschappen van organisme 
uiterlijk, gedrag, ontwikkeling,…
o Symptomen bij mensen met erfelijke ziekten  veroorzaakt door
afwezigheid bepaalde enzymen  genen bepalen fenotype
Hoe werkt de één-gen/één-enzym-hypothese?
 Relatie genen en enzymen  mutanten van broodschimmel neurospora
crassa die niet in staat waren specifieke vitaminen te synthetiseren 
mutatie van gen leidt tot defect enzym in syntheserouten vitaminen 
genen bevatten code voor productie enzymen  één-gen/één-enzym-
hypothese  mutatie in gen leidt tot defect enzym
o Muco  fout in één gen  slecht werkende ionkanalen 
vorming taai slijm  ademhalings- en spijsverteringsproblemen
o Albinisme  albinokonijn mist enzym tyrosinase in
syntheseproces van donker pigment melanine  witte vacht +
rode ogen  geen melanine om kleur bloedvaten te maskeren
 Nieuwe kennis proteïnen  aanpassingen één-gen/één-enzym-
hypothese
o Niet alle proteïnen zijn enzymen  keratine + insuline zijn geen
enzymen  veel proteïnen bestaan uit meerdere verschillende
polypeptideketens  hypothese veralgemeend  één-gen/één-
polypeptide-hypothese
o Sommige genen coderen voor specifieke RNA-moleculen
o Vanuit één gen  productie meerdere polypeptiden  gen is dus
DNA-sequentie dat info bevat over één of meerdere
polypeptideketens of functionele RNA’s

,  Proteïnen  schakel tussen genotype en fenotype  conversie
genotype in fenotype  info opgeslagen in DNA omgezet in proteïne
o Fenotype niet uitsluitend bepaald door genen  ook
omgevingsfactoren
Wat is het centrale dogma?
 DNA bevat genetische info om polypeptiden te maken  als genen
vertaald worden naar overeenkomstige proteïne / functionele RNA-
molecule  gen is tot expressie gekomen  vertaling van DNA tot
proteïne  centrale dogma van moleculaire biologie
 Info passeert in 1 richting van het gen (DNA) naar RNA-kopie van het gen
 wordt als input gebruikt voor synthese van polypeptide  deze
expressie van genen in polypeptiden  2 fasen
o Transcriptie  synthese van RNA-molecule  DNA dient als
template  vindt enkel plaats als DNA voorkomt als euchromatine
 minst gecondenseerde vorm chromatine  vindt altijd plaats in
celkern  RNA-transcript is pre-mRNA  na modificaties wordt
het mRNA (mature messenger-RNA)  mobiele molecule die met
genetische info door kernporiën in cytoplasma geraakt
o Translatie  proces waarbij ribosomen de nucleotidesequentie
van mRNA vertalen naar aminozuursequentie  in cytoplasma
 Aanpassing centrale dogma  schenden richting informatiestroom van
centrale dogma
o Retrovirussen  zetten hun RNA-genoom om in DNA-kopie mbv
enzym reverse transcriptase
o Andere virussen  RNA-genoom kopiëren met RNA als template
Wat is de structuur van DNA en RNA?
 DNA  bestaat uit dubbele streng polynucleotiden  1 nucleotide
bestaat uit:
o Fosfaatgroep  PO4-3
o Sacharide  pentose  desoxyribose
o Organische base  thymine, adenine, cytosine, guanine
 RNA  bestaat uit één streng polynucleotiden  1 nucleotide bestaat
uit:
o Fosfaatgroep  PO4-3
o Sacharide  pentose  ribose